Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի (Թեոդոսիա)
| Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի | |
|---|---|
 | |
| Հիմնական տվյալներ | |
| Տեսակ | ուղղափառ տաճար |
| Երկիր | Կաղապար:Դրոշավորում/Ուկրաինա, Ռուսաստան |
| Տեղագրություն | Թեոդոսիա |
| Դավանանք | ուղղափառություն |
| Թեմ | Սիմֆերոպոլի և Ղրիմի թեմ և Feodosia Eparchy? |
| Մասն է | Կաֆֆա |
| Ժառանգության կարգավիճակ | Ռուսաստանի դաշնային մշակութային ժառանգության օբյեկտ և Ուկրաինայի ազգային նշանակության ճարտարապետական ժառանգություն |
| Անվանված | Իվերական սրբապատկեր |
| Ճարտարապետական ոճ | հայկական ճարտարապետություն |
| Առաջին հիշատակում | 1348 |
| Շինանյութ | աղյուս |
 | |
 | |
 Saint John the Baptist church in Feodosia Վիքիպահեստում | |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)
Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի, Թեոդոսիա քաղաքում գտնվող կրոնական կառույց։ Համակարգում էր Թեոդոսիաում բնակվող առաքելական ղրիմահայության հոգևոր կյանքը, հիմնադրվել է ուշ միջնադարում։ Եղել է քաղաքի քիչ թե շատ պահպանված յոթ եկեղեցիներից մեկը՝ առաքելական անունը չպահպանածի, սրբոց Հրեշտակապետացի, սուրբ Սարգսի, սուրբ Ստեփանոսի, ինչպես նաև կաթողիկե սուրբ Հովհաննեսի և սուրբ Գեորգիի հետ միասին։ Ներկայումս պատկանում է ռուս ուղղափառ եկեղեցուն և կոչվում է Իվերիայի Աստվածամոր անունով[1]։
Պատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Զարգացած միջնադարում՝ 10-11-րդ դարերում, Ղրիմում հիմնվում են հայկական գաղութներ։ 14-րդ դարում հայերը կազմում էին Ղրիմի հարավային ափին բացարձակ մեծամասնությունը և Կաֆայի (Թեոդոսիա) բնակչության 2⁄3-ը։ Վերջինում հին ժամանակների հայերն ապրում էին անմիջապես քաղաքի սահմաններում, իսկ եկվորները բնակություն էին հաստատում քաղաքի պարիսպների մոտ։ Այսպիսով, 13-14-րդ դարերում ափին, ջենովական բերդի արևելյան պարսպի մոտ ձևավորվել է հայկական ավան (հայկական բնակավայր): 14-րդ դարի կեսերին թաթարներից պաշտպանվելու համար հայերն իրենց բնակավայրը շրջապատել են պաշտպանական պարսպով։ Ամրացված տարածքը կոչվել է «Հայոց բերդ»։ Տարածքում պահպանված հայկական եկեղեցիներից էր Հովհաննես Մկրտիչը[1]։
1778 թվականին Եկատերինա կայսրուհու հրամանով Ալեքսանդր Սուվորովը հայերին վերաբնակեցրեց Դոնի ստորին հոսանքի Ազովի գավառում։ Հայ բնակչության տեղահանման հետ կապված տեղի ունեցավ հայկական գաղթօջախների անկում։ 1783 թվականին Ղրիմը Ռուսական կայսրությանը միացնելուց հետո որոշ հայեր կարողացան վերադառնալ իրենց հայրենի վայրերը և բարելավել իրենց կյանքը։ Սակայն հայկական գաղութի թիվն այլևս նույնը չէր և ի վերջո չվերականգնվեց։ Ռուսական իշխանությունները սկսեցին ռուս բնակչությանը վերաբնակեցնել հայաթափվածների տեղում։ Աստիճանաբար, հայերի թվի նվազման պատճառով, հայկական բերդը սկսեց ավերվել։ Հավանաբար, վերջին հայերը վերջապես լքեցին տարածքը, երբ 19-րդ դարի կեսերին հատուկ բժշկական հանձնաժողովը որոշեց սանիտարական կարանտին կազմակերպել հայկական բերդից ժանտախտով պատված Թուրքիայից ժամանած նավերի անձնակազմերի համար։ Բացի այդ, բացի նավի անձնակազմից, հայկական մարզում 40-օրյա կարանտին են թողել Հաջից վերադարձած Ղրիմի թաթարները։ Այդ ժամանակվանից Հայոց Բերդը սկսեց կոչվել Կարանտին։ 1875 թվականին հայկական Հովհաննես Մկրտիչ (Հովհաննես Մկրտիչ) եկեղեցին ռուսական իշխանությունների կողմից հանվել է Էջմիածնի իրավասությունից և օծվել որպես Ռուս ուղղափառ եկեղեցի՝ Աստվածածնի Իվերիայի սրբապատկերի անվամբ[2]։
Խորհրդային իշխանության օրոք եկեղեցին փակ էր։ Որմնանկարները վնասվել են, իսկ քանդակը անհետացել է։ 1996 թվականին ճարտարապետ և քանդակագործ Վալերի Զամեխովսկու ղեկավարությամբ իրականացվել է վերականգնում, որից հետո տաճարը փոխանցվել է ուկրաինական ուղղափառ եկեղեցուն։
Նկարագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Կառույցը բաղկացած է երկու մասից՝ կառուցված տարբեր ժամանակներում։ Հին հատորը՝ հատակագծով քառակուսի, պսակված է ութանկյուն թմբուկով՝ բաց պատուհաններով և գմբեթով։ Հետագա ընդարձակումը (պլանով երկարավուն ուղղանկյուն) գտնվում է գլխավոր մուտքի կողմում և սյուներով բաժանված է կիսաշրջանաձև թաղերով երեք նավերի։ Մուտքի մոտ կան խաչքարեր և մի քանի հին հայկական տապանաքարեր՝ գերեզմանոցի մնացորդներ։
Նավը զարդարված է որմնանկարներով (պահպանվել են բեկորներով)։ Դեռևս 1920-ականներին խորանում կային միջնադարյան ռելիեֆներ՝ Հովհաննես Մկրտչի, Գրիգոր Լուսավորչի պատկերներով և Հաղորդության տեսարաններով։
Պատկերասրահ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը].jpg)
Տես նաև
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը] | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի (Թեոդոսիա)» հոդվածին։ |
