Սուրբ Գրիգոր (Կաթողիկե) եկեղեցի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սուրբ Գրիգոր (Կաթողիկե) եկեղեցի
Հիմնական տվյալներ
Դվին, կենտրոնում բազիլիկան

Արարատի մարզի մայրաքաղաք Դվինի պատմաճարտարապետական կառույցների շարքում իր յուրահատուկ տեղն է զբաղեցնում կաթողիկոսական պալատից հարավ գտնվող Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին։ Հուշարձանը մասնակի ավերված է։ Այն վաղ միջնադարյան եռանավ բազիլիկ կառույց է։ Հուշարձանից պահպանվել են արևմտյան, հարավային և հյուսիսային պատերը։ 1907 թվականին Խաչիկ վարդապետ Դադյանի գլխավորությամբ հուշարձանը մասնակիորոն պեղվել է, իսկ ավելի ուշ՝ 1937-1950 թվականների ընթացքում անց են կացվել կանոնավոր պեղումներ, որի արդյունքում Դվինի կենտրոնական թաղամասում հայտնաբերվել է Կաթողիկե մեծ եկեղեցին։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եկեղեցին կառուցվել է հեթանոսական տաճարի տեղում։ 4-րդ դարի երկրորդ կեսին այն վերածվել է եռանավ բազիլիկ եկեղեցու։ Ժամանակագրական առումով եկեղեցին համապատասխանում է Քասախի, Երերույքի, Տեկորի բազիլիկներին։ 5-րդ դարի 70- ական թվականներին եկեղեցին երեք կողմերից համալրվել է արտաքին սյունասրահներով։ 7-րդ դարի պատմիչ Սեբեոսի վկայության համաձայն՝ 572 թվականին ապստամբության ժամանակ պարսիկները այրել և ավերել են եկեղեցին։ Սուրբ Գրիգոր տաճարը հայոց իշխան Սմբատ Բագրատունու]] և Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Աբրահամ Ռշտունու գահակալության ժամանակ (608-628 թվականներ) վերակառուցվել է ՝ կրելով կառուցվածքային փոփոխություններ ՝ եռանավ բազիլիկ եկեղեցուց վերածվել է խաչաձև հատակագծով գմբեթավոր սրահի։ Եկեղեցին իր հատակագծով հիշեցնում է երկարաձիգ համաչափություն ունեցող դահլիճ։ Բեմին մետ գտնվող չորս հզոր մույթերն իրենց վրա են պահել գմբեթը։ Սուրբ Գրիգոր կաթողիկե եկեղեցին իր մեծության շնորհիվ համարվել է ժամանակի ինքնատիպ հոգևոր կառույցներց մեկը։ Այն ունեցել է 22․54 մ լայնություն և 44․ 07 մ երկարություն։ Այն ունեցել է շքեղ հարդարանք․ հատակը ծածկված է եղել գույնզգույն քարերի և ապակու մանր խորանարդիկներով, որի մի հատվածը Տիրամոր պատկերով։ Եկեղեցին ունեցել է կղմինդրածածկ։

893 թվականի երկրաշարժի հետևանքով տաճարը փլվել է և այլևս չի վերականգնվել։

Նշանակալից իրադարձություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

485 թվականին Վահան Մամիկոնյանին պարսից արքունիքի կողմից մարզպան ճանաչելու կապակցությամբ Սուրբ Գրիգոր տաճարում տեղի է ունենում պատարագ։ Ներկաների մեծաթիվ բազմությունը ստիպված է լինում հետևել ծիսակատարությանը արտաքին սրահից և նրան հարակից հրապարակից։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1. Ղաֆադարյան Կ., Դվին քաղաքը և նրա պեղումները, Երևան, 1982:

2. Քալանթարյան Ա., Դվին, Երևան, 1986:

3. Դվինի V-VII դարերի ճարտարապետական հուշարձանները, Երևան, 1950: