Սոջորներ Թրութ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սոջորներ Թրութ
անգլ.՝ Sojourner Truth
Sojourner Truth 01.jpg
Ծնվել էմոտ. 1797[1][2][3][4][5][6][7]
ԾննդավայրHurley, Օլստեր շրջան, Նյու Յորք, ԱՄՆ[1]
Մահացել էնոյեմբերի 26, 1883(1883-11-26)[6][7][8]
Մահվան վայրBattle Creek, Քալհուն շրջան, Միչիգան, ԱՄՆ
ԳերեզմանՕուկ Հիլ գերեզմանատուն
ՔաղաքացիությունԱՄՆ[9]
Ազգությունաֆրոամերիկացի[10]
Կրոնմեթոդիզմ
Մասնագիտությունիրավապաշտպան, գրող, աբոլիցիոնիստ, ֆեմինիստ և սուֆրաժիստ
Պարգևներ և
մրցանակներ
Կանանց փառքի ազգային սրահ[11] և Միչիգանի կանանց փառքի սրահ[12]
Կայքsojournertruthmemorial.org
Sojourner Truth Վիքիպահեստում

Սոջորներ Թրութ (անգլ.՝ Sojourner Truth['soʊdʒɜrnər truθ],մոտ. 1797[1][2][3][4][5][6][7], Hurley, Օլստեր շրջան, Նյու Յորք, ԱՄՆ[1] - նոյեմբերի 26, 1883(1883-11-26)[6][7][8], Battle Creek, Քալհուն շրջան, Միչիգան, ԱՄՆ, ի ծնե՝ Իզաբելլա Բաումֆրի անգլ.՝ Isabella Baumfree), աբոլիցիոնիզմի և ֆեմինիզմի ջատագով ամերիկուհի՝ ծնված ստրկության մեջ: Հայտնի է 1851 թվականի իր «Մի՞թե ես կին չեմ» ելույթով: Հանդիպում են անվան Սոժուրնա, Սուժուրներ և Սոժուրնե գրելաձևերը:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սոջորները Ջեյմս և Էլիզաբեթ Բաումֆրիների 13 երեխաներից մեկն էր: Նրա ծնողները գնդապետ Հարդենբերգի ստրուկներն էին, որի կալվածքը գտնվում էր Նյու Յորքից հյուսիս տարածվող Սվարտկիլ տեղանքում: 1806 թվականին՝ գնդապետի մահից հետո, Իզաբելլան անցել է նրա որդու տիրապետության տակ և ոչխարի հոտի հետ 100 դոլարով վաճառվել Ջոն Նիլին: Այդ ժամանակ նա 9 տարեկան էր և խոսում էր միայն հոլանդերեն: Հետագայում Թրութը պատմել է, որ իր տերը՝ Նիլին, ամեն օր իրեն ծեծում և բռնաբարում էր:

1808 թվականին նա 105 դոլարով վաճառվել է պանդոկապան Մարտինուս Շրայվերին, որն իր հերթին մեկուկես տարի անց 175 դոլարով նրան վաճառել է Ջոն Դյումոնին: Վերջինս Իզաբելլային լավ է վերաբերվել, սակայն նրա կինն անընդհատ հետապնդել է աղջկան: 1815 թվականին Իզաբելլան սկսել է հանդիպել հարևան ֆերմայից Ռոբերտ անունով մի ստրուկի հետ: Բայց Ռոբերտի տերը դեմ էր նրա՝ երեխաներ ունենալուն, որովհետև Ռոբերտի երեխաներին նա չէր կարող ստրկացնել: Ռոբերտին ծեծել և բաժանել են Իզաբելլայից: Արդյունքում Ռոբերտը վերքերից մահացել է: Նույն տարում ծնվել է նրա ու Ռոբերտի աղջիկը: Երկու տարի անց Իզաբելլայի տերը նրան ստիպել է ամուսնանալ Թոմաս անունով մի ծառայի հետ, որից ունեցել է 4 երեխա:

Ազատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1799 թվականին Նյու Յորք նահանգում սկսվել է ստրկության օրենսդրական վերացման գործընթացը, որն ավարտվել է 1827 թվականի հուլիսի 4-ին։ Այդ դեպքերից մեկ տարի առաջ Դյումոնը խոստացել էր Իզաբելլային ազատ արձակել, եթե նա լավ ու ազնիվ աշխատի, սակայն հետագայում փոխել է իր որոշումը, քանի որ նրա աշխատունակությունը նվազել էր ձեռքի վնասվածքի պատճառով: 1826 թվականի նա նորածին դստեր հետ հեռացել է սեփականատիրոջից՝ թողնելով մնացած երեխաներին, քանի որ օրենքով նրանք կարող էին ազատություն ստանալ միայն մինչև 20 տարեկանը ծառայելուց հետո: «Ես չեմ փախել, քանի որ դա սխալ է, ես հեռացել եմ` հավատալով, որ ես դրա իրավունքն ունեմ»: Իզաբելլան, վրդովված այդ որոշումից, շարունակել է աշխատել և կատարել է իր բոլոր պարտավորությունները սեփականատիրոջ առջև՝ մշակելով 100 ֆունտ բուրդ:

Նա բնակություն է հաստատել Այզեքի և Մարիա Վագների տանը, որոնք Դյումոնից ցանկացել էին գնել Իզաբելլային ստրուկների ազատման մասին օրենքի ուժի մեջ մտնելուց մեկ տարի առաջ: Դյումոնը համաձայնել է՝ Իզաբելլայի դիմաց ստանալով 20 դոլար։ Ավելի ուշ Իզաբելլան իմացել է, որ Դյումոնն ապօրինաբար Ալաբամայում վաճառել է իր հնգամյա որդուն՝ Փիթերին։ Այզեքի և Մարիա վան Վագեների օգնությամբ նա հայց է ներկայացրել դատարան և մի քանի ամիս դատական վարույթից հետո վերադարձրել որդուն, որն անցել է նոր տիրոջ տիրապետության տակ: Այսպիսով, Իզաբելլան դարձել է առաջին սևամորթ կինը, որը դատարանում հաղթել է սպիտակամորթ տղամարդու։

Ապրելով Այզեքի և Մարիա վան Վագեների տանը՝ նա դարձել է բարեպաշտ քրիստոնյա։ 1829 թվականին որդու հետ տեղափոխվել է Նյու Յորք և դարձել ավետարանիչ Էլայջի Փիրսոնի տնային աշխատողը։ 1832 թվականին սկսել է աշխատել Ռոբերտ Մետյուզի մոտ։ Էլայջա Փիրսոնի մահից հետո Իզաբելլան և Ռոբերտ Մետյուզը մեղադրվել են նրան թունավորելու մեջ, սակայն ավելի ուշ արդարացվել են, որից հետո Մեթյուզը մեկնել է արևմուտք:

1839 թվականին Իզաբելլայի որդին՝ Փիթերը, աշխատանքի է տեղավորվել կետորսության նավում և ուղևորվել երկար նավարկության։ 1840-1841 թվականներին Իզաբելլան երեք նամակ է ստացել որդուց, չնայած վերջինս գրել է, որ հինգ նամակ է ուղարկել: 1842 թվականին, երբ նավը վերադարձել է նավահանագիստ, Փիթերն այնտեղ չի եղել, և նրա հետագա ճակատագրի մասին ոչինչ հայտնի չէ։

Ազատության արդյունք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1843 թվականը Բաումֆրիի (անգլ.՝ Baumfree) կյանքում շրջադարձային էր: Նա մեթոդականության ջատագով է դարձել, հունիսի 1-ին փոխել է իր անունը՝ դառնալով Սոջորներ Թրութ (անգլ.՝ Sojourner Truth): «Ոգին կանչում է ինձ, և ես պետք է գնամ»,-ասել է նա ընկերներին և ուղևորվել ԱՄՆ-ում ստրկության վերացում քարոզելու[13]: Թրութը սկսել է հաճախել ադվենտիստների ճամբարի հավաքներին, սակայն դա երկար չի տևել, քանզի Քրիստոսն այդպես էլ չի հայտվել՝ չնայած ադվենտիստների մարգարեություններին, համաձայն որոնց՝ Քրիստոսը պետք է գար 1843 և 1844 թվականներին: Ինչպես ադվենտիզմիցհիասթափված շատ մարդիկ, նա որոշ ժամանակ հեռացել է իր ընկերներից, որոնք հավատարիմ էին այս կրոնական շարժմանը[14][15]:

1844 թվականին նա դարձել է Նորթամփթոնի կրթության և արդյունաբերության ասոցիացիայի անդամ: Այն հիմնադրվել էր աբոլիցիոնիստների կողմից և պայքարում էր կանանց իրավունքների համար, քարոզում կրոնական հանդուրժողականություն և խաղաղասիրություն: Ընդամենը չորս ու կես տարվա ընթացքում կազմակերպությանը անդամակցել է 240 մարդ, թեև ոչ ավելի, քան 120 միանվագ[16]: 1846 թվականին կազմակերպությունը լուծարվել է, քանի որ չէր կարողանում ապահովել իրեն[17]: Թրութն իր ստրկական կյանքի մասին հիշողությունները պատմել է իր ընկերուհուն՝ Օլիվ Գիլբերտին, իսկ 1850 թվականին Ուիլյամ Լլոյդ Հարրիսոնը հրատարակել է «Պատմություն ժամանակավոր բնակչի ճշմարտության մասին. հյուսիսային ծառան» (անգլ.՝ The Narrative of Sojourner Truth: a Northern Slave)[17] գիրքը:

Նույն տարի նա 300 դոլարով տուն է գնել Նորթհեմփթոնի այն վայրում, որը հետագայում դառնալու էր Ֆլորենցիայի գյուղը, և ելույթ է ունեցել Կանանց իրավունքների ազգային կոնգրեսի առաջին հավաքում՝ Վուսթեր քաղաքում: 1854 թվականին «Ես վաճառում եմ ստվերը գործը պահելու համար» մակագրությամբ պատմությունները և նկարները վաճառելու միջոցով նա վճարել է հիպոթեքը, որը նրա ընկերն էր վերցրել Սեմյուել Հիլլի կազմակերպությունից[18][19]:

Հասարակական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1843 թվականի հունիսի 1-ին Իզաբելլան փոխել է իր անունը՝ այդուհետ կոչվելով Սոջորներ Թրութ («սոջորներ» նշանակում էր ժամանակավոր բնակիչ, իսկ «թրութ»՝ ճշմարտություն): Ընկերներին ասել է՝ «Սուրբ Հոգին կանչում է ինձ, ես պետք է գնամ:» Նա շրջել է ամբողջ երկրում՝ աբոլիցիոնիզմ քարոզելով: 1844 թվականին միացել է կանանց իրավունքների համար պայքարող, կրոնական հանդուրժողականություն և խաղաղասիրություն քարոզող Նորթեմփթոնի կրթության և արդյունաբերության ասոցացիային: Ասոցացիայի 210 անդամները տնտեսություն էին վարում 2 կմ2 տարածքում՝ պահելով անասուններ, ինչպես նաև անտառահատումներ իրականացնելով ու գործվածքի ֆաբրիկա շահագործելով։ Այնտեղ Թրութը ծանոթացել է Ուիլյամ Լլոյդ Հարրիսոնի և Ֆրեդերիկ Դուգլասի հետ: 1846 թվականին ասոցացիան լուծարվել է իր գոյությունը պահպանել չկարողանալու պատճառով: 1847 թվականից ի վեր՝ Թրութը եղել է Ջորջ Բենսոնի՝ Ուիլյամ Լլոյդ Հարրիսոնի կնոջ տնային տնտեսուհին։ 1849 թվականին՝ արևմուտք մեկնելուց առաջ, նա այցելել է իր նախկին տիրոջը՝ Դյումոնին:

Մի՞թե ես կին ու քույր չեմ:

1850 թվականին Ուիլյամ Լլոյդ Հարրիսոնը մասնավոր հրատարակել է «Պատմություն ժամանակավոր բնակչի ճշմարտության մասին. հյուսիսային ծառան» գիրքը, որտեղ ժողովված են ստրկական կյանքի մասին Սոջորների հիշողությունները: Այդ նույն տարում Իզաբելլան 300 դոլարով տուն է գնել Նորթհեմփթոնում, ինչպես նաև ելույթ է ունեցել Կանանց իրավունքների առաջին ազգային կոնվենցիայի ժամանակ: Հաջորդ տարի Թրութը լքել է Նորթհեմփթոնը և միացել հայտնի հռետոր, աբոլիցիոնիստ Ջորջ Թոմփսոնին: 1851 թվականի մայիսին նա մասնակցել է Օհայո նահանգի Ակրոն քաղաքում կազմակերպված կանանց իրավունքների կոնվենցիային, որտեղ արտասանել է իր հայտնի ելույթը՝ «Միթե ես կին չեմ»: Այդ կարգախոսը ընդօրինակվել է մի հայտնի ամոլիցիոնիստական պաստառից, որտեղ պատկերված էր ծնկած սևամորթ կին, որը հարցնում էր՝ «Մի՞թե ես կին ու քույր չեմ»[20]:

Հաջորդ տասնամյակի ընթացքում Սոջորները ելույթ է ունեցել տասնյակ, հնարավոր է՝ հարյուրավոր լսարանների առջև: 1851-1853 թվականներին նա Օհայո նահանգում աշխատել է Մարիուս Ռոբինսոնի՝ «Anti-Slavery Bugle» աբոլիցիոնիստական հրատարակչության խմբագրի հետ, ինչպես նաև իր ելույթներով շրջագայել ԱՄՆ-ում: 1853 թվականին ելույթ է ունեցել Նյու Յորքի սուֆրաժիստուհիների ժողովում, ծանոթացել Հարիեթ Բիչըր Սթոուի հետ: 1858 թվականին նրա ելույթներից մեկն ընդհատել է մի մարդ, որը, չհավատալով, որ կինը կարող է նման ելույթներ ունենալ, հայտարարել է, որ իրականում նա տղամարդ է: Ի պատասխան՝ Թրութը պատռել է վերնաշապիկը և մերկացրել կուրծքը:

Հետագա տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1857 թվականին Թրութը վաճառել է Նորթհեմթոնի իր տունը և նորը գնել Միչիգան նահանգի Հարմոնի վայրում, որը գտնվում էր Բեթլ-Կրիկից հարավ: Համաձայն 1860 թվականի մարդահամարի՝ նա ապրում էր իր աղջկա՝ Էլիզաբեթ Բենքսի (35 տարեկան) և թոռներ Ջեյմս Քոլդվելի (16 տարեկան) ու Սեմմի Բենքսի (8 տարեկան) հետ: Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Թրութը օգնել է սևամորթներին հյուսիսայինների մոտ ծառայության զորակոչվելու հարցում: Նրա թոռը՝ Ջեյմսը, ծառայել է Մասաչուսեթսի 54-րդ հետևակային կամավորական գնդի կազմում: 1864 թվականին Սոջորներ Թրութը ապրել է Վաշինգտոնում (Կոլումբիայի շրջան) և աշխատել մի հասարակական կազմակերպությունում, որը զբաղվում էր սևամորթ բնակչության կենսամակարդակի բարձրացման խնդրով: Նույն տարվա հոկտեմբերին նա հանդիպել է նախագահ Աբրահամ Լինքոլնի հետ: 1865 թվականին աշխատելով վաշինգտոնյան հոսպիտալում՝ նա օգտվել է հասարակական տրանսպորտից՝ դեսեգրեգացիայի գործընթացն արագացնելու համար: 1867 թվականին տեղափոխվել է Բեթլ-Կրիկ: Հաջորդ տարի ճանապարհորդել է արևելյան ծովափով:

1870 թվականին Սոջորներ Թրութը փորձել է հասնել նախկին ստրուկների համար հողային սուբսիդիաների մասին օրենքի ընդունմանը, բայց ապարդյուն։ Լինելով Վաշինգտոնում՝ Սպիտակ տանը հանդիպել է նախագահ Ուլիս Գրանտի հետ: 1872 թվականին նա, վերադառնալով Բեթլ-Կրիկ, փորձել է մասնակցել նախագահական ընտրությունների քվեարկությանը, սակայն դա նրան չի հաջողվել: Թրութի ելույթները նվիրված էին աբոլիցիոնիզմին, կանանց իրավունքներին, բանտային բարեփոխմանը. նա դեմ էր մահապատժին։ Ոչ բոլորն էին ընդունում նրա հայացքները, բայց նա շատ կողմնակիցներ ուներ այդ ժամանակվա ազդեցիկ մարդկանց շրջանում:

Սոջորներ Թրութը մահացել է 1883 թվականի նոյեմբերի 26-ին իր տանը: Թաղված է Բեթլ-Կրիկում:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Blain V., Grundy I., Clements P. The Feminist Companion to Literature in English: Women Writers from the Middle Ages to the Present — 1990. — P. 1098.
  2. 2,0 2,1 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #119200910 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  3. 3,0 3,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  4. 4,0 4,1 Գուտենբերգ նախագիծ — 1971.
  5. 5,0 5,1 WomenWriters
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 SNAC — 2010.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  8. 8,0 8,1 8,2 FemBio: Банк данных о выдающихся женщинах, Frauerdatenbank
  9. http://www.nytimes.com/2000/11/19/books/children-s-books-serving-no-master-but-the-truth.html
  10. https://documents.alexanderstreet.com/c/1007600702
  11. https://www.womenofthehall.org/inductee/sojourner-truth/
  12. http://www.michiganwomen.org/Inductee_PDFs/Truth_Sojourner.pdf
  13. Painter, Nell Irvin Sojourner Truth – A Life, A Symbol. — New York, NY: Нп3, 1996. — С. 73. — ISBN 978-0393027396
  14. Cervenak, Sarah Jane Gender, Class, And the Performance of a Black (Anti) Enlightenment- Resistances of David Walker and Sojourner Truth(անգլ.) // Нп3 : journal. — 2012. — Т. 1. — № 1. — С. 68—86. — doi:10.1353/pal.2012.0010
  15. Painter, Nell Irvin Introduction: Narrative of Sojourner Truth (und) // Narrative of Sojourner Truth. — 1998.
  16. Clark, Christopher. "The Communitarian Moment: The Radical Challenge of the Northampton Association", Cornell University Press, 1995, p. 2. 0-8014-2730-4
  17. 17,0 17,1 «WOMEN IN HISTORY – SOJOURNER TRUTH»։ Women in History Ohio։ 2013-02-27։ Վերցված է 2017-03-10 
  18. Grigsby, Darcy Grimaldo Enduring Truths: Sojourner's Shadows and Substance. — Chicago: Нп3, 2015. — С. Chapter 5. — ISBN 9780226257389
  19. King, Jeannine (edited by Melvin Hill) I am not here // Existentialist Thought in African American Literature before 1940. — Нп3, 2015. — С. 26. — ISBN 9781498514811
  20. Glorying in Tribulation: The Life Work of Sojourner Truth. — Нп3. — С. 1840. |isbn=9780870139086 |язык=en |автор=Stetson, Erlene; David, Linda |день=31 |месяц=8 |год=1994}}</nowiki>


Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]