Սոմալիական կատու

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սոմալիական կատու
SOMns.jpg
Տեսակկատվի ցեղատեսակ

Սոմալիական կատու կամ պարզապես Սոմալի (ռուս.՝ Сомалийская кошка), երկարամազ կատու, որը ծագել է աբիսինյան ցեղատեսակից: Սոմալին հաճախ նկարագրում են որպես կիսաերկարամազ աֆրիկյան կատու, որի երկարարմազությունը արդյունք է աբիսինյան կատվի ռեցիսիվ գենի, թեև ստույգ հայտնի չէ, թե ինչպես է այդ գենը ձեռք բերել։ Համարվում է, որ այս կատուները ծագել են Սոմալիից, վաղուց կորած աբիսինյան կատուների տեսակից, որոնք էլ ծագումով Եթովպիայից են։

1960-ական թվականերին առաջին անգամ Ամերիկայում են սկսել բուծել այս տեսակը և գրանցել են որպես առանձին՝ Սոմալի անունով ցեղատեսակ։ 1978 թվականին հաստատվել է որպես կայուն գենետիկ հատկանիշներով ցեղատեսակ և Կատուների սիրողական ասոցիացիայի (CFA) կազմակերպած կատուների մրցույթում ներկայացել է սեփական դասով։ Բրիտանիայի Կատուների ասոցիացիան Սոմալին ճանաչել է 1991 թվականին և թույլ է տվել կատուների մրցույթին մասնակցել[1]։

Կարմրագույն Սոմալի էգ կատու

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սոմալիական կատվի ցեղատեսակի մորթու երկարամազության արմատներն ստույգ հայտնի չեն: Այս հարցին երկու պատասխան կարող է լինել` ինքնաբուխ մուտացիայի կամ երակարամազ կատուների հետ խաչասերման արդյունքում են առաջացել: Այս ցեղատեսակի պատմաբանները «պարզել են», որ հեղինակը անգլիական բուծող Ժանեթ Ռոբերտսոնն է, ով` 1940-ական թվականների վերջին իր աբիսինյան կատուներին արտահանում էր Նոր Զելանդիա, Ավստրալիա, ԱՄՆ և Կանադա: Հենց այս վերջին երեք երկրներում էլ համարյա զուգահեռ և միմյանցից անկախ, ռոբերտսոնյան կատուների սերնդում առաջացել են երկարամազ մորթով կատուները: Երկարամազ մորթով աբիսինյան ցեղատեսակի կատուներին սկսել են պարբերաբար բուծել, այնուամենայնիվ, սկզբում բուծողները զտարյուն ցեղատեսակը պահպանելու միտումով նրանցից անողոքաբար հրաժարվում էին: Փափկամազ կատուներին թաքցնում էին և վաճառում առանց փաստաթղթերի, իսկ երկար մազերով կատուներ բուծողնեին փորձում էին հեռացնել զտարյուն ցեղատեսակ ստանալու գործից[2]:

Առաջին անգամ երկարամազ Աբիսինյան ցեղատեսակի կատուն, որի բուծողը եղել է Մերի Մեյլինգը, ցուցադրվել է 1963 թվականին, Կանադայում, տեղական կատուների ցուցադրության ժամանակ: Մի քանի տարի անց, ցեղատեսակը ձեռք է բերել ժամանակակից անուն, ամերիկացի բուծող Էվելին Մեգյոյի շնորհիվ, որն ակտիվորեն բազմացրել է այս ցեղատեսակը Միացյալ Նահանգներում:

1965 թվականին Կանադայում գրանցվել է սոմալիական ցեղի առաջին կատուն: Կենդանին ստացել է Մեյլինգ Թութսուտա (Mayling Tutsuta) անունն՝ ի պատիվ բուծող Մերի Միլինգի: Երկու խանդավառ բուծողների համատեղ աշխատանքն իր պտուղներն է տվել: 1972 թվականին ԱՄՆ-ում սկսել է գործել «Սոմալիի սիրահարների ակումբը» (Клуб любителей сомали)[2]:: Ամերիկան գերվել է նորեկ կատուների գեղեցկությամբ: Բայց միայն 1982 թվականին սոմալի ցեղատեսակի կատուն պաշտոնապես ընդունվել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում[3] և հաղթականորեն շարժվել դեպի Եվրոպա՝ այն նվաճելու: Ներկայումս Սոմալի ցեղատեսակը բուծվում է Եվրոպայում, իսկ 1982 թվականին[4] այն ընդգրկվել է Կատուների միջազգային ֆեդերացիայի (FIFe, ֆր.՝ Fédération Internationale Féline) ցեղատեսակների պաշտոնական ցանկում:

Ցեղատեսակի առանձնահատկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընդհանուր բնութագրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մուգ գունավորմամբ Սոմալի

Սոմալին հայտնի ցեղատեսակ է, որը շատ տարածված է ամբողջ աշխարհում: Ռուսաստանում ցեղատեսակը դեռ քիչ հայտնի է և հազվադեպ է հանդիպում:

Կենդանին միջինից մինչև մեծ չափերի է լինում, ներդաշնակ կառուցվածքով «արքայական տեսքով» բավականին վեհաշուք կենդանի է։ Կառուցվածքը երկարաձիգ է։ Բնույթը հանդարտ է, սիրում է երեխաներին:

Այս կատուների մեջ երկարամազ լինելը որոշում է ռեցեսիվ գենը, հետևաբար, երկար մազերը հայտնվում են միայն այն ժամանակ, երբ գենը գտնվում է հոմոզիգոտ վիճակում: Սա նշանակում է, որ երկար մազերով կատվի ժառանգներ ունենալու համար երկու ծնողները պետք է ունենան երկամազության գենը: Երկու Սոմալի ցեղատեսակի կատվից միշտ ծնվում է երկարամազ ձագ, իսկ Սոմալիի և Աբիսինյան զուգորդումից, որոնք երկուսն էլ ունեն երկար մազերի գեն, կարող են ծնվել ինչպես Սոմալի, այնպես էլ Աբիսինյան ցեղատեսակի կատուներ:

Այս ցեղատեսակի բնորոշ առանձնահատկությունն է տեքիանման (որպես կանոն՝ զոլավոր) մորթու գույնը: Տեքինգը կամ տեքայնությունը դա, երբ յուրաքանչյուր մազ մի քանի գունավորում ունի, և ունի լայնակի մուգ շերտեր: Որքան ավելի շատ է այդ մուգ գունավորումը, այնքան ավելի արժեքավոր է կենդանին: Կարևոր է, որ մորթու արմատային մասը նույնպես լինի մուգ երանգի մորթու գույնին համապատասխան:

Մորթին միջին երկրության է, հպվելիս փափուկ է և խիտ, ուսերի հատվածի մորթին համեմատաբար ավելի կարճ է: Պարանոցը օձիքավոր է, հետևի վերջույթները շալվարով: Սոմալի կատվի կարևոր առավելությունը նրա շքեղ, երկար և շատ փափկամազ պոչն է: Որոշ բացառություններով Սոմալին փխրուն, նազելի կատվիկ է:

Բնավորություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սոմալիի բնավորության վեհությունն ու աշխույժությունը փոխանցվել է Աբիսսիններից: Սոմալիը շատ խաղասեր է, հետաքրքրասեր, քնքույշ և, ի տարբերություն աբիսնների, շատ լռակյաց: Աբիսսինների պես ՝ սոմալիները չեն կարողում տանել միայնությունը և փակ տարածությունը: Նրանց անհրաժեշտ է շփում և դաշտ խաղերի և վազվզելու համար: Սոմալին սիրառատ և մեղմ է, նրանք հիանալի կենդանիներ են այն ընտանքիքների համար, որտեղ կան երեխաներ և այլ կենդանիներ: Նրանք շատ հետաքրքրասեր և ուշադիր են, նրանք նրբանկատորեն զգում են մարդուն, հետևաբար նրանց հեշտ է վարժեցնել:

Մրցանակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սոմալիի սկզբնական գույները, ինչպես աբիսինյանները, վայրի և գորշ էին: Սոմալին կրել է նորաձևության ազդեցությունը և, աբիսինյան կատուների դասական գունային տեսակներից բացի, առաջացել են նոր, ավելի նուրբ, նրբագեղ երանգներ:

Ներկայումս հիմնական գույներն են․

Վայրի/Կարմրագույն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարմրագույն Սոմալի

Սև ծայրերով կարմիր մազեր կամ դեղնաշականակագույն մազեր, պարտադիր է մուգ երանգն ամբողջ ողնաշարի երկայնքով (մեջքի գոտում)։ Ներքին մասում կրծքավանդակը և ոտքերը հավասարաչափ ներկված են ծիրանադեղնավուն գույնով՝ առանց բծերի: Թաթերի վրա մատների արանքում կան սև կամ մուգ շագանակագույն մազափունջներ: Սպիտակ գույնը թույլատրվում է միայն բեղիկների և կզակի հատվածում: Պարանոցի և կրծքավանդակի վրա սպիտակ գույնն անցանկալի է: Մարմնի վրա սպիտակ ցանկացած մազափունջ կարող է որակազրկել կենդանուն: Պոչի գունավորվումը հավասարաչափ է, մեջքից սկսվող մուգ շերտը հասնում է պոչի ծայր, պոչի ծայրը, ինչպես նաև ականջների ծայրերը մուգ են: Քթի ծայրը աղյուսե կարմրավուն է՝ սև երիզով։ Հետևի ոտքերը մինչև կրունկները մուգ են։ Մատների բլթակները մուգ սրճագույն են կամ՝ սև։

Ձագի մորթու գույնը (դեղնադարչնագույն)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մորթին մուգ շագանակագույն է (Կրեմվի), գոտկատեղը սև, բայց ավելի բաց երանգի է, իսկ մազարմատները բաց շագանակագույն (Կրեմվի) են: Քթի և թաթերի բարձիկները վարդագույն են: Ավելի նախընտրել է միագույն մորթին:

Կապույտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մորթին մոխրակապտավուն է, մազարմատները բաց դարչնագույն կամ փայլուն շագանակագույն երանգի են: Մուգ դեղնագույն նրբերանգի ֆոնին արտահայտիչ են դառնում մոխրագույն կապույտ բծերը: Քթի բլթակները մուգ վարդագույն են իսկ եզրերը ավելի մուգ երանգի են: Թաթերի բարձիկները նույնպես մոխրագույն կապույտ գույնի են:

Սորել[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարմիր Սորել Սոմալի

Մորթին բաց շագանակագույնից մինչև պղինե կարմիր է, մազարմատները բաց ծիրանագույն են: Այլընտրանքային են մուգ և բաց երանգները: Մուգ կարմիր երանգներն ընդունելի են: Ականջների և պոչի ծայրամասերը շագանակագույն են: Քթի և թաթերի բարձիկները վարդագույն են: Թաթերի վրա բարձիկների արանքում արանքում կան միագույն մազափնջեր: Հետևի ոտքերի ոտնաթաթերը նույնպես միագույն են:

Բացի հիմնական գույներից, ընդունել են նաև արծաթագույնի տարբեր երանգները՝ Արխաթագույն կարմիր, արծաթագույն սորել, արծաթագույն կապույտ, արծաթագույն դեղնադարչնագույն: Բոլոր տարբերակներում, արծաթագույն գույներով, բազային գույնը համապատասխանում է մորթու գույնին, իսկ մազարմատը և տիկինգը կամ տիկայնությունը սպիտակ են: Եվրոպայում թույլատրվում է ավելի շատ գույներ:

Սոմալի ցեղատեսակի չափորոշիչները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սոմալին արտաքինից լավ համամասնությամբ միջինից մինչև մեծ չափի կատու է, ամուր մկանային կազմվածքով, զգոն վարքագծով, աշխույժ, հետաքրքրասեր, հանդարտ և հեշտ վարժեցվող[5]։

Ընդհանուր տպավորություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միջին չափի, համաչափ զարգացած մկաններ ունեցող կատու, որը մեծ հետաքրքրություն է առաջացնում մարդկանց շրջանում, կատուն մարդկանց հանդեպ բարեկամական է: Կատուն բավականին ակտիվ կենդանու տպավորություն է թողնում իր գերազանց առողջության և կենսունակության շնորհիվ: Նրանք խելացի, սիրալիր, եռանդուն և մարդասեր կատուներ են: Նրանք սիրում են զբոսնել, և միշտ ուրախ են մարդկային ընկերակցության համար, իրենց հանդարտ բնավորության շնորհիվ այս կատուներ երեխաների համար հրաշալի խաընկեր են[6][7]:

Գլուխ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլորացված ուրվագծերով գլուխ՝ առանց հարթ պլանների և անկյունների: Այտերը և պրոֆիլը մեղմորեն ուրվագծվում են: Քթի կամրջից թեթևակի թեքում դեպի ճակատ: Գանգը բավականաչափ լայն է: Գլուխից դեպի պարանոց սահուն անցնում է գիծ: Դունչը նման է աղվեսի:

Մկաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ունի փափուկ ուրվագիծեր, որոնք ամբողջուրյամբ համապատասխանում են գլխի ուրվագծին: Ունի լավ զարգացած, կլորավուն, առանց վերևի կամ ներքևի ծնոտի թերության կզակ: Դունչը չպետք է լինի նկատելի նեղ, սրածայր թեքված վիբրիսայի բարձիկների առջև:

Ականջներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

դեղնադարչնագույն Սոմալիական կատու

Մեծ, զգայուն, լայն և ափսեաձև: Ունեն զարգացած ներքին պրոլապս, խոզանակները ցանկալի են:

Աչքեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռուդլի Սոմալիի կատու,երկուուկես ամսական

Նշաձև, մեծ, արտահայտիչ աչքեր ունի: Չպետք է լինի կլոր կամ Արևելյան կատվի նման: Աչքերը մուգ գույնով եզրագծված են: Յուրաքանչյուր աչքի վերևում կան մուգ ուղղահայաց գծեր, իսկ ստորին կոպից դեպի ականջ ուղղությունը մուգ գունավորմամբ ընդգծված է: Կատուն մուգ կանաչից մինչև կապույտ սաթի գույն ունի:

Մարմին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միջին չափի, ճկուն և մեղմորեն լավ զարգացած մկաններով: Կաղապարն ուռուցիկ է, մեջքը փոքր-ինչ կամարակապ է,որից տպավորություն է ստեղծվում կարծես կատուն պատրաստվում է ցատկել: Միջին կառուցվածքի, ոչ շատ ամուր, ոչ էլ շատ թեթև է:

Թաթեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թաթերը մարմնին համաչափ, ձվաձև, և կոմպակտ են: Նույնիսկ անշարժ վիճակում սոմալիը ճարպիկ և արագաշարժ է տեսք ունի: Առջևի մատները հինգն են, իսկ հետեևի ոտքերի մատները՝ չորսը:

Պոչ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լավ զարգացած մկաններ ինչպես աղվեսինն է, վերևից հաստ շերտով իջնում է և փոքր ինչ բարակում ներքևի հատվածում: Միջին երկրության է կախված մարմնի չափից:

Մորթի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շատ փափուկ, նուրբ, կրկնակի տեքստուրայով: Որքան մորթին խիտ է, այնքան ավելի լավ: Մորթին միջին երկարության է, իսկ ուսերի հատվածում մի փոքր ավելի կարճ է: Նախապատվությունը տրվում վզի և ոտքերի հատվածում զարգացած դեկորատիվ մազեր ունեցող կատուներին:

Թերություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գունավոր, մոխրագույն կամ շագանակագույն երանգի: Նմուշի մնացորդային տարրերը `կրծքավանդակի վրա «վզնոցի»(ожерелья) առկայությունը, բծեր ոտքերի և մարմնի վրա: Գլխի և պոչի վրա բնորոշ գծանշանների բացակայություն: Սև մազարմատներ:

Որակազրկում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տեղայնացման սպիտակ բծեր, բացառությամբ պարանոցի վերին մասի (կոկորդի հատվածում), կզակի և քթանցքների շուրջը: Ոչ ստանդարտ գույնի ոտնաթաթեր և քիթ: Ջակ «վզնոց»։ Մատների ոչ ստանդարտ թիվ, կեռիկանման պոչ:

Գույն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մուգ երանգի է: Տեքինգը կամ տեքայնությունը փխրուն է, հակապատկերն է մուգ և փայլուն երանգ ունցող մազերի: Ոտնաթաթերի գույնը մաքուր և ինտենսիվ է: «Ստվերի» շերտի առկա հետևի և պոչի ծայրի երկայնքին: Մուգ գծանշանները ցանկալի են:Գլխի նշաններ են՝ աչքերից ու հոնքերից տարածվող մուգ բծեր, այտոսկրերի և վիբրիսայի բարձիկների վրա «ստվերում» (затенение):

Աչքերչ գույնը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոսկեգույն կամ կանաչ,նախընտրելի են մաքուր ինտենսիվ գույները։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Журнал «Друг» № 12, 1999; № 2, 2006; № 5, 2007.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Somali»։ www.kucingkita.com։ Վերցված է 2020-07-26 
  2. 2,0 2,1 «Somali cat»։ www.petmd.com Copyright @ 2020 PetMD 
  3. «Breed Profile: The Somali»։ cfa.org։ Վերցված է 2016-04-13 
  4. «Le Chat Somali»։ www.micetto.com։ Վերցված է 2016-04-21 
  5. Somali․ POINT SCORE
  6. «Somali»։ Animal Planet։ Վերցված է 2016-04-11 
  7. Stephens Gloria, Yamazaki Tetsu (1990)։ Legacy of the Cat։ San Francisco: Chronicle 
  • Edwards Alan (2005) [1999]։ The Ultimate Encyclopedia of Cats Cat Breeds & Cat Care։ Trevor Turner (Consultant) John Daniels (Photographer)։ London: Hermes House։ ISBN 978-0-7548-1277-7։ OCLC 76934417 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]