Սնուցման զոնդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Սնուցման զոնդ, բժշկական սարքավորում, օգտագործվում է այն անձանց համար ,ովքեր չեն կարող բերանով սնվել, ունեն կլման ակտի խանգարում կամ հավելյալ սնուցման կարիք: Զոնդով կերակումը կոչվում է նաև էնտերալ սնուցում կամ խողովակային սնուցում: Այս տարբերակով սնուցումը կարող է լինել ժամանակավոր՝ սուր վիճակների դեպքում կամ մշտական՝ պայմանավորված որևէ քրոնիկ հիվանդությամբ: Զոնդերի տարբեր տեսակներ են օգտագործվում: Դրանք սովորաբար պատրաստվում են պոլիուրեթանից կամ սիլիկոնից: Տրամագիծը սովորաբար չափվում է Ֆրանսիական միավորներով կամ գեյջերով (յուրաքանչյուր ֆրանսիական միավոր համարժեք է 0.33միլիմետրի ): Զոնդերը տարբերակվում են ըստ տեղակայման և օգտագործման նպատակի:

Օգտագործում բժշկության մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կան բազմաթիվ վիճակներ, որոնց դեպքում անհրաժեշտ է կերակրել զոնդով. ամենատարածվածներից են անհասությունը, թերսնուցումը, նյարդային և նյարդամկանային հիվանդությունները, կլման խանգարումը, բերանի և կերակրափողի անատոմիական և հետվիրահատական մալֆորմացիաները, քաղցկեղը, Սանֆիլիպոյի համախտանիշը և այլն:

Երեխաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զոնդով սնուցումը երեխաների շրջանում լայն և հաջող կիրառում ունի: Եթե մի մասի դեպքում այն ժամանակավոր է օգտագործվում, մինչև նորմալ սնման եղանակի անցնելը, ապա մյուսները զոնդով ավելի տևական են կերակրվում: Կան երեխաներ, որոնց դեպքում զոնդը միայն հավելյալ սնուցումն ապահովելու դեր ունի, սակայն մի մասը կերակրվում է բացառապես զոնդով[1][2]:

Դեմենցիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խորացած դեմենցիայով անձանց կանխատեսումն առավել բարենպաստ է, եթե նրանց սնուցումը կազմակերպվում է օժանդակողի միջոցով, ի համեմատ զոնդով սնուցման[3]: Անգամ եթե սնուցումը անբավարար է, նախընտրելի է պալիատիվ խնամքն ու ձեռքով կերակրումը. դա դեմենցիայով հիվանդին ներգրավում է մարդկային շփման մեջ[3][4]: Զոնդով երկարատև ճնշման հետևանքով հնարավոր է պառկելախոցերի առաջացում, որոնք կարող են բերել դեղորայքային և ֆիզիկական սահմանափակումների, դիսթրեսի[3][5][6][7]:

Ինտենսիվ խնամքի բաժանմունք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինտենսիվ խնամքի բաժանմունքներում զոնդով կերակրումը հաճախ է օգտագործվում ծանր վիճակում գտնվող հիվանդների սնուցումն ապահովելու նպատակով, եթե նրանց կարգավիճակը դա թույլ է տալիս. 2016թվականի դրությամբ հստակ չէր, թե որ զոնդն է նախընտրելի՝ նազոգաստրալ թե գաստրալ[8]:

Մեխանիկական օբստրուկցիա և շարժողական խանգարում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գլխի ու պարանոցի շրջանի ուռուցքները, որոնք ճնշում և նեղացնում են կերակրափողը, արտահայտված գաստրոպարեզը, կողմային ամիոտրոֆիկ սկլերոզը առաջ են բերում զոնդով սնուցման կարիք, որը բարելավում է այս հիվանդությունների ելքը[9][10][11][12]: Երկարատև օգտագործման համար ստամոքսային խողովակը նազոգաստրալից ավելի հարմար է[13]:

Ստամոքս-աղիքային վիրահատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կերակրափողի կամ ստամոքսի վիրահատություն ունեցած հիվանդները հետվիրահատական շրջանում սնուցվում են զոնդով. զոնդը տեղադրում են քթից և իջեցնում դեպի բարակ աղիների միջին հատված: Նազոգաստրալ զոնդով հիվադներն ավելի արագ են վերականգնվում և վաղ են անցնում նորմալ սնուցման[14]:

Արտադրանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բժշկական սնուցմամբ մասնագիտացված ընկերությունները պատրաստում են համ ունեցող՝ խմելու համար նախատեսված և անհամ՝ զոնդային կերակրման նպատակով, արտադրանք: Դա համարվում է բժշկական սնունդ, որի սահմանումը տրված է Orphan Drug Act ի 5բ բաժնում(21 U.S.C. 360ee (b) (3)) որպես սնունդ, որը պետք է ընդունվի կամ ներմուծվի էնտերալ, բժշկի հսկողության ներքո և հաամրվում է տվյալ հիվանդության կամ վիճակի դեպքում ցուցված սննդակարգ, որը ունի գիտական հիմնավորում և հաստատված է բժշկական հետազոտություններով[15][16]:

Բարդություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նազոգաստրալ և նազոյեյունալ զոնդերը նախատեսված են հեղուկ սնունդը ստամոքս կամ աղիներ հասցնելու համար: Սխալ տեղադրելու դեպքում, ծայրը կարող է հայտնվել շնչական ուղիներում ստամոքսի և աղիների փոխարեն. այդ դեպքում հեղուկ սնունդն անցնում է թոքեր՝ առաջ բերելով թոքաբորբ, իսկ որոշ դեպքերում անգամ մահ[17][18]:

Գաստրոստոմայի խողովակների (կապում է արտաքին աշխարհը ստաոքսի կամ աղիների հետ՝ անցնելով որովայնի պատի միջով ) բարդություննրից է ստամոքսի պարունակության անցումը որովայնամզի խոռոչ, որն էլ բերում է որովայնամզաբորբի զարգացման. բուժման բացակայության դեպքում այս վիճակն կբերի մահվան: Մեկ այլ լուրջ բարդություն է վարակային շոկը[19]: Ստամոքսի պարունակության՝ մաշկի վրա անցնելու դեպքում, առաջանում է բորբոքում և քայքայում. դա կանխելու նպատակով օգտագործվում են պաշտպանիչ քսուքներ բացվածքի շուրջը[20]:

Գոյություն ունի ֆենոմեն,որը կոչվում է զոնդից կախվածություն. այդ դեպքում երեխան, երկարատև զոնդով սնուցվելուց հետո, հրաժարվում է ինքնուրույն ուտել. այս վիճակը գրանցված չէ որպես հիվանդություն, հաճախությունն էլ անհայտ է[21]:

Տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զոնդերի առավել տարածված տարատեսակներն են քթի խոռոչից դրվողները՝ նազոգաստրալ, նազոդուոդենալ, նազոյեյունալ խողովակները. Կան նաև ուղղակիորեն որովայնի առաջային պատով դրվողներ՝ գաստրոստոմայի, գաստրոյեյունոստոմայի կամ յեյունոստոմայի խողովակներ[22][23]:

Նազոգաստրալ սնուցման զոնդ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նազոգաստրալ սնուցման խողովակը կամ ՆԳ-զոնդն անցնում է քթանցքով, իջնում կերակրափողով և ավարտվում է ստամոքսում: Այս տեսակի սնուցումը, որպես կանոն, օգտագործվում է կարճաժամկետ՝ մինչև մեկ ամիս. քիչ նորածինների և երեխաների մոտ է նազոգաստրալ զոնդը տեղադրվում երկարատև սնուցման նպատակով: Նազոգաստրալ զոնդի հիմնական առավելությունն այն է, որ համեմատաբար  հեշտ և ոչ ինվազիվ  է տեղադրվում, կարելի է հանել ցանկացած պահի, առանց վիրաբուժական միջամտության: ՆԳ-զոնդերի բարդություններից է դրանց պատահական դուրս գալը, նաև քթի լորձաթաղանթի վնասումը[24]:

Նազոյեյունալ զոնդ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նազոյեյունալ զոնդը կամ ՆՅ-զոնդը նման է ՆԳ-զոնդին, միայն թե անցնում է ստամոքսն ու ավարտվում բարակ աղիներում. նազոդուոդենալ զոնդի ծայրը տեղակայվում է տասներկումատնյա աղում, իսկ նազոյեյունալինը՝ աղիճ աղում: Զոնդի այս տեսակներն օգտագործվում են այն անձանց մոտ, ովքեր ստամոքսի լուրջ խնդիր ունեն՝ խախտված շարժողականություն, սաստիկ ռեֆլյուքս կամ փսխում. այս զոնդերը պետք է տեղադրվեն հիվանդանոցային պայմաններում[14][25]:

Գաստրոստոմայի կամ գաստրալ սնուցման զոնդ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաստրալ սնուցման զոնդը կամ Գ-զոնդը խողովակ է, որը տեղադրվում է որովայնի առաջային պատին արված փոքրիկ կտրվածքի միջոցով, ընթանում է դեպի ստամոքս: Նախատեսված է երկարատև էնտերալ սնուցման համար: Տարատեսակներից մեկը միջմաշկային էնդոսկոպիկ գաստրոստոման է, որի դեպքում խողովակը տեղադրվում է էնդոսկոպի օգնությամբ:

 Ստամոքսը դրենավորող զոնդ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գ-զոնդը կարելի է օգտագործել նաև ստամոքսի պարունակությունը դրենավորելու նպատակով: Դրա անհրաժեշտությունն առաջանում է, երբ վնասված է թափառող նյարդը կամ կա մոտակա բարակ աղիների անցանելիության խանգարում, որի պատճառով ստամոքսի թթվային պարունակությունն ու լեղին տևական մնում են ստամոքսում: Եթե դրենավորումը կարճատև է կատարվելու, ստամոքսի պարունակությունն արտածծվում է  նազոգաստրալ զոնդով: Եթե խցանման մակարդակը հեռակա է տեղակայված, կարող է կոլոստոմայի ցուցում հանդիսանալ, երբեմն էլ ,համապատասխան պայմանների առկայության դեպքում, խցանումը վերացվում է մասնահատման միջոցով: Եթե անհնար է որևէ մեթոդ կիրառել, անցնում են պարէնտերալ սնուցման[26][27]:

Յեյունալ սնուցման զոնդ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յեյունոստոման կամ Յեյունալ սնուցման զոնդը տեղակայվում է վիրահատական կամ էնդոսկոպիկ մեթոդով, որովայնի առաջային պատին կատարված կտրվածքի միջոցով և ուղվում է դեպի աղիճ աղի[14]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Hannah E, John RM (November 2013)։ «Everything the nurse practitioner should know about pediatric feeding tubes.»։ Journal of the American Association of Nurse Practitioners 25 (11): 567–77։ PMID 24170530։ doi:10.1002/2327-6924.12075 հրապարակում բաց հնարավորություն
  2. Craig GM (December 2013)։ «Psychosocial aspects of feeding children with neurodisability.»։ European journal of clinical nutrition։ 67 Suppl 2: S17–20։ PMID 24301004։ doi:10.1038/ejcn.2013.226  հրապարակում բաց հնարավորություն
  3. 3,0 3,1 3,2 American Academy of Hospice and Palliative Medicine, «Five Things Physicians and Patients Should Question», Choosing Wisely: an initiative of the ABIM Foundation (American Academy of Hospice and Palliative Medicine), http://www.choosingwisely.org/doctor-patient-lists/american-academy-of-hospice-palliative-medicine/, վերցված է August 1, 2013 
  4. «Ten Things Physicians and Patients Should Question», Choosing Wisely: an initiative of the ABIM Foundation (AMDA – The Society for Post-Acute and Long-Term Care Medicine), February 2014, http://www.choosingwisely.org/doctor-patient-lists/amda/, վերցված է 20 April 2015 .
  5. Hanson L. C., Ersek M., Gilliam R., Carey T. S. (2011)։ «Oral Feeding Options for People with Dementia: A Systematic Review»։ Journal of the American Geriatrics Society 59 (3): 463–472։ PMC 3164780։ PMID 21391936։ doi:10.1111/j.1532-5415.2011.03320.x 
  6. Kuo S., Rhodes R. L., Mitchell S. L., Mor V., Teno J. M. (2009)։ «Natural History of Feeding-Tube Use in Nursing Home Residents with Advanced Dementia»։ Journal of the American Medical Directors Association 10 (4): 264–270։ PMC 2733212։ PMID 19426943։ doi:10.1016/j.jamda.2008.10.010 
  7. *Sampson E. L., Candy B., Jones L. (2009)։ Sampson Elizabeth L, ed.։ «Enteral tube feeding for older people with advanced dementia»։ The Cochrane Library (2): CD007209։ PMID 19370678։ doi:10.1002/14651858.CD007209.pub2 
  8. Schlein K (August 2016)։ «Gastric Versus Small Bowel Feeding in Critically Ill Adults.»։ Nutrition in clinical practice : official publication of the American Society for Parenteral and Enteral Nutrition 31 (4): 514–22։ PMID 26920643։ doi:10.1177/0884533616629633 
  9. Bishop S, Reed WM (December 2015)։ «The provision of enteral nutritional support during definitive chemoradiotherapy in head and neck cancer patients.»։ Journal of medical radiation sciences 62 (4): 267–76։ PMC 4968562։ PMID 27512573։ doi:10.1002/jmrs.132 
  10. Canadian Agency for Drugs and Technologies in Health; (13 August 2014)։ «Nasogastric Feeding Tubes versus Percutaneous Endoscopic Gastrostomy for Patients with Head or Neck Cancer: A Review of Clinical Effectiveness and Guidelines»։ Rapid Response Reports։ PMID 25411678 
  11. Sarosiek I, Davis B, Eichler E, McCallum RW (March 2015)։ «Surgical approaches to treatment of gastroparesis: gastric electrical stimulation, pyloroplasty, total gastrectomy and enteral feeding tubes.»։ Gastroenterology clinics of North America 44 (1): 151–67։ PMID 25667030։ doi:10.1016/j.gtc.2014.11.012 
  12. Greenwood DI (June 2013)։ «Nutrition management of amyotrophic lateral sclerosis.»։ Nutrition in clinical practice : official publication of the American Society for Parenteral and Enteral Nutrition 28 (3): 392–9։ PMID 23466470։ doi:10.1177/0884533613476554 
  13. Lai L, Ali SF (September 2015)։ «Percutaneous Endoscopic Gastrostomy and Open Gastrostomy.»։ Atlas of the oral and maxillofacial surgery clinics of North America 23 (2): 165–8։ PMID 26333904։ doi:10.1016/j.cxom.2015.05.001 
  14. 14,0 14,1 14,2 Wang L, Tian Z, Liu Y (January 2017)։ «Nasoenteric tube versus jejunostomy for enteral nutrition feeding following major upper gastrointestinal operations: a meta-analysis.»։ Asia Pacific journal of clinical nutrition 26 (1): 20–26։ PMID 28049257 
  15. Affairs Office of Regulatory։ «Medical Foods Guidance Documents & Regulatory Information» 
  16. Nutrition Center for Food Safety and Applied։ «Medical Foods - Guidance for Industry: Frequently Asked Questions About Medical Foods; Second Edition» 
  17. Santos SC, Woith W, Freitas MI, Zeferino EB (September 2016)։ «Methods to determine the internal length of nasogastric feeding tubes: An integrative review.»։ International journal of nursing studies 61: 95–103։ PMID 27328376։ doi:10.1016/j.ijnurstu.2016.06.004 
  18. Metheny NA, Meert KL (May 2014)։ «Effectiveness of an electromagnetic feeding tube placement device in detecting inadvertent respiratory placement.»։ American journal of critical care : an official publication, American Association of Critical-Care Nurses 23 (3): 240–7; quiz 248։ PMID 24786813։ doi:10.4037/ajcc2014954  հրապարակում բաց հնարավորություն
  19. Melis M1, Fichera A, Ferguson MK. (July 2006)։ «Bowel necrosis associated with early jejunal tube feeding: A complication of postoperative enteral nutrition»։ Arch Surg 141 (7): 701–4։ PMID 16847244։ doi:10.1001/archsurg.141.7.701 
  20. Townley A, Wincentak J, Krog K, Schippke J, Kingsnorth S (21 December 2017)։ «Pediatric gastrostomy stoma complications and treatments: A rapid scoping review.»։ Journal of clinical nursing։ PMID 29266535։ doi:10.1111/jocn.14233 
  21. Krom H, de Winter JP, Kindermann A (June 2017)։ «Development, prevention, and treatment of feeding tube dependency.»։ European journal of pediatrics 176 (6): 683–688։ PMC 5432583 ։ PMID 28409284։ doi:10.1007/s00431-017-2908-x 
  22. Guenter Peggi (2001)։ «Enteral Feeding Access Devices»։ in Guenter Peggi, Silkroski Marcia։ Tube Feeding: Practical Guidelines and Nursing Protocols։ Gaithersburg: Aspen Publishers։ էջեր 51–67։ ISBN 978-0-8342-1939-7 
  23. «Nutrition support for adults: oral nutrition support, enteral tube feeding and parenteral nutrition»։ NICE։ August 2017։ Վերցված է 30 January 2018 
  24. «Dysphagia Treatment»։ NHS Choices։ 19 January 2015 
  25. Tiancha H, Jiyong J, Min Y (July 2015)։ «How to Promote Bedside Placement of the Postpyloric Feeding Tube: A Network Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials.»։ JPEN. Journal of parenteral and enteral nutrition 39 (5): 521–30։ PMID 25146431։ doi:10.1177/0148607114546166 
  26. Costa G, Ruscelli P, Balducci G, Buccoliero F, Lorenzon L, Frezza B, Chirletti P, Stagnitti F, Miniello S, Stella F (2016)։ «Clinical strategies for the management of intestinal obstruction and pseudo-obstruction. A Delphi Consensus study of SICUT (Società Italiana di Chirurgia d'Urgenza e del Trauma).»։ Annali italiani di chirurgia 87: 105–17։ PMID 27179226 
  27. Mulholland Michael W., Doherty Gerard M. (2011)։ Complications in Surgery (անգլերեն)։ Lippincott Williams & Wilkins։ էջ 270։ ISBN 9781605475301