Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցի (Սիմֆերոպոլ)
| Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցի | |
|---|---|
 | |
| Հիմնական տվյալներ | |
| Տեսակ | քանդված եկեղեցի |
| Երկիր |  Ղրիմ |
| Տեղագրություն | Սիմֆերոպոլ |
| Դավանանք | Հայ Առաքելական Եկեղեցի |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցի (այլ կիրառումներ)
Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցի, Սիմֆերոպոլ քաղաքում գոյություն ունեցած կրոնական կառույց։ Համակարգում էր Սիմֆերոպոլում բնակվող առաքելական ղրիմահայության հոգևոր կյանքը։ Եղել է քաղաքի երբևէ գոյություն ունեցած երեք եկեղեցիներից մեկը՝ առաքելական սուրբ Գևորգի և կաթողիկե սուրբ Փրկչի հետ միասին։ Ներկայումս ամբողջությամբ ոչնչացվել է։
1785 թվականի «Աքմեչեթ (Սիմֆերոպոլ) քաղաքի հատակագծում» 5 տառի տակ նշված է հայկական եկեղեցի։ Սա ամենավաղ հիշատակումն է Սիմֆերոպոլում հայկական եկեղեցու գոյության մասին, որը գտնվում էր Հայկական փողոցում[1]։
Պատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Բանասեր, պատմաբան և երաժիշտ Մինաս Բժիշկյանը այցելել է հայկական ամենամեծ գաղթօջախները և 1830 թվականին Վենետիկում հրատարակված իր գրքում ամփոփել է ճանապարհորդության արդյունքները, որտեղ արժեքավոր տեղեկություններ են պարունակվել Արևելյան Եվրոպայի հայկական բնակավայրերի պատմության, մշակույթի և ազգագրության մասին։
Սիմֆերոպոլ քաղաքի մասին նրա տեղեկությունները 1820-ական թվականներից են։ «Հայկական եկեղեցին քարե է և գմբեթով պսակված, դարձյալ գեղեցիկ կառուցված հին [եկեղեցու] մոտ։ Այս հայկական եկեղեցին նվիրված է Սուրբ Աստվածածնի անվանը»։ 1890 թվականին հրատարակված «Սիմֆերոպոլի տղամարդկանց գիմնազիայի երրորդ ուսումնական շրջագայությունը» գիրքը ներկայացնում է եկեղեցու պատկերը և հայտնում, որ Սիմֆերոպոլի հայկական եկեղեցին պատկանում է քաղաքի ամենահին շինություններին։ Եկեղեցին, ինչպես պատկերված է գրքում, գոյություն ունի 1825 թվականից։
Սիմֆերոպոլի 1880 թվականի քարտեզի վրա նշված են իրար կողքի գտնվող Հայկական փողոցը և Հայկական նրբանցքը։ Նրանք գոյություն ունեն 1839 թվականից։ Պետք է ենթադրել, որ այս տարածքը պատմականորեն հայերի կոմպակտ բնակության վայր է եղել Աքմեչեթ-Սիմֆերոպոլում՝ Բախչիսարայի Էրմենի Մահլեի նմանությամբ։ Ժամանակի ընթացքում հայերը բնակություն են հաստատել քաղաքի այլ վայրերում, սակայն այստեղ՝ Հայկական փողոցում, 18-րդ դարից սկսած, գտնվում էր համայնքի հոգևոր կենտրոնը՝ Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցին։
Ճարտարապետություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1850 թվականին Նոր Նախիջևանի և Բեսարաբիայի թեմի առաջնորդ Մաթեոս արքեպիսկոպոս Վեհապետյանը դիմել է Հայ եկեղեցու Սինոդին՝ խնդրելով թույլ տալ Սիմֆերոպոլի եկեղեցում զանգակատան կառուցումը։ Շինարարական աշխատանքներն ավարտվել են 1866 թվականին։ 1860-ական թթ. եկեղեցին վերակառուցվել է, իսկ 1862 թվականին Հարություն Արաբյանի միջոցներով հիմնովին վերանորոգվել է։ Պահպանվել են կատարված աշխատանքների նկարագրությունը և հարավային ճակատի գրաֆիկական պատկերը, որը կատարվել է 1865 թվականին՝ վերանորոգման ավարտից հետո։ Եկեղեցու երեք պատերը կիսով չափ պահպանվել են, և միայն արևմտյանն է տեղափոխվել երեք ափ, ինչի շնորհիվ աղոթասրահի տարածքը զգալիորեն մեծացել է։
Տարածքի ավելացման պատճառով, որն, ըստ երևույթին, պայմանավորված էր հայ բնակչության աճող հոտով, տաճարի պատերի ներսում արդեն կարող էր տեղավորվել մոտ 100 մարդ։ Արևմուտքից գլխավոր շինությանը ամրացված էր բարձր զանգակատուն։ 53 փութ և 9 ֆունտ (մոտ 870 կգ) կշռող զանգը նվիրել է Հարություն Արաբյանը Օրաբազար (այժմ՝ Արմյանսկ) քաղաքից։
Եկեղեցու վերանորոգումն ավարտվել է 1864 թվականին, և նոյեմբերի 21-ին հայոց եկեղեցու Նախիջևան-Բեսարաբյան թեմի առաջնորդ, ծովանկարիչ Հովհաննես Այվազովսկու եղբայրը՝ Գաբրիել Այվազյանը, Թեոդոսիայից, որտեղ այդ ժամանակ կար 7 հայկական եկեղեցի, գնացել են Սիմֆերոպոլի առաջին հայկական եկեղեցին օծելու։
1897 թվականի հուլիսի 13-ին անհայտ պատճառներով եկեղեցին այրվել է։ Եկեղեցին կառուցված էր քարից՝ փայտյա ինտերիերով և կառուցվածքային դետալներով։ Դրա վերականգնման համար դրամահավաք է հայտարարվել։ Վերանորոգման աշխատանքները շարունակվել են հաջորդ երկուսուկես տարիների ընթացքում: 1900 թվականի հունվարի 1-ին՝ Ամանորի գիշերը, եկեղեցին կրկին օծվեց և բացվեց ծխականների համար։
Թուլացում և փակում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Գերմանիայի կողմից Ղրիմի օկուպացիայի ժամանակ գերմանացի զինվորականներն իրականացրել են բնակեցված տարածքների օդային լուսանկարահանում։ Կադրերից մեկում կարողացանք տեսնել Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցու զանգակատունը։ 1922 թվականի մարտի 10-ին Ղրիմի ֆինանսների կոմիսարիատի 8:1656 անդորրագրի համաձայն գույքը կալանք է դրվել։ 28.07.1922 թիվ A 3835-ի համար, Ղրղզստանի ԽՍՀ ներքին գործերի նախարարության վարչական բաժնի եկեղեցական ստորաբաժանմանը, Սիմֆերոպոլ քաղաքի քաղաքացիները դիմել են կրոնական կարիքները բավարարելու համար այդ նպատակով նախատեսված գույքն անվճար օգտագործման համար։ 1921 թվականի հունվարի 28-ին Երվանդ քահանա Նալբանդյանը ձերբակալվեց հեղափոխական կարիքների համար նվիրատվությունների հավաքագրմանը միջամտելու մեղադրանքով։ 3 ամիս անց՝ 26 մարտի, 1921 թվականի դատարանի որոշմամբ նա արդարացվել է հանցանքի կատարման ապացույցների բացակայության համար։ 1923-1925 թվականներին Երվանդ քահանա Նալբանդյանը մեղադրվում էր հակասովետական քարոզչության մեջ (հիմնվելով ծխականներից մեկի պախարակման վրա), ինչպես նաև եկեղեցու կնիքն օգտագործելու և շրջգործկոմի կառավարման բաժնին կնիքը չտրամադրելու մեջ։
Խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո եկեղեցին արժանացավ կրոնական կառույցների մեծ մասի ճակատագրին։ Եկեղեցին փակվել է 1930 թվականին։ Տարածքը փոխանցվել է հայկական միջնակարգ դպրոցի համար նախատեսված գիշերօթիկ դպրոցին և 65 աշակերտի տեղավորելու համար: 1970-ականների վերջերին Սիմֆերոպոլում սկսեց կառուցվել խոշոր տրանսպորտային հանգույց և այդ նպատակով քանդվեցին մի շարք շենքեր։ Մասնավորապես, այս ճակատագիրը արժանացավ նախկին հայկական եկեղեցուն։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Тимур Ян и Ванени Петросян. «Храм Успения Пресвятой Богородицы в Симферополе 19в». www.armk.info. Армяне Крыма.
