Jump to content

Սուահիլի (լեզու)

Փոխել հղումները
Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուահիլի (այլ կիրառումներ)
Սվահիլի
kiswahili
Տեսակմակրոլեզու, բնական լեզու, կենդանի լեզու, մարդկային լեզու և գրական լեզու
Ենթադասսաբակի և բանտու[1]
ԵրկրներՏանզանիա Տանզանիա
Քենիա Քենիա
Ուգանդա Ուգանդա
Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն
Ռուանդա Ռուանդա
Բուրունդի Բուրունդի
Սոմալի Սոմալի
Զամբիա Զամբիա
Մալավի Մալավի
Մոզամբիկ Մոզամբիկ
Մադագասկար Մադագասկար
Պաշտոնական կարգավիճակՏանզանիա Տանզանիա
Քենիա Քենիա
Ուգանդա Ուգանդա
Կոմորյան Կղզիներ Կոմորյան Կղզիներ
Խոսողների քանակ15 437 390 մարդ (2012)[2]
Վերահսկող կազմակերպությունBaraza la Kiswahili la Taifa?
Լեզվակիրների թիվը5 մլն՝ առաջին լեզու; 70 մլն՝ երկրորդ լեզու
Գրերի համակարգԼատինական այբուբեն
IETFsw
ԳՕՍՏ 7.75–97суа 631
ISO 639-1sw
ISO 639-2swa
ISO 639-3swa, swc, swh
 Swahili language Վիքիպահեստում

Սվահիլի, Աֆրիկայի ամենատարածված լեզուներից է, տարածված է Արևելյան և Կենտրոնական Աֆրիկայում։ Թանզանիայի, Քենիայի և Ուգանդայի պետական լեզուն է։ Հայտնի է նաև քիսվահիլի անվանումով։ Սվահիլի ժողովրդի մայրենի լեզուն է, պատկանում է բանտու լեզվախմբին։ Միաժամանակ ծառայում է որպես ազգամիջյան հաղորդակցման միջոց Աֆրիկյան Մեծ լճերի տարածաշրջանում և Աֆրիկայի արևելյան ու հարավարևելյան հատվածներում՝ ներառյալ Տանզանիան, Քենիան, Ուգանդան, Ռուանդան, Բուրունդին, Մոզամբիկը և Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունը[3]։

Սվահիլին որպես մայրենի կամ երկրորդ լեզու գործածողների ճշգրիտ թվաքանակը հստակ հայտնի չէ և մինչ օրս մնում է բանավեճերի առարկա։ Ըստ տարբեր գնահատումների՝ այն տատանվում է 50 միլիոնից 100 միլիոնի սահմաններում[4]։ Սվահիլին ազգային լեզու է համարվում Տանզանիայում, Քենիայում, Ուգանդայում, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում։ Կոմորյան կղզիներում որպես պաշտոնական լեզու գործածվող շիմաորե լեզուն էլ սերտորեն առնչվում է սվահիլիին[5]։ Վերջինս, վերոնշյալի հետ մեկտեղ, համարվում է Աֆրիկյան միության աշխտանքային լեզուն և, բացի այդ, պաշտոնապես իբրև ազգամիջյան հաղորդակցման լեզու է ճանաչված Արևելաաֆրիկյան համագործակցության երկրներում[6]։

Սվահիլի լեզվի բառապաշարում զգալի է արաբերենից փոխառված բառերի թիվը[7], որոնք մասամբ փոխանցվել են արաբախոս մուսուլման բնակիչների հետ շփումների արդյունքում[8]։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ (not translated to en) The Cambridge Encyclopedia of Language — Cambridge University Press, 1987. — P. 314. — ISBN 978-0-521-42443-1
  2. ↑ Ethnologue — 25, 19 — Dallas, Texas: SIL, 1951. — ISSN 1946-9675
  3. ↑ Prins 1961
  4. ↑ «HOME - Home». Swahililanguage.stanford.edu. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 19-ին. «After Arabic, Swahili is the most widely used African language but the number of its speakers is another area in which there is little agreement. The most commonly mentioned numbers are 50, 80, and 100 million people. [...] The number of its native speakers has been placed at just under 2 million.»
  5. ↑ Nurse and Hinnebusch, 1993
  6. ↑ «Development and Promotion of Extractive Industries and Mineral Value Addition». East African Community. Արխիվացված է օրիգինալից 2016-10-21-ին. Վերցված է 2019-03-07-ին.
  7. ↑ The Routledge Concise Compendium of the World's Languages (2nd ed.), George L. Campbell and Gareth King. Routledge (2011), p. 678. 978-0-415-47841-0
  8. ↑ See pp. 11 and 52 in Ghil'ad Zuckermann (2003). Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew, Houndmills: Palgrave Macmillan, (Palgrave Studies in Language History and Language Change, Series editor: Charles Jones). 1-4039-1723-X.

Գրականություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Ashton, E. O. Swahili Grammar: Including intonation. Longman House. Essex 1947. 0-582-62701-X.
  • Irele, Abiola and Biodun Jeyifo. The Oxford encyclopedia of African thought, Volume 1. Oxford University Press US. New York City. 2010. 0-19-533473-6
  • Blommaert, Jan: Situating language rights: English and Swahili in Tanzania revisited Արխիվացված 2007-06-09 Wayback Machine (sociolinguistic developments in Tanzanian Swahili) – Working Papers in Urban Language & Literacies, paper 23, University of Gent 2003
  • Brock-Utne, Birgit (2001). «Education for all – in whose language?». Oxford Review of Education. 27 (1): 115–134. doi:10.1080/03054980125577.
  • Chiraghdin, Shihabuddin and Mathias E. Mnyampala. Historia ya Kiswahili. Oxford University Press. Eastern Africa. 1977. 0-19-572367-8
  • Contini-Morava, Ellen. Noun Classification in Swahili Արխիվացված 2020-10-26 Wayback Machine. 1994.
  • Lambert, H.E. 1956. Chi-Chifundi: A Dialect of the Southern Kenya Coast. (Kampala)
  • Lambert, H.E. 1957. Ki-Vumba: A Dialect of the Southern Kenya Coast. (Kampala)
  • Lambert, H.E. 1958. Chi-Jomvu and ki-Ngare: Subdialects of the Mombasa Area. (Kampala)
  • Marshad, Hassan A. Kiswahili au Kiingereza (Nchini Kenya). Jomo Kenyatta Foundation. Nairobi 1993. 9966-22-098-4.
  • Nurse, Derek, and Hinnebusch, Thomas J. Swahili and Sabaki: a linguistic history. 1993. Series: University of California Publications in Linguistics, v. 121.
  • Ogechi, Nathan Oyori: "On language rights in Kenya Արխիվացված 2011-07-16 Wayback Machine (on the legal position of Swahili in Kenya)", in: Nordic Journal of African Studies 12(3): 277–295 (2003)
  • Prins, A.H.J. 1961. "The Swahili-Speaking Peoples of Zanzibar and the East African Coast (Arabs, Shirazi and Swahili)". Ethnographic Survey of Africa, edited by Daryll Forde. London: International African Institute.
  • Prins, A.H.J. 1970. A Swahili Nautical Dictionary. Preliminary Studies in Swahili Lexicon – 1. Dar es Salaam.
  • Whiteley, Wilfred. 1969. Swahili: the rise of a national language. London: Methuen. Series: Studies in African History.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սուահիլի (լեզու)» հոդվածին։
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 175)։
Վիքիպեդիա
Վիքիպեդիա

Վիքիպեդիան ունի բաժին
Սուահիլի լեզվով

Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Սուահիլի_(լեզու)&oldid=10748019» էջից