Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Երուսաղեմ)

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի;
Հիմնական տվյալներ
Տեսակ	կաթոլիկ տաճար և ճարտարապետական անսամբլ
Երկիր	Պաղեստին
Տեղագրություն	Արևելյան Երուսաղեմ
Հասցե	ויה דולורוזה
Դավանանք	Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցի
Թեմ	Երուսաղեմի առաջնորդություն
Հիմնական ամսաթվերը	1881
Ժառանգության կարգավիճակ	Համաշխարհային ժառանգություն և Իսրայելի մշակութային ժառանգություն
Նվիրված	Mater Dolorosa?
Անվանված	Mater Dolorosa?
Ճարտարապետական ոճ	Նեոռոմանական ճարտարապետություն
Հիմնադրված	1881
	31°46′48″N 35°13′57″E / 31.779921°N 35.232411°E
	Cathedral of Our Lady of the Spasm Վիքիպահեստում

Տառապանքի տիրամոր եկեղեցի (եբրայերեն՝ כנסיית גבירתנו הדואבת ‎)^[1], հայ կաթողիկե եկեղեցի և քրիստոնեական ուխտագնացության վայր Երուսաղեմի Հին քաղաքի մուսուլմանական թաղամասում՝ Առյուծի դարպաս տանող ճանապարհին, Դամասկոսյան դարպասից և ավստրիական պանդխտահյուրանոցից ոչ հեռու^[2]։ Իրենից ներկայացնում է համալիր, որի մեջ ներառված են հայկական պանդխտահյուրանոցը, Վշտագին Աստվածածնի մատուռը և Երուսաղեմի հայ կաթոլիկ պատրիարքարանի կենտրոնակայանը։ Եկեղեցին գտնվում է Խաչի ճանապարհի երրորդ կանգառում՝ Վիա Դոլորոզայի վրա^[3]։ Տաճարը կառուցվել է այն վայրում, որտեղ, ենթադրաբար, կայացել է Հիսուս Քրիստոսի հանդիպումը մոր հետ Գողգոթա տանող ճանապարհին^[4]:

Պատմություն

Եկեղեցու տակ գտնվող դամբարանում կա 4-ից 6-րդ դարի հատակային խճանկար, որը հավանաբար մնացել է բյուզանդական եկեղեցուց, որի ստույգ ծագումը հաստատված չէ^[5]։

Առաջին կաթոլիկ եկեղեցին կառուցվել է բյուզանդական եկեղեցու տեղում 12-րդ դարում՝ Երուսաղեմի թագավորության օրոք։ 13-րդ դարում մուսուլմանները զավթեցին եկեղեցին։ Ուխտավորները հայտնում են 15-րդ դարում տեղի ունեցած ավերածությունների մասին^[6]:

17-րդ դարում եկեղեցու մնացորդները ոչնչացվեցին և այդ վայրում մուսուլմանները կառուցեցին «Համամ ալ-Սուլթան» բաղնիքը^[6]։

1876 թվականին հայ կաթողիկե եկեղեցին գնել է շենքը և վերակառուցել եկեղեցին 1881 թվականին՝ օգտագործելով եկեղեցու միջնադարյան մնացորդները որպես դամբարան^[6]։ Տաճարը լևանտական նեոբյուզանդական էտյուդի տիպիկ շինություն է՝ խաչաձև գմբեթով և խաչաձև եկեղեցու տեսքով։

Տառապանքի տիրամոր եկեղեցին վերականգնվել է գեներալ Անդերսի բանակի զինվորների ջանքերով։ Դրսի դռան բարձրաքանդակը ցույց է տալիս մոր և որդու հանդիպումը։ Այն ստեղծել է լեհ քանդակագործ Թադեուշ Զելինսկին, ով այդ բանակի սպա է եղել^[7]^[8]։

Դամբարանն ունի քառակուսի հատակագիծ, որի գմբեթը բարձրանում է սյուների վրա և ունի երեք կիսաշրջանաձև ելուստներ։ Սա ցույց է տալիս խաչակիրների ժամանակաշրջանի բնորոշ ճարտարապետական ոճը^[6]։ Դամբարանի ելքը եկեղեցու կողային մատուռից է։

20-րդ դարում կառուցվել է նոր մատուռ։

1981 թվականից տաճարը համարվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ^[2]։

Գտնվելու վայր և գործառույթներ

Շենքը ներառում է Մարիամ Աստվածածնին նվիրված մատուռը, այդ պատճառով էլ այն կոչվել է նրա պատվին՝ Տխրության Տիրամոր անունով։ Լինելով Երուսաղեմի Հայ Կաթողիկե պատրիարքական աթոռի և Հայ Կաթողիկե եկեղեցու Երուսաղեմի և Ամմանի աթոռանիստ վայր, Արևելյան կաթողիկե հատուկ եկեղեցին sui iuris լիովին հաղորդակցվում է Հռոմի Պապի և Կաթոլիկ եկեղեցու հետ, եկեղեցու շենքը ունի մայր տաճարի կարգավիճակ։ Այս հաստատությունը համարվում է նաև հայկական պանդխտահյուրանոց Երուսաղեմում^[9]։

Գրականություն

Отмар Киль, Макс Кюхлер: места и пейзажи Библии: руководство и учебный путеводитель по Святой Земле. Том 4, Vandenhoeck & Ruprecht, 2007, ISBN 978-352550170-2, с. 406 (Jerusalem: ein Handbuch und Studienreiseführer zur Heiligen Stadt, Том 42 at Google Books, без иллюстраций).
Эрхард и Андреа Горыс: путеводитель по искусству Дюмона: священная земля: 10 000-летняя культурная страна между Средиземным морем, Красным морем и Иорданом.

Ծանոթագրություններ

↑ ««Church of Our Lady of Suffering – Armenian catholic – Jerusalem Articles»». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունիսի 15-ին. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 7-ին.
1 2 «Church of Our Lady of the Spasm, Jerusalem, Israel (Armenian)». www.gcatholic.org. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 18-ին.
↑ Т. Коробкина Иерусалим. Путеводитель. — Litres, 2018-08-30. — 134 с. — ISBN 978-5-457-81385-4
↑ Keel, Küchler: Orte und Landschaften der Bibel, S. 407
↑ es könnte auch ein Badhaus gewesen sein. Keel, Küchler: Orte und Landschaften der Bibel, S. 407
1 2 3 4 Keel, Küchler: Orte und Landschaften der Bibel, S. 406
↑ Michael Studemund-Halévy: ADAC Reiseführer Israel. ADAC Verlag DE, 2008, ISBN 978-389905456-9, S. 46, Sp. 2 IV. Station (Jesus begegnet seiner Mutter)
↑ «Церковь Богоматери Страдания (Израиль, Иерусалим) — вОтпуск.ру». Votpusk.ru. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 13-ին.
↑ «Our Lady of Sorrows « See The Holy Land». www.seetheholyland.net. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 11-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 17-ին.

Աղբյուրներ

Kapelle von der Ohnmacht Unserer Lieben Frau на Israelmagazin.de

[1] ««Church of Our Lady of Suffering – Armenian catholic – Jerusalem Articles»». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունիսի 15-ին. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 7-ին.

[:0-2] 1 2 «Church of Our Lady of the Spasm, Jerusalem, Israel (Armenian)». www.gcatholic.org. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 18-ին.

[3] Т. Коробкина Иерусалим. Путеводитель. — Litres, 2018-08-30. — 134 с. — ISBN 978-5-457-81385-4

[Keel/Küchler_407-4] Keel, Küchler: Orte und Landschaften der Bibel, S. 407

[5] s könnte auch ein Badhaus gewesen sein. Keel, Küchler: Orte und Landschaften der Bibel, S. 407

[Keel/Küchler_406-6] 1 2 3 4 Keel, Küchler: Orte und Landschaften der Bibel, S. 406

[7] Michael Studemund-Halévy: ADAC Reiseführer Israel. ADAC Verlag DE, 2008, ISBN 978-389905456-9, S. 46, Sp. 2 IV. Station (Jesus begegnet seiner Mutter)

[8] «Церковь Богоматери Страдания (Израиль, Иерусалим) — вОтпуск.ру». Votpusk.ru. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 13-ին.

[9] «Our Lady of Sorrows « See The Holy Land». www.seetheholyland.net. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 11-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 17-ին.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]