Սուր բրոնխիտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սուր բրոնխիտ
Bronchitis.jpg
A-ով ցույց է տրված թոքերի և բրոնխների տեղակայումը, B-ով առողջ բրոնխի խոշորացված պատկերն է, С-ով բրոնխի խոշորացված պատկերն է բրոնխիտի ժամանակ։
Ենթադասբրոնխաբորբ
Բուն պատճառվիրուսային վարակներ
Հիվանդության ախտանշաններխորխարտադրությամբ ուղեկցվող հազ,սուլող շնչառություն,շնչառության տևողության կարճացում, տենդ, կրծքավանդակում անհարմարության զգացում։
Բժշկական մասնագիտությունթոքաբանություն
ՀՄԴ-9466
ՀՄԴ-10J20 և J21
MedlinePlus001087
eMedicine297108
MeSHIDD001991
Բուժումպարացետամոլ, ՈՍՀԲԴ
Acute bronchitis Վիքիպահեստում

Սուր բրոնխիտ, արագ զարգացող ընթացքով բրոնխների բորբոքային հիվանդություն, որը հիմնականում ախտահարում է խոշոր և միջին տրամաչափի բրոնխները[1][2]: Ամենահաճախակի հանդիպող ախտանիշը խորխարտադրությամբ ուղեկցվող հազն է[3]։ Մյուս ախտանիշներից հանդիպում են՝ հևոց, տենդ և անհարմարություն կրծքավանդակում[1]։ Հիվանդությունը կարող է տևել մինչև վեց շաբաթ[1]։ Ախտանշաները տևում են մոտավորապես երեք շաբաթ, որոշները մինչև վեց, իսկ հազը կարող է տևել ավելի երկար[2][1]։

Մոտավորապես 90% դեպքերում հիվանդության պատճառը վիրուսային վարակն է[2]։ Վիրուսը փոխանցվում է օդակաթիլային ճանապարհով՝ հիվանդի հետ շփման արդյունքում[1]։ Ռիսկի գործոններից են ծխախոտի ծուխը, փոշին և աղտոտված օդը[1]։ Որոշ դեպքերում պատճառ կարող են հանդիսանալ կապույտ հազի և միկոպլազմային թոքաբորբի հարուցիչները[2][4]։ Ախտորոշումը հիմնված է հիվանդի ունեցած գանգատների ու ախտանշանների վրա։ Խորխի գույնով չենք կարող ախտորոշել հիվանդության վիրուսային կամ բակտերիալ ծագումը[2]։ Կարիք չկա որոշել հիվանդության հիմքում ընկած հարուցիչը, քանի որ դա ազդեցություն չի թողնում բուժման ընթացքի վրա[2]։ Նույն ախտանշանները հանդիպում են նաև բրոնխային ասթմայի, թոքաբորբի, բրոնխոէկտազի, բրոնխիոլիտի և ԹՔՕՀ-ի ժամանակ[2][5]։ Կրծքավանդակի ռենտգեն հետազոտությամբ նշված հիվանդություններից կարող ենք տարբերակել միայն թոքաբորբը[2]։

Կանխարգելման նպատակով պետք է հրաժարվել ծխելուց և խուսափել բրոնխները գրգռող ցանկացած գործոնից[6]։ Ձեռքերի հաճախակի լվանալը և գրիպի վիրուսի դեմ պատվաստումները նույնպես ունեն կանխարգելիչ ազդեցություն[6][7]։ Սուր բրոնխիտի բուժման հիմնական դեղամիջոցներն են պարացետամոլը (ացետամինոֆեն) և ՈՍՀԲԴ՝ որպես ջերմիջեցնողներ[8][9]։ Կարևորվում է նաև հանգիստը։ Հակահազային դեղամիջոցները արդյունավետ են, բայց խորհուրդ չի տրվում կիրառել մինչև վեց տարեկան երեխաների դեպքում[3][10]։ Սալբուտամոլը արդյունավետ չի այն դեպքում, երբ առկա է սուր հազ, որը չի ուղեկցվում բրոնխի լուսանցքի նեղացմամբ[11]։ Շատ քիչ դեպքերում այն կարող է արդյունավետ լինել բրոնխների նեղացումով պայմանավորված հևոցի ժամանակ, բայց որպես կողմնակի էֆեկտ կարող է առաջացնել նյարդային վիճակ, ձեռքերի դող և ցնցումներ[3][11]։ Հակաբիոտիկներ հիմնականում չեն օգտագործվում, բացառությամբ այն դեպքի, երբ սուր բրոնխիտը կապույտ հազի դրսևորում է[12][3]։ Ապացուցված է, որ բուժիչ ազդեցություն ունեն նաև մեղրը և պելարգոնիումը[3]։

Սուր բրոնխիտը ամենահաճախ հանդիպող հիվանդություններից է[8][13]։ Մեծահասակների առնվազն 5%-ի և երեխաների 6%-ի մոտ տարին առնվազն մեկ անգամ լինում է հիվանդության դրսևորում[14][15]։ Այն ավելի հաճախ հանդիպում է ձմռան ամիսներին։ Ամեն տարի ավելի քան 10 միլիոն մարդ ԱՄՆ-ում այցելում է բժշկի սուր բրոնխիտի գանգատներով, որոնցից 70%-ը չհիմնավորված հակաբիոտիկների կիրառումից հետո միայն[8]։ Ներկայումս աշխատանքներ են տարվում նվազեցնել հակաբիոտիկների չհիմնավորված կիրառումը սուր բրոնխիտի ժամանակ[13]։

Նշաններ և ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուր բրոնխիտը արտահայտվում է արտադրողական հազով, շնչառության կարճացումով (դիսպնոե) և հևոցով։ Կարող է լինել նաև ցավեր կրծքավանդակում, տենդ, հոգնածություն և անհարմարության զգացում։ Ադենովիրուսով հարուցված բրոնխիտի դեպքում կարող են դիտվել նաև համակարգային և ստամոքսաղիքային այլ ախտանշաններ։ Հազը կարող է տևել 3 շաբաթ, որոշ դեպքերում բավական երկար և շարունակվել անգամ մյուս գանգատների վերացումից հետո։

Պատճառագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուր բրոնխիտը հիմնականում հարուցվում է վիրուսներով։ Դրանցից են՝ ռինովիրուսը, շնչառական սինցիտիալ վիրուսը, ինֆլուենզան և այլն։ Բակտերիաները հազվադեպ կարող են դառնալ սուր բրոնխիտի զարգացման պատճառ։ Հարուցվում է թոքաբորբային միկոպլազմայով, թոքաբորբային խլամիդոֆիլիայով, կապույտ հազի հարուցիչով, թոքաբորբային ստրեպտոկոկով և հեմոֆիլային ցուպիկով[16]։

  • Շնչուղիների գրգռումը տարբեր գործոններով հանգեցնում է բորբոքման և հյուսվածքի նեյտրոֆիլներով ներսփռման։
  • Նեյտրոֆիլների կողմից արտադրվող նյութերը պատճառ են դառնում գերլորձարտադրության։
  • Մանր շնչուղիներում պրիզմայաձև բջիջների քանակի ավելացումը կարող է խորացնել խցանումը։ Սա շատ բնորոշ է քրոնիկ բրոնխիտին։
  • Թեև վարակները քրոնիկական բրոնխիտի զարգացման պատճառը չեն հանդիսանում, բայց նպաստում են հիվանդության ընթացքին։

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարարմատային նկարի արտահայտվածություն, որը դիտվում է վիրուսային բրոնխիտի ժամանակ։

Ֆիզիկալ հետազոտությունները կարող են ցույց տալ թուլացած վեզիկուլյար շնչառություն, սուլոց և երկարացած արտաշնչում։ Բժիշկների մեծ մասը հիմնվում է չոր կամ թաց հազի առկայության վրա՝ որպես սուր բրոնխիտի հիմնական ախտանիշ։

Երբ հիվանդի մոտ առկա է հազ և շնչառության կարճացում, հիմնական հետազոտությունները, որոնք կատարվում են ախտորորշման նպատակով հետևյալն են․

  • Կրծքավանդակի ռենտգեն հետազոտություն, որը հնարավորություն է տալիս բացառել թոքաբորբը, որին բնորոշ գանգատներն են տենդը, սրտի զարկերի հաճախության արագացում, շնչառության հաճախության արագացում և տարիքը[14]։
  • Խորխի հետազոտությունը ցույց է տալիս նեյտրոֆիլային գրանուլոցիտներով ներսփռանք (բորբոքումով պայմանավորված), իսկ բակտերիալ հետազոտության արդյունքում կարող են հայտնաբերվել ախտածին միկրոօրգանիզմներ, ինչպիսիք են ստրեպտոկոկերի մի քանի տարատեսակները։
  • Արյան հետազոտման արդյունքում կարող ենք տարբերակել բորբոքային պրոցեսը լեյկոցիտների բարձր քանակությամբ և с-ռեակտիվ սպիտակուցի քանակության ավելացումով արյան մեջ։

Կանխարգելում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանխարգելման համար պետք է խուսափել շնչուղիները գրգռող ցանկացած գործոնից, չծխել և վարակից խուսափելու նպատակով հաճախակի լվանալ ձեռքերը[6]։ Կա վարկած, որ հեմոֆիլային ցուպիկի դեմ պատվաստումը կանխում է բրոնխիտի զարգացումը[17]։

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծամասամբ հիվանդությունը գնում է ինքնուրույն ապաքինման։ Օգտագործվող դեղամիջոցը օգնում է վերացնել առկա ախտանիշները[18]։ Խորհուրդ է տրվում պահպանել հանգիստ և օգտագործել պատշաճ քանակությամբ հեղուկ։

Հակաբիոտիկներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հաստատված չէ, արդյոք հակաբիոտիկների օգտագործումը լիարժեք բուժում է սուր բրոնխիտը, թե ոչ[12]։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ հակաբիոտիկները նվազեցնում են հազը միջինը 12ժամ (ընդանուր միջինը 14-28 օր): Հակաբիոտիկների կողմնակի էֆեկտներն են՝ սրտխառնոցը, փորլուծությունը։ Կարող է ձևավորվել հակաբիոտիկի նկատմամբ կայունություն, որը կտանի բուժման անարդյունավետության։

Հրաժարվել ծխելուց[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրոնխիտը ավելի արագ բուժելու համար ծխողները պետք է լիարժեք հրաժարվեն ծխելուց։

Կանխատեսում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուր բրոնխիտը հիմնականում տևում է մի քանի օրից մինչև մի քանի շաբաթ[19]։ Կարող է ուղեկցել մրսածությանը կամ գրիպին, ինչպես նաև հանդես գալ ինքնուրույն։ Բրոնխիտը հիմնականում սկսվում է չոր հազով, հիվանդներն արթնանում են գիշերային մղձավանջներից։ Մի քանի օրից այն վերածվում է թաց և արտադրողական հազի, որը կարող է ուղեկցվել տենդով, հոգնածությամբ և գլխացավով։ Տենդը, հոգնածությունը և անհարմարությունը տևում են ընդամենը մի քանի օր, բայց թաց հազը կարող է տևել ավելի երկար։

Եթե հազը տևում է մեկ ամսից ավելի, բժիշկը կարող է տալ քիթ-կոկորդ-ականջաբանի ուղեգիր, որպեսզի հասկանա բրոնխիտից բացի, կա արդյոք գրգռում առաջացնող այլ պատճառ։ Մի քանի ամիս շարունակ բրոնխների բորբոքման առկայության դեպքում որոշ հիվանդների շրջանում հավանական է ասթմատիկ վիճակի զարգացումը։

Բացի այդ, եթե առաջին անգամ դիտվում է հազ՝ թեթևակի արյամբ ուղեկցվող խորխարտադրությամբ, անհրաժեշտ է շտապ դիմել բժշկի, քանի որ արյունային արտադրության պատճառը կարող են լինել այնպիսի վտանգավոր հիվանդություններ, ինչպիսիք են տուբերկուլյոզը կամ թոքի քաղցկեղը։

Համաճարակաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուր բրոնխիտը ամենահաճախ հանդիպող հիվանդություններից է[8][13]։ Մեծահասակների առնվազն 5%-ի և երեխաների 6%-ի մոտ տարին առնվազն մեկ անգամ լինում է հիվանդության դրսևորում[14][15]։ Այն առավել հաճախ հանդիպում է ձմռանը[14]։

2011 թվականին մեկ տարեկանից ցածր երեխաների շրջանում շտապ-օգնությամբ հիվանդանոց գնալու ամենահաճախակի պատճառը եղել է սուր բրոնխիտը[20]։

Ծանոթագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 «What Is Bronchitis?»։ August 4, 2011։ Արխիվացված օրիգինալից 2 April 2015-ին։ Վերցված է 1 April 2015 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Albert RH (1 December 2010)։ «Diagnosis and treatment of acute bronchitis.»։ American Family Physician 82 (11): 1345–50։ PMID 21121518 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Albert RH (1 December 2010)։ «Diagnosis and treatment of acute bronchitis.»։ American Family Physician 82 (11): 1345–50։ PMID 21121518 
  4. «What Causes Bronchitis?»։ August 4, 2011։ Արխիվացված օրիգինալից 2 April 2015-ին։ Վերցված է 1 April 2015 
  5. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Wen20062 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  6. 6,0 6,1 6,2 «How Can Bronchitis Be Prevented?»։ August 4, 2011։ Արխիվացված օրիգինալից 2 April 2015-ին։ Վերցված է 1 April 2015 
  7. Singh Anumeha, Zahn Elise (2018)։ Acute Bronchitis։ StatPearls Publishing։ Վերցված է 23 January 2019 
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Tackett KL, Atkins A (December 2012)։ «Evidence-based acute bronchitis therapy.»։ Journal of Pharmacy Practice 25 (6): 586–90։ PMID 23076965։ doi:10.1177/0897190012460826 
  9. «How Is Bronchitis Treated?»։ August 4, 2011։ Արխիվացված օրիգինալից 2 April 2015-ին։ Վերցված է 1 April 2015 
  10. Smith SM, Schroeder K, Fahey T (24 November 2014)։ «Over-the-counter (OTC) medications for acute cough in children and adults in community settings.»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews 11 (11): CD001831։ PMID 25420096։ doi:10.1002/14651858.CD001831.pub5 
  11. 11,0 11,1 Becker Lorne A., Hom Jeffrey, Villasis-Keever Miguel, van der Wouden Johannes C. (2015-09-03)։ «Beta2-agonists for acute cough or a clinical diagnosis of acute bronchitis»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews (9): CD001726։ ISSN 1469-493X։ PMID 26333656։ doi:10.1002/14651858.CD001726.pub5 
  12. 12,0 12,1 Smith SM, Fahey T, Smucny J, Becker LA (19 Jun 2017)։ «Antibiotics for acute bronchitis.»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews 6: CD000245։ PMID 28626858։ doi:10.1002/14651858.CD000245.pub4 
  13. 13,0 13,1 13,2 Braman SS (January 2006)։ «Chronic cough due to acute bronchitis: ACCP evidence-based clinical practice guidelines.»։ Chest 129 (1 Suppl): 95S–103S։ PMID 16428698։ doi:10.1378/chest.129.1_suppl.95S 
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 Wenzel RP, Fowler AA 3rd (16 November 2006)։ «Clinical practice. Acute bronchitis.»։ The New England Journal of Medicine 355 (20): 2125–30։ PMID 17108344։ doi:10.1056/nejmcp061493 
  15. 15,0 15,1 Fleming DM, Elliot AJ (March 2007)։ «The management of acute bronchitis in children.»։ Expert Opinion on Pharmacotherapy 8 (4): 415–26։ PMID 17309336։ doi:10.1517/14656566.8.4.415 
  16. Chang Anne B., Upham John W., Masters I. Brent, Redding Gregory R., Gibson Peter G., Marchant Julie M., Grimwood Keith (March 2016)։ «Protracted bacterial bronchitis: The last decade and the road ahead»։ Pediatric Pulmonology 51 (3): 225–242։ ISSN 1099-0496։ PMID 26636654։ doi:10.1002/ppul.23351 
  17. Teo Edward, House Hugh, Lockhart Kathleen, Purchuri Sai Navya, Pushparajah Jennifer, Cripps Allan W, van Driel Mieke L (2014)։ «Haemophilus influenzae oral vaccination for preventing acute exacerbations of chronic bronchitis and chronic obstructive pulmonary disease»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews (9): CD010010։ PMID 10796676։ doi:10.1002/14651858.CD010010.pub2 
  18. «Diagnosing and treating acute bronchitis»։ American Lung Association։ Վերցված է 24 January 2019 
  19. «Bronchitis»։ Mayo Foundation for Medical Education and Research։ 2007-04-20։ Արխիվացված օրիգինալից 2008-03-25-ին։ Վերցված է 2008-05-30 
  20. Weiss A.J., Wier L.M., Stocks C., Blanchard J. (June 2014)։ «Overview of Emergency Department Visits in the United States, 2011»։ HCUP Statistical Brief #174։ Rockville, MD: Agency for Healthcare Research and Quality։ Արխիվացված օրիգինալից 2014-08-03-ին 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Acute Bronchitis FamilyDoctor.org (Ընտանեկան բժիշկների ամերիկյան ասոցիացիա)