Սուրբ Հովհաննես տաճար (Վալետա)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սուրբ Հովհաննես տաճար
Malte, La Valette, co-cathédrale St Jean.jpg
Տեսակմայր տաճար[1]
ԵրկիրFlag of Malta.svg Մալթա[1][2]
ՎարչատարածքՎալետա[1][2]
Ձևավորում1573
Անվանված էՀովհաննես Մկրտիչ
Կոորդինատներ: 35°53′52.000800100009″ հս․ լ. 14°30′46.000800100003″ ավ. ե. / 35.89777800002777752° հս․. լ. 14.51277800002777951° ավ. ե. / 35.89777800002777752; 14.51277800002777951

Սուրբ Հովհաննես տաճար (մալթ.՝ Kon-Katidral ta' San Ġwann), Հովհաննես Մկրտչին նվիրված կաթոլիկ տաճար Մալթայի մայրաքաղաք Վալետայում: Կառուցվել է 1572-1577 թվականներին, Սուր Հովհաննեսի ուխտի ասպետների մեծ մագիստր Ժան Դը լա Կասիերի պատվերով ու հատկացրած միջոցներով:

Նախագծի հեղինակը մալթացի ճարտարապետ Ջիրոլամո Կասարն է, ով Վալետայում մի շարք այլ շինություններ էլ է նախագծել ու կառուցել: 17-րդ դարում տաճարի ներսը վերստին պատկերազարդվել է, այս անգամ արդեն՝ բարոկկո ոճով: Այդ աշխատանքն իրականացրել են Մատիա Պրետտին և այլ նկարիչներ: Տաճարն իր ներքին հարդարանքով ու զարդարանքով համարվում է բարձր բարոկկո ոճի ճարտարապետության ամենասքանչելի նմուշներից մեկը Եվրոպայում[3]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տաճարը 1870-ական թվականներին

Սուրբ Հովհաննես տաճարի շինարարությունը պատվիրել է Մալթայի ասպետների ուխտի մեծ մագիստր Ժան դը լա Կասիերը 1572 թվականին[4][5]: Սկզբնական շրջանում տաճարն անվանվել է այն ժամանակների իտալերենով Chiesa Conventuale di San Giovanni Battista.[6]: Նախագծման աշխատանքները կատարել է մալթացի ճարտարապետ Ջիրոլամո Կասարը, ով Մալթայի նորընծա մայրաքաղաք Վալետայում հեղինակել է մի շարք այլ կարևոր կառույցներ ևս[4][5]: Ավանդազրույցի համաձայն՝ նա պատվերն ստանալուց հետո մեկնել է Հռոդոս, որպեսզի ուսումնասիրի և ընդօրինակի այդտեղի՝ մզկիթի վերափոխված քրիստոնեական տաճարի ճարտարապետությունը: Բոլոր դեպքերում՝ Կասարը Սուրբ Հովհաննես տաճարը նախագծելիս չի սահմանափակվել ընդօրինակումներով, այլ զգալի նորամուծություններ է կատարել, և միանգամայն իրավացիորեն նրան կարելի համարել Սուրբ Հովհաննես տաճարի հեղինակ ճարտարապետ[7]: 1577 թվականից, երբ ավարտվել է նոր տաճարի շինարարությունը, այն դարձել է Մալթայի ասպետական ուխտի գլխավոր սրբավայրը՝ նախկինում այդ դերը կատարած Սուրբ Լոուրենս եկեղեցու (Բիրգու, Վիտտորիոզա) փոխարեն[5]:

Իր գոյության առաջին հարյուրամյակի ընթացքում տաճարը զարդարված է եղել համեստորեն, սակայն 1660-ական թվականներին մեծ մագիստր Ռաֆայել Կոտոները պատվիրել է վերազարդարել ներսը և այն էլ՝ այնպես, որ կարողանա մրցակցել Հռոմի տաճարների հետ: Կալաբրիացի նկարիչ Մատիա Պրետտին, ստանալով պատվերը, կարողացել է տաճարի ներսը վարպետորեն ու մեծ շքեղությամբ պատկերազարդել բարոկկո ոճով[8]:

Սուրբ Հովհաննես տաճարն իր գերադաս կարգավիճակը պահպանել է մինչև 1798 թվականը, երբ Մալթային տիրացած ֆրանսիացիները արտաքսել են ասպետական ուխտի անդամներին[8]: Ժամանակի ընթացքում այս սրբավայրն իր նշանակությամբ հավասարվել է արքեպիսկոպոսական աթոռանիստին՝ Մդինայի Սուրբ Պողոս տաճարին: 1820-ական թվականներին Մալթայի եպիսկոպոսը թույլատրել է, որ Սուրբ Հովհաննեսն օգտագործվի որպես այլընտրանքային մայր տաճար՝ Co-cathedral[9]:

1831 թվականին նշանավոր վիպասան Վալտեր Սքոթը, Սուրբ Հովհաննես իր այցելությամբ խորապես տպավորված, գրել է, որ դա մի դյութիչ տաճար է, այնպիսի տպավորիչ պատկերազարդմամբ, որպիսին ինքը երբևէ և ոչ մի տեղ չի տեսել[9]:

Երկրորդ համաշխարհային ատերազմի ժամանակ տաճարը թեթևակի վնասվել է 1941 թվականին տեղի ունեցած ռմբակոծության հետևանքով, սակայն, բարեբախտաբար, արվեստի ոչ մի գործ չի կորսվել[4][8]:

Տաճարի ճակտոնը 2014 թ. վերանորոգումից հետո

1980-ական թվականների վերջերից սկսվել են տաճարի վերականգնման աշխատանքները: 2001 թվականին ստեղծվել է Սուրբ Հովհաննես տաճարի հիմնադրամ՝ սրբավայրի ու նրա թանգարանի պահպանությունն ու կառավարումն իրականացնելու նպատակով: 2008-ից 2010 թվականներին վերականգնողական որոշակի աշխատանքներ են իրագործվել, իսկ 2014-ի հուլիսից սկիզբ է դրվել տաճարի ամբողջական վերականգնմանը՝ ճարտարապետ Ժան Ֆրեդոյի և ութ վերականգնող վարպետների ղեկավարությամբ ու վերահսկողությամբ: 2015-ի սեպտեմբերին արդեն ավարտվել էին ճակտոնի կենտրոնական մասի վերականգնման աշխարանքները[10], իսկ նախագիծն ամբողջությամբ կյանքի է կոչվել 2017 թվականին[11]:

Ներկայումս տաճարը զբոսաշրջիկների համար առավել գրավիչ այցելավայրերից է Մալթայում[8] և ներառված է Մալթայի կղզիների մշակութային սեփականության ազգային գույքացանկում[12]:

Արտաքինը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տաճարի արտաքինում վառ կերպով արտահայտված է մանիերիստական ոճը, որր բնորոշ էր ճարտարապետ Ջիրոլամո Կասարին: Ճակտոնը բավականին պարզ է, երկու կողմերից սահմանափակված մեծ զանգակատներով[3]: Դռան հատվածը շրջանակված է դորիական սյուներով, որոնք պահում են բաց պատշգամբը, որտեղից մեծ մագիստր հարկը պահանջած դեպքերում դիմել է հավաքված ժողովրդին: Կողային մասերում կան երկու դատարկ նիշաներ[13][14], որոնք, սյուների հետ, փաստորեն շեղումներ են մանիերիստական ճարտարապետության կանոններից[15][14]:

Ամբողջության մեջ տաճարի տեսքը բավական խստաշունչ է և ամրոց է հիշեցնում[16]՝ արտահայտելով թե՛ ճարտարապետ ու ռազմական ինժեներ Կասարի ոճը և թե՛ ասպետական ուխտի տրամադրություններն ու տրամադրվածությունը Մալթայի թուրքական մեծ պաշարմանը (1555-1556 թթ.) հաջորդած տարիներին[8][4]:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • The genesis of St. John's, Valletta and a new interpretation of Bramante's design for St. Peter's, Rome
  • La chiesa conventuale di S. Giovanni
  • List and details of burials
  • Piazza, opposite buildings and arcades
  • de Giorgio Cynthia (2007)։ St John's Co-Cathedral – Valletta։ Santa Venera: Heritage Books (subsidiary of Midsea Books Ltd)։ ISBN 9789993271710 
  • Sante Guido, Giuseppe Mantella, "Mattia Preti e la volta della Chiesa Conventuale di San Giovanni Battista a La Valletta: documenti e testimonianze 1661-2011 per il 350º anniversario dell'inizio lavori" in I BENI CULTURALI, v. XIX - 3, n. 3 maggio-giugno 2011 (2011), p. 7-28.
  • Sante Guido, Giuseppe Mantella, STORIE DI RESTAURI NELLA CHIESA CONVENTUALE DI SAN GIOVANNI A LA VALLETTA. La cappella di santa Caterina della Lingua d'Italia e le committenze del gran maestro Gregorio Carafa, Malta, MidseaBooks, 2008, 494 p. - 978-99932-7-202-1.
  • Sante Guido, Giuseppe Mantella, "Restauri e riscoperte di scultura del barocco romana a Malta. Capolavori per l'Ordine dei cavalieri di san Giovanni.", Malta, Midsea Books LTD, 2005, 144 p. - 99932-7-046-6.
  • Sante Guido, Giuseppe Mantella, "Il restauro del Reliquiario del Braccio di San Giovanni Battista nella Co-Cattedrale di La Valletta" in BOLLETTINO ICR, n.s., v. 2003 - 6-7, n. 6-7 gennaio-dicembre 2003 (2003), p. 33-49.

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 http://www.culturalheritage.gov.mt/filebank/inventory/01130.pdf
  2. 2,0 2,1 archINFORM — 1994.
  3. 3,0 3,1 Degiorgio Stephen (2010)։ «Palaces and Lodgings of the Knights of St John at Malta»։ I Cavalieri di Malta e Caravaggio : la storia, gli artisti, i committenti։ Rome: Logart Press։ էջեր 220–228։ ISBN 978-88-87666-15-1։ OCLC 887115351 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 «Restoration work on central part of façade of St John’s Co-Cathedral in Valletta complete»։ The Malta Independent։ 4 September 2015։ Արխիվացված է օրիգինալից 14 March 2016-ին 
  5. 5,0 5,1 5,2 Micallef Mark (2004)։ «St Lawrence Collegiate Church»։ Maltese Association of the SMOM։ Արխիվացված է օրիգինալից 4 March 2016-ին 
  6. Malta illustrata ovvero Descrizione di Malta. p. 342.
  7. Cassar Pullicino Joseph (October–December 1949)։ «The Order of St. John in Maltese folk-memory»։ Scientia 15 (4): 155։ Արխիվացված է օրիգինալից 17 April 2016-ին 
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 «History of St John's – A Legacy of the Knights of Malta»։ St. John's Co-Cathedral։ Արխիվացված է օրիգինալից 4 March 2016-ին 
  9. 9,0 9,1 «St John's Cathedral»։ Valletta International Piano Festival։ Արխիվացված է օրիգինալից 22 September 2015-ին 
  10. «Restoration work on central part of façade of St John’s Co-Cathedral in Valletta complete»։ The Malta Independent։ 4 September 2015։ Արխիվացված է օրիգինալից 16 October 2015-ին 
  11. Chetcuti Kristina (24 July 2014)։ «Co-cathedral's restoration will start in September»։ Times of Malta։ Արխիվացված է օրիգինալից 27 July 2014-ին 
  12. «St.John's Co-Cathedral»։ National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands։ 28 December 2012։ Արխիվացված է օրիգինալից 3 March 2016-ին 
  13. Zerafa Thomas (24 January 2016)։ «Empty Niches»։ Times of Malta։ Արխիվացված է օրիգինալից 25 January 2016-ին 
  14. 14,0 14,1 Camilleri-Brennan John (11 April 2014)։ «Statues for empty niches on St John's façade»։ Times of Malta։ Արխիվացված է օրիգինալից 25 October 2016-ին 
  15. Hughes, J. Quentin (1953). The Influence of Italian Mannerism Upon Maltese Architecture. Melitensiawath. Retrieved 8 July 2016. p. 107-108.
  16. Partel Francis J. (2011)։ The Chess Players, a Novel of the Cold War at Sea։ Navy Log LLC։ էջ 287։ ISBN 9780615414515 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]