Սիւնիքի մարզ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սիւնիք
Քարտեզ
դիրքը Հայաստանում
դիրքը Հայաստանում
Կառավարություն
Մարզկենտրոն Կապան
Մարզպետ Սուրիկ Խաչատրեան
Մարզի կազմավորման թիվը՝ 12 Ապրիլ 1995
Տարածաշրջանները Գորիսի շրջան
Կապանի շրջան
Մեղրիի շրջան
Սիսիանի շրջան
Քաղաքային համայնքների թիվ 7
Գյուղական համայնքների թիվ 106
Գյուղական բնակավայրերի թիվ 128
ՎիՃակագրություն
Տարածք
 - Ընդհանուր

4,506 կմ²
Բնակչություն
 - (01.01.2013)
 - խտություն

141․700
31.4/ք.մ.²/կմ² 
Հապավումներ
 - Փոստային ինդեքս
 - ISO 3166-2
 - FIPS 10-4

3201-3519
AM-SU
AM08
Կայք: syunik.mtaes.am

Սիւնիք մարզ Հայաստանի մէջ։ Կը Գտնուի հանրապետութեան հարաւային բաժինին մէջ։ Սահմանակից է Իրանին, արեւմուտքէն՝ Նախիջեւանին, արեւելքէն ԼՂՀ-ին, իսկ հիւսիսէն Վայոց ձորին։

Աշխարհագրութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սիւնիքի մարզի տարածքի մեծ մասը կը կազմեն ժայռերը, լեռնաշղթաները եւ անդնդախոր ձորերը, որոնց մէջէն անցնելով կը հոսին լեռնային գետակներ։ Ամենամեծ գետը Որոտանն է։ Սիւնիքի միջին բարձրութիւնը ծովու մակարդակէն 2.200 մ. է։ Ամենաբարձր լեռնագագաթներն են Կապուտջուղը (3.904), Ծղուկը (3.581), Մեծ Իշխանասարը (3.550) եւ այլն։ Սիւնիքը կը կոչուի նաեւ Զանգեզուր, Սիսական։

Սիւնիքի բնապատկեր. ժայռերէն կախուած ծառեր
Բաղաբերդ, Սիւնիքի ամենահին ու հռչակաւոր ամրոցներէն մէկը

Պատմութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1rightarrow.png  Պատմական նահանգի մասին տես Սյունիք նահանգ 

Պատմականօրէն Սիւնիքը Մեծ Հայքի 15 նահանգներէն մէկն է, որ վարչականօրէն բաժանուած եղած է 12 գաւառներու։ Սիսական աշխարհը հռչակաւոր եղածէ իր երկնամբարձ ամրոցներով ու հազարամեայ վանքերով։ Այստեղ կը գտնուէր 13-րդ դարուն ստեղծուած Հայաստանի ամենահին համալսարանը՝ Գլաձորը։ Միջնադարեան Սիւնիքը շատ աւելի մեծ տարածք գրաուէր, քան այժմ։ Այն ժամանակ Վայոց ձորը, Գեղարքունիքը, Նախիջեւանի մեծ մասը եւ ներկայիս Լեռնային Ղարաբաղի մէկ մասը Սիւնիքի իշխաններուն տիրոյթներուն մէջ կը մտնէին։

X-XII դարերուն Սիւնիքը թագաւորութիւն էր, ուր կ՛իշխէր Սիսական տոհմը։ Յետագային այստեղ իշխանած է Օրբելեան տոհմը։ Յայտնի է յատկապէս կոմս Տարսայիճ Օրբելեանը։ Անոր զաւակ Ստեփանոս Օրբելեանը՝ Սիւնիքի մայրաքաղաքըը, XIII դարուն գրած է «Սիւնիքի Պատմութիւն» մեծարժէք պատմագրութիւնը։

1918-1920 թ.թ. Սիւնիքը, ինչպէս նաեւ Նախիջեւանը եւ Արցախը, դարձած էր վիճելի տարածք Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի հանրապետութեան միջեւ։ 1920Դեկտեմբեր 2-ին Թուրքիան, զոր այդ ժամանակ գրաւած էր Հայաստանի Հանրապետութեան մեծ մասը, ստիպեց հայկական կառավարութեան ստորագրել Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը, որով Հայաստանը Ատրպէյճանին կը յանձնէր Սիւնիքը։ Սակայն Սիւնիքի հայ բնակչութիւնը չճանաչցաւ այս համաձայանգիրը եւ զինուած պայքարի ելաւ Գարեգին Նժդեհի հրամանատարութեամբ։

Սիւնիքը անկախ մնաց նոյնիսկ այն ժամանակ, երբ պոլշեւիկները գրաւած էին Հայաստանի Հանրապետութեան մնացած մասը՝ ամբողջութեամբ։ 1920-ի սկիզբներուն, երբ պոլշեւիկները ճնշեցին հայերու «Փետրուարեան ապստամբութիւն»ը, կառավարութեան շատ անդամներ եւ սպաներ նահանջեցին Սիւնիք։ Շուտով այստեղ հռչակուեցաւ Լեռնահայաստանի հանրապետութիւնը, իսկ Գարեգին Նժդեհ ընտրուեցաւ վարչապետ։ «Կարմիր բանակ»ը միայն կատաղի կռիւներ եւ բազմաթիւ զոհեր տաուաւ, յետոյ կարողացաւ այն գրաւել 1921-ին։

Հայկական ԽՍՀ-ի մէջ Սիւնիքը առանձին վարչական միաւոր չէր կազէր, այլ բաժանուած էր մի քանի շրջաններու։ Հայաստանի Հանրապետութեան վերանկախացումէն յետոյ Սիւնիքը կրկին ինքնուրոյն մարզ կը կազմէ։

Քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տաթեւի վանք

Ենթակառուցուածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2006 թուականէն Սիւնիքէն կ՛անցնէր Հայ-իրանական կազամուղը։ Կը Նախատեսուի մօտ ապագային ստեղծել երկաթուղային հաղորդակցութիւն։

Պատմամշակութային յուշարձաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երեւան-Գորիս ավտոճանապարհի համայնապատկեր Սիւնիքի մարզում
Երեւան-Գորիս ավտոճանապարհի համայնապատկեր Սիւնիքի մարզում


Ծանոօթագրութիւններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]