Սումելա վանք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սումելա վանք
հուն․՝ Παναγία Σουμελά
Sumela monastery in province of Trabzon, Turkey view from the road.JPG
Հիմնական տվյալներ
Տեսակվանք և տեսարժանություն
ԵրկիրԹուրքիա Թուրքիա
ՏեղագրությունՄաչկայի գավառակ
ԹեմQ20497655?
Ժառանգության կարգավիճակՀամաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկի օբյեկտ
ՆվիրվածՄարիամ Աստվածածին
Ճարտարապետական նկարագրություն
Հիմնադրված386
sumela.gov.tr(թուրքերեն)
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի դրոշը ՅՈւՆԵՍԿՕՀամաշխարհային ժառանգություն ,
օբյեկտ № 1397
ռուս..անգլ..ֆր.

Պանագիա Սումելա (հուն․՝ Παναγία Σουμελά, թուրք.՝ Sümela Manastırı), Կոստանդնուպոլսի տիեզերական պատրիարքությանը պատկանող չգործող ուղղափառ եկեղեցի: Կառուցվել է IV դարի վերջին և V դարի սկզբի: Գտնվում է Թուրքիայի Տրապիզոնի մարզում: Չորրորդ դարից այստեղ է պահվել հրաշագործ Աստվածածին Պանագիա Սումելա սրբապատկերը, որը, ըստ ավանդության, նկարել է Ղուկաս ավետարանիչը: 1923 թվականին սրբապատկերը հույն-թուրքական բնակչության փոխանակության ժամանակ Պոնտոսի հույների կողմից դուրս է բերվել Թուրքիայից:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վանքը հիմնադրել է Վարնավա վանականը (375-ից 395 թվականներին)[1], իսկ հագարական (արաբական) ասպատակություններից հետո ավերված վանական համալիրը 6-րդ դարում վերականգնել է Սուրբ Սոփրոնիուս Երուսաղեմցին:

Բյուզանդական դարաշրջանում վանքը ծաղկում է ապրել և վայելել կայսրերի սերը, որի շնորհիվ Տրապիզոնի կայսրության ժամանակ դարձել է Պոնտոսի ամենաազդեցիկ ու հարուստ վանքը: Տրապիզոնի կայսրության անկումից հետո բոլոր արտոնություններն անցնում են սուլթան Սելիմին և հաջորդող օսմանյան միապետերին:

Վանքն իր ամենածաղկուն շրջանին է հասել XVIII-XIX դարերում:

Սումելա.jpg

Հույն-թուրքական բնակչության փոխանակության ժամանակ հույն ուղղափառ բնակչությունն արտաքսվել է Անատոլիա՝ ըստ Լոզանի կոնֆերանսի. դրանից հետո վանական համալիրը դատարկվում է: Մենաստանի մասունքները, այդ թվում և Պանագիա Սումելա հրաշագործ սրբապատկերը 1930 թվականին տեղափոխվել են Հունաստան և ցայսօր պահպանվում են նոր Պանագիա Սումելայում՝ Վերիայում (Մակեդոնիա):

Մի քանի դար շարունակ վանական համալիրը ուխտատեղի էր ոչ միայն Պոնտոսի հույների, այլև համայն աշխարհի քրիստոնյաների համար, սակայն թուրքերը խիստ բացասաբար էին մոտենում այդ ուխտագնացություններին: Առաջին անգամ թույլատրվեցին ուխտագնացությունները 2007 թվականից[2]:

2010 թվականին Թուրքիայի մշակույթի նախարարությունը Կոստանդնուպոլսի տիեզերական պատրիարքության խնդրանքով թույլ տվեց պատարագ[3] անցկացնել վանական համալիրում: Այն առաջին անգամ էր սկսած 1922 թվականից[4]: 2010 թվականի օգոստոսի 15-ին՝ Աստվածածնի վերափոխման տոնին Բարդուղիմեոս I պատրիարքը[5] պատարագ մատուցեց վանքում, որին մասնակցեցին հարյուրավոր ուխտավորներ աշխարհի տարբեր ծագերից[4]:

Այսօր վանական համալիրը փակ է և վերականգնվում է[6]:

Ժամանակակից վանքը Վերիայում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1930 թվականին Էլեֆթերիոս Վենիզելոսի ջանքերով, որ կարգավորվի Հույն-թուրքական հարաբերությունները, Աթենք հրավիրեց Թուրքիայի վարչապետ Իսմեթ Ինյոնյուին: Արդյունքում հունական պատվիրակություն այցելեց Պոնտոս, որ հետ ստանա ուղղափառ մասունքներն ու հելլենական արժեքները:

1930 թվականին Սումելա վանքի երկու միաբան էին ողջ: Սակայն հրաժարվեցին մեկնել պատվիրակության հետ, քանի որ շատ ծեր էին կամ էլ նրա համար, որ չտեսնեն թուրքական բարբարոսությունները և նորից չվերապրեն այդ վայրագությունները: Պատվիրակությունն իմանում է, թե որտեղ է դամբարանն ու թաքցրած մասունքները: Արդյունքում գտնում և Հունաստան են վերադարձնում սրբությունները: Տիրամոր սրբապատկերը 20 տարի մնում է Աթենքի Բյուզանդական թանգարանում:

1951 թվականին կատարվում է Պոնտոսի հույների երազանքը և կառուցվում նոր Պանագիա Սումելան Վերիայում:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]