Սուրբ Ագաթա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սուրբ Ագաթա
Santa Agueda - Zurbarán (detalle).png
ԺամանակաշրջանՀռոմեական կայսրություն
Ծնունդսեպտեմբերի 8, 235(0235-09-08)
ԾննդավայրSan Giovanni Galermo, Կատանիա, Սիցիլիա, Իտալիա
Վախճանփետրվարի 5, 261(0261-02-05) (25 տարեկանում)
Վախճան վայրԿատանիա, Սիցիլիա, Իտալիա
Վախճան պատճառtorture?
Թաղման վայրCatania Cathedral
Եկեղեցիուղղափառություն
Սրբացված կարգhieromartyr?
Հիշատակության օրՓետրվարի 5
Աշխատանքմարմնավաճառ և prisoner
ԵրկիրՀին Հռոմ

Սուրբ Ագաթա [1] (սեպտեմբերի 8, 235(0235-09-08), San Giovanni Galermo, Կատանիա, Սիցիլիա, Իտալիա - փետրվարի 5, 261(0261-02-05), Կատանիա, Սիցիլիա, Իտալիա), 3-րդ դարի քրիստոնյա նահատակ, վաղ քրիստոնեական շրջանի առավել հայտնի և պաշտամունքային սրբերից մեկը: Նահատակվել է Կատանիայում՝ Սիցիլիայում, Դեցիոս կայսեր կողմից քրիստոնյաների հալածանքների շրջանում:

Պատմական տեղեկություն և ավանդություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ագաթայի անունը հիշատակվում է հռոմեական մեսսայի և ամբրոսյան ծիսակատարությունների կանոնում[2], ինչը վկայում է սրբի պաշտամունքի վաղեմության մասին: Սուրբ Ագաթայի անունը հիշատակվում է Հիերոնիմոսի մարտիրոսագրության մեջ (լատ.՝  Martyrologium Hieronymianum, V դարակես): Սուրբ Ագաթային ձոնվել է հինավուրց հիմն, որը վերագրվել է Դամասիոս պապին: Վկայություններ կան այն մասին, որ Պապ Սիմմախը ի պատիվ սուրբ Ագաթայի վանք է կառուցել Հռոմի մոտակայքում, այդ մասին հիշատակվում է Պապ Գրիգոր Մեծի նամակներում:

VI դարում ստեղծվել է սուրբ Ագաթայի վարքը, որը, սակայն, չի պահպանվել: Այդ վարքը հիմք է ծառայել ավելի ուշ ստեղծված երեք այլ վարքերի համար, որոնք սյուժետային հենքում ընդհանրություններ ունեն, սակայն տարբերվում են մանրամասներով:

Վարքագրություններին համաձայն, Ագաթան ծնվել է սիցիլիական հարուստ ընտանիքում: Նա մերժել է քաղաքի ոստիկանապետի ոտնձգությունները, ինչից հետո նա աղջկան ենթարկել է հետապնդումների՝ կիրառելով Դեցիոս կայսեր հակաքրիստոնեական օրենքները: Նախ Ագաթային ուղարկել են հասարակաց տուն, հետո բանտ են նետել, որտեղ կտրել են նրա կրծքերը: Տանջելուց հետո սուրբ Ագաթային այրել են խարույկի վրա:

Փետրվարի առաջին շաբաթվա ընթացքում Կատանիայում նշվող սուրբ Ագաթայի տոնը Սիցիլիայի ամենամեծ տոներից է

Պաշտամունք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համարվում է Մալթայի, Կատանիայի և Սիցիլիայի հովանավոր սուրբը[3]: Ուղղափառ և կաթոլիկ եկեղեցիներում փետրվարի 5-ին նշվում է Ագաթայի անվան հիշատակի օրը: Կաթոլիկ եկեղեցիներում այդ օրը օրհնում են հացը, աղը և ջուրը, որոնք, ըստ հավատալիքի, տունը պահպանում են հրդեհից: Բացի այդ, հավատում են, որ այդ օրն օրհնված հացն օժտված է էկզորսիզմով (մարդու միջից դևերին հեռացնելը):

Կատանիայի Մայր տաճարն օծվել է ի պատիվ սուրբ Ագաթայի:

Մալթայում և Մդինայի մերձակայքում՝ Ռաբաթում գտնվող կատակոմբները կոչվում են սուրբ Ագաթայի անունով, քանի որ, ըստ տեղական ավանդույթի, երբ հետապնդել են սուրբ Ագաթային, նա երկար ժամանակ թաքնվել է Մալթայում:

Արմավենու ճյուղը և բոցավառվող ջահը համարվում են սուրբ Ագաթայի պատկերագիտական խորհրդանիշները: Սուրբ Ագաթայի կերպարը հաճախ հանդիպում է Վերածննդի և Բարոկկոյի շրջանին պատկանող արվեստի գործերում:

Սուրբ Ագաթայի շքանշանը Սան Մարինոյի պետական պարգևն է:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Latinized form of Greek Ἀγαθή (Agathe), derived from Greek ἀγαθός, agathos, "good" (Behind the Name: the etymology and history of first names); Jacobus de Voragine, taking etymology in the Classical tradition, as a text for a creative excursus, made of Agatha one symbolic origin in ἅγιος agios, "sacred" and Θεός Theos, "God", and another in a-geos", "without Earth", virginally untainted by earthly desires ("Agatha", III.15).
  2. Attwater Donald, John, Catherine Rachel (1993)։ The Penguin Dictionary of Saints (3rd ed.)։ New York: Penguin Books։ ISBN 0-14-051312-4 
  3. D'Arrigo 1985, p. 15; the present rebuilding of the ancient foundation is by Giovanni Battista Vaccarini (1767).