Սկոպուս լեռ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սկոպուս լեռ
Skopusberg mit Universitaet.jpg
Տեսակլեռ
ԵրկիրFlag of Israel.svg Իսրայել
Վարչատարածքային միավորԵրուսաղեմ
ԼեռնաշղթաՀուդայի լեռներ
Բարձրությունը ծովի մակարդակից826 մետր
Կոորդինատներ: 31°47′33.000000100002″ հս․ լ. 35°14′39.000000101196″ ավ. ե. / 31.79250000002777909° հս․. լ. 35.24416666669477394° ավ. ե. / 31.79250000002777909; 35.24416666669477394

Սկոպուս լեռ (եբր.՝ הַר הַצּוֹפִים‎ (Հար հա-Ցոֆիմ), անգլ.՝ Mount Scopus, արաբերեն՝ راس المشارف‎, (Ռաս ալ-Մուշարիֆ)), Երուսաղեմի հյուսիս-արևելքում գտնվող Ձիթենյաց լեռան հյուսիսային գագաթը: Բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 826 մետր (2710 ֆուտ): 1948 թվականի արաբա-իսրայելական պատերազմի արդյունքում Սկոպուս լեռը դարձավ ՄԱԿ-ի կողմից պահպանվող օբյեկտ հորդանանյան տարածքում, որը գրավվել էր մինչև Վեցօրյա պատերազմը (1967): Այսօր Սկոպուս լեռը գտնվում է Երուսաղեմ քաղաքի վարչական տարածքում:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անտիկ շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սկոպուս լեռան լանջերից և գագաթից տեսարան է բացվում դեպի Երուսաղեմ, այդ իսկ պատճառով էլ այն համարվել է ռազմավարական նշանակության օբյեկտ դեռևս հնադարյան ժամանակներից, քանի որ օգտագործվել է որպես հենակետ քաղաքի վրա հարձակվելու համար: Մ. թ. ա. 66 թվականին այստեղ է տեղակայվել XII հռոմեական լեգեոնը[1]: Այնուհետև, մ. թ. ա. 70 թվականին Սկոպուս լեռը ռազմավարական հենակետ է ծառայել և օգտագործվել քաղաքի պաշարման նպատակով XII, XV և V լեգեոնների կողմից (X լեգիոնի դիրքերը գտնվել են Ձիթենյաց լեռան վրա)[2]: 1099 թվականին Սկոպուս լեռը որպես ռազմավարական հենակետ օգտագործվել է խաչակիրների կողմից:

Ժամանակակից դարաշրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1948 թվականին, երբ բրիտանացիները դադարեցրեցին անվտանգության ապահովումը տարածաշրջանում, Սկոպուս լեռան վրա գտնվող հրեական շրջափակված գոտին ավելի կտրվեց հրեական Երուսաղեմի հիմնական տարածքներից: Դեպի հիվանդանոց և համալսարանական թաղամաս մուտքը ապահովվում էր մեկ մղոն երկարությամբ նեղ ճանապարհով, որն անցնում էր արաբական Շեյխ Ջարրա գյուղի միջով: Արաբ դիպուկահարների կրակոցները այդ տարածքում սովորական երևույթ էին, այդ երթուղին հաճախ ականապատվում էր ճանապարհային ականներով: Երբ հիվանդանոցի սննդամթերքի պաշարները սպառվեցին, բժիշկներից և նրանց օգնականներից բաղկացած զինված խումբը դուրս եկավ շրջափակված հիվանդանոցի տարածքից և հաձակման ենթարկվեց: Այս իրադարձությունը հայտնի դարձավ որպես «Հադասսայի բժշկական անձնակազմի կոտորած»[3]:

1948 թվականի նոյեմբերի 30-ի հրադադարի համաձայնագրի համաձայն Երուսաղեմը բաժանվեց Արևելյան և Արևմտյան մասերի, Իսրայելը վերահսկում էր քաղաքի արևմտյան մասը, իսկ Հորդանանը` արևելյանը: Սահմանին ստեղծվել էին մի քանի ապառազմականացված գոտու «չեզոք տարածքներ», որոնցից մեկը Սկոպուս լեռան վրա[4]: Ստեղծվել էր մի իրավիճակ, երբ իսրայելական ապառազմականացված գոտում գտնվող համալսարանի և հիվանդանոցի համար երկու շաբաթը մեկ մթերապաշար բերող խմբերը պարբերաբար պահպանվում էին հորդանանյան ռազմական ստորաբաժանումների կողմից[5]:

1949 թվականի ապրիլին Իսրայելի և Հորդանանի միջև կնքված հրադադարի համաձայնագրի VIII հոդվածը կոչ էր անում կողմերին[6] վերականգնել «Սկոպուս լեռան վրա գտնվող մշակութային և հումանիտար հաստատությունների գործունեությունը և թույլատրել անվճար ու ազատ մուտք սրբավայրեր, մշակութային հաստատություններ, Ձիթենյաց լեռան վրա գտնվող գերեզմանոց, «Լատրուն» պոմպակայան, ապահովել Հին քաղաքի էներգամատակարարումը և երկաթուղու շահագործումը Երուսաղեմում»[6]: 1958 թվականի հունվարին, ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի ներկայացուցիչ Ֆրենսիս Ուրրուտիան փորձում էր համոզել Հորդանանին պահպանել VIII հոդվածի պահանջները, բայց ապարդյուն[5]:

1958 թվականի մայիսին հորդանանցի զինվորականները կրակ բացեցին իսրայելական պարեկախմբի վրա, սպանելով ՄԱԿ-ի սպային և չորս իսրայելցի ոստիկանների: ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Դագ Համարշոլդի օգնական Ռալֆ Բանչը, այնուհետև ինքը Դագ Համարշոլդը այցելեցին Երուսաղեմ և Ամման, որպեսզի լուծում գտնեն, բայց նրանց այցելությունները հաջողությամբ չպսակվեցին[5]: 1948 թվականի հուլիսի 7-ին Սկոպուս լեռան մասին կնքված համաձայնագրով սահմանվեց ապառազմականացված գոտի լեռան շրջակայքում և զինադադարի պայմանների կատարման հսկողությունը դրվեց Միավորված ազգերի կազմակերպության վրա:

Ալ-Իսսավիում հրեաներին պատկանող երկու տարածքներ, որոնք հայտնի են որպես «Գան Շլոմիտ» (Սալոմոնսի այգիներ), 1934 թվականին ձեռք է բերվում տիկին Վ. Ֆ. Սալոմոնսի կողմից և 1937 թվականին վաճառվում «Gan Shlomit Company, Ltd.» ընկերությանը[7]: Չնայած այն հանգամանքին, որ այս հողատարածքը ցանկապատված էր, ընդհարումներ տեղի ունեցան, երբ ցանկապատի մյուս կողմում բնակվող արաբները ցանկացան հողը վարել, հավաքել ձիթապտուղները և նորոգել մոտակա տները: Արաբներին թույլատրվում էր աշխատել ցանկապատից ոչ ավելի քան 50 մետր հեռավորության վրա, հակառակ դեպքում պահանջվում էր իսրայելական ոստիկանության թույլտվությունը[7]:

Գոյություն ունեին ապառազմականացման համաձայնագրի երկու տարբերակ, մեկը ստորագրված էր հորդանանյան տեղական հրամանատարի կողմից, իսկ մյուսը տեղական իսրայելական հրամանատարի: Այսպիսով քարտեզի երկու տարբերակները Սկոպուս լեռան շրջանում տեղի ունեցող բազմաթիվ միջադեպերի պատճառ էին հանդիսանում[8]:

1967 թվականի հունիսին, երբ Վեցօրյա պատերազմի ընթացքում իսրայելական բանակը գրավեց Արևելյան Երուսաղեմը, Սկոպուս լեռը դարձավ Իսրայելի տարածքի մի մասը:

Հրեական համալսարանին նվիրման արարողություն 1925 թվականին

Տեսարժան վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երուսաղեմի Հրեական համալսարան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սկոպուս լեռան վրա Հրեական համալսարանի մասնաշենքի կառուցումը սկսվեց 1918 թվականին «Gray Hill» անշարժ գույքի գործակալությունից ձեռք բերված հողատարածքի վրա: Հանդիսավոր բացումը տեղի ունեցավ 1925 թվականին բազմաթիվ բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց մասնակցությամբ[9]:

Սըր Պատրիկ Գեդդեսի կողմից մշակված նախագծով նախատեսվել էր համալսարանի շենքը կառուցել լեռան լանջին, միաժամանակ տեղ հատկացնելով գմբեթավոր մեծ վեցանկյուն դահլիճին, որը պետք է նման լիներ Դավթի խոշոր աստղին[10]:

Այդ նախագիծը չիրականացավ, սակայն Գեդդեսը մշակեց համալսարանական գրադարանի նախագիծը, որտեղ այսօր Հրեական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետն է Սկոպուս լեռան վրա[10]: 1947 թվականին համալսարանը դարձավ լուրջ գիտահետազոտական և ուսումնական կենտրոն հումանիտար և բնական գիտությունների, բժշկության, կրթության և գյուղատնտեսության բնագավառում, ուներ ազգային գրադարան, սեփական տպարան և մեծահասակների կրթական կենտրոն: Համալսարանում սովորում էին 1000 ուսանողներ և աշխատում 200 դասախոսներ[9]:

Երուսաղեմի բրիտանական ռազմական գերեզմանոց[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երուսաղեմի բրիտանական գերեզմանոցը (Երուսաղեմի ռազմական գերեզմանոց) համարվում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զոհված Բրիտանական կայսրության զինվորների ռազմական գերեզմանոց Իսրայելի տարածքում: Գերեզմանոցը գտնվում է Սկոպուս լեռան վրա, այնտեղ թաղված են 2515 զոհված զինվորականներ: Անհայտ զինվորի հուշարձանը նվիրված է Եգիպտոսում զոհված 3300 իսրայելցի զինվորականներին: Ընդհանուր առմամբ Երուսաղեմի բրիտանական գերեզմանոցում հավերժացվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զոհված 5815 զինվորականների հիշատակը:

«Հադասսայի» հիվանդանոց (Սկոպուս լեռ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հադասսայի բուժքույրական դպրոցի շինարարություն, 1934 թ.

1939 թվականին կանանց «Հադասսա» սիոնիստական կազմակերպությունը ճարտարապետ Էրիխ Մենդելսոնի նախածով Սկոպուս լեռան վրա կառուցված շենքում հիվանդանոց բացեց: 1948 թվականին, երբ հորդանանցիները գրավեցին Արևելյան Երուսաղեմը և փակեցին Սկոպուս լեռ տանող ճանապարհը, հիվանդանոցը այևս չէր կարող գործել: 1960 թվականին այլ վայրերում կլինիկաներ բացելուց հետո, կազմակերպությունը բժշկական կենտրոն բացեց Երուսաղեմի Էյն Քարեմ շրջանում: 1948 թվականի ապրիլի 13-ին Սկոպուս լեռան վրա գտնվող «Հադասսա» հիվանդանոց դեղորայք և բուժանձնակազմին տեղափոխող քաղաքացիական պարեկախումբը հարձակման ենթարկվեց արաբական ուժերի կողմից, որի արդյունքում զոհվեցին 78 հրեաներ, հիմնականում բժիշկներ և բուժքույրեր:

Նիկանորայի քարանձավ և Իսրայելի ազգային պանթեոն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նիկանորի քարանձավը համարվում է Երուսաղեմում Սկոպուս լեռան վրա գտնվող հնագույն քարանձավ գերեզմանոց: Քարանձավի պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել է դամբարան գրությամբ «Նիկանոր դռան վարպետ»: Քարանձավը գտնվում է Երուսաղեմի հրեական համալսարանի Բուսաբանական այգում Սկոպուս լեռան ստորոտում:

Նիկանորի քարանձավում նախատեսվում էր կազմակերպել սիոնիստական շարժման ազգային պանթեոն, բայց հանգամանքների բերումով (Իսրայելի անկախացումից հետո Սկոպուս լեռան տարածքը դարձավ Հորդանանի տիրույթով շրջափակված անկլավ) այդ նախագիծը չիրականացավ: Նիկանորի քարանձավում թաղված են միայն երկու սիոնիստական առաջնորդներ, Լեոն Պինսկերը և Մենահեմ Ուսիշկինը: 1948 թվականից հետո քաղաքի արևմտյան մասում Հերցլի լեռան վրա ստեղծվեց ազգի առաջնորդների գերեզմանատունը:

Իսրայելի ազգային բուսաբանական այգի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սկոպուս լեռան վրա գտնվող Հրեական համալսարանի Բուսաբանական այգին ստեղծվել է 1931 թվականին: Այն համարվում է բուսաբան Ալեքսանդր Էյգի գիտական և կրթական գործունեության արդյունքը: Այս այգում է գտնվում իսրայելական վայրի բույսերի ամենամեծ հավաքածուներից մեկը: Էյգը սահմանեց Իսրայելի կենդանական աշխարհի պահպանման պայմանները, ըստ դրանց բնակության վայրի և իր աշակերտների ու կոլեգաների հետ համատեղ ստեղծեց ոչ մեծ ավազաբլուրներ, գետափեր, փոքրիկ միջերկրածովյան անտառներ, տնկելով տեղական բուսատեսակներ: Սիրիայի, Թուրքիայի, Իրաքի և Լիբանանի տնկարաններից հավաքելով տարբեր բուսատեսակներ, նա բերեց 350 մայրիի տնկիներ: Այդ աշխատանքները շարունակվեցին բուսաբաններ Թուվի Կուշնիրի և Կլարա Չենի կողմից:

1947 թվականին այգի տեղափոխվեց Բիբլիական կենդանաբանական այգին, որը ստեղծվել էր հատուկ այդ նպատակով: Պատշաճ խնամքի բացակայության պատճառով կենդանիների մեծ մասը չկարողացավ գոյատևել Անկախության համար պատերազմի ընթացքում: 1950 թվականին, երբ հասան հարաբերությունների կարգավորման, կենդանաբանական այգին սկսեց սննդամթերք ստանալ:

Սկոպուս լեռան վրա գտնվող այգին 19 տարուց ավելի գտնվում էր լքված և բարձիթողի վիճակում: 1980 թվականին որոշում կայացվեց այգու վերականգնման վերաբերյալ: Այգին բացվեց 1988 թվականին և այդ ժամանակից ի վեր այն համարվում է գիտական և կրթական կենտրոն, ինչպես նաև հանգստյան գոտի:

Բեցալել (ակադեմիա)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Բեցալել» արվեստի ակադեմիան իրենից ներկայացնում է գեղարվեստի իսրայելական ազգային ակադեմիան, որը հիմնադրվել է 1906 թվականին Պաղեստինում, նկարիչ Բորիս Շացի կողմից: «Բեցալել» արվեստի ակադեմիան գտնվում է Երուսաղեմում, Սկոպուս լեռան վրա և այնտեղ տարեկան սովորում են շուրջ 1500 ուսանողներ:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Rome and Jerusalem; The Clash of Ancient Civilizations. Martin Goodman p.13
  2. "The Jewish Wars" Josephus v 81 and 82
  3. Larry Collins and Dominique Lapierre, O Jerusalem!, 1972, pp.284-285, Simon & Schuster, New York ISBN 0-671-66241-4.
  4. Mideastweb.org
  5. 5,0 5,1 5,2 Encyclopedia Judaica, "Jerusalem," vol. 9, pp. 1497, Keter, Jerusalem, 1978
  6. 6,0 6,1 UN Doc S/1302/Rev.1 of April 3, 1949 Archived 2009-09-16 at the Wayback Machine. Hashemite Jordanian Kingdom Israel Armistice Agreement
  7. 7,0 7,1 Unispal.un.org Archived 2012-02-24 at the Wayback Machine.Unispal.un.org Archived 2012-02-24 at the Wayback Machine. Report of the Firing Incident of May 26, 1958 on Mount Scopus UN Doc S/4030 17 June 1958
  8. Domino.un.org Archived 2007-02-12 at the Wayback Machine. Report of the Firing Incident of May 26, 1958 on Mount Scopus, 17 June 1958
  9. 9,0 9,1 The Hebrew University of Jerusalem - History
  10. 10,0 10,1 Hadassah Magazine Archived 2005-05-06 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]