Սիմոն Վիզենտալ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սիմոն Վիզենտալ
գերմ.՝ Simon Wiesenthal
Simon Wiesenthal (1982).jpg
Ծնվել է դեկտեմբերի 31, 1908(1908-12-31)[1][2][3][4][5][6]
Ծննդավայր Բուչաչ, Q11825563?, Kingdom of Galicia and Lodomeria, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա[1]
Մահացել է սեպտեմբերի 20, 2005(2005-09-20)[1][2][3][4][5][6] (96 տարեկանում)
Մահվան վայր Վիեննա, Ավստրիա[1]
Քաղաքացիություն Flag of Austria.svg Ավստրիա
Ազգություն հրեա
Կրոն հուդայականություն
Կրթություն Չեխիայի տեխնիկական համալսարան
Մասնագիտություն Nazi hunter, ինքնակենսագիր և ճարտարապետ
Քաղաքական կուսակցություն Ավստրիայի ժողովրդական կուսակցություն
Պարգևներ և
մրցանակներ
Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ «Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի հրամանատարական խաչ Բրիտանական կայսրութւան շքանշանի ասպետ-կոմանդոր «Ավստրիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» մեծ ոսկե մեդալ Order of the White Lion 3rd Class Ազատության նախագահական շքանշան Էրազմի պարգև Four Freedoms Award - Freedom from Fear Q20896006? Commander of the Order of Merit of the Italian Republic Commander of the Order of Orange-Nassau Commander of the Order of Polonia Restituta honorary doctor of the Jagiellonian University of Krakow Բոն Գուրիոն համալսարանի պատվավոր դոկտոր honorary doctorate of Bar Ilan University in Ramat Gan Օտտո Հանի անվան խաղաղության մեդալ Congressional Gold Medal Վիեննայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր Բրիտանական կայսրության շքանշան և Պատվավոր դոկտոր[7]
Կայք wiesenthal.com
Simon Wiesenthal Վիքիպահեստում

Սիմոն Վիզենտալ (գերմ.՝ Simon Wiesenthal, դեկտեմբերի 31, 1908(1908-12-31)[1][2][3][4][5][6], Բուչաչ, Q11825563?, Kingdom of Galicia and Lodomeria, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա[1] - սեպտեմբերի 20, 2005(2005-09-20)[1][2][3][4][5][6], Վիեննա, Ավստրիա[1]), ավստրիացի ճարտարապետ և հասարակական գործիչ, «նացիստների որսորդ»:

Նախապատերազմական ժամանակաշրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սիմոն Վիզենտալը ծնվել է Ավստրո-Հունգարական կայսրության կազմում գտնվող Բուչաչ քաղաքում՝ հրեական ընտանիքում: Ավարտել է Պրահայի տեխնիկական համալսարանը: 1932 թվականից ապրել է Լվովում, աշխատել որպես ճարտարապետ: 1941 թվականին նացիստների կողմից Լվովի գրավումից հետո Սիմոն Վիզենտալը և նրա կինը հայտնվում են Լվովյան գետտոյում, որտեղից կարողացան փախչել: Սակայն 1944 թվականի հունիսին Լվովում ձերբակալվում են և ուղարկվում Մաուտհաուզեն համակենտրոնացման ճամբար: 1945 թվականի մայիսի 5-ին Մաուտհաուզենի համակենտրոնացման ճամբարից ազատ են արձակվում ամերիկյան զորքերի կողմից: Տարածված տեղեկությունների և նրա անձնական պնդումների համաձայն ընդհանուր հաշվով Հոլոքոստի զոհ է դարձել Վիզենտալի և նրա կնոջ 87 բարեկամ[8]

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Սիմոն Վիզենտալը իր բոլոր հնարավորություններն ուղղեց պատժից խուսափած նացիստական հանցագործներին հայտնաբերելուն: Նա անձամբ և իր կողմից ստեղծված կազմակերպությունը (1947 թվականից՝ որպես Լինցի, այնուհետև Վիեննայի Հրեական փաստաթղթերի կենտրոն) մասնակցել են նացիստական դահիճների որոնման և հայտնաբերման աշխատանքներին, այդ թվում B 4-ի IV բաժնի պետ Ադոլֆ Այքմանի, ով Գեստապոյում պատասխանատու էր «հրեական հարցի վերջնական լուծման համար»:

1970-ական թվականներին Վիզենտալը գտնվել է Ավստրիայի քաղաքական վերնախավի հետ սուր դիմակայության մեջ՝ անընդմեջ հիշեցնելով երկրի բարձրագույն ղեկավարներին իրենց նացիստական անցյալի մասին: Հանդիսացել է գերմանացի ժողովրդի հավաքական պատասխանատվության գաղափարի ընդդիմախոս՝ համարելով, որ այդ դեպքում նացիստական հանցագործները կարող են «անհայտանալ» ժողովրդի շարքերում[9]:

1977 թվականին հիմնադրվում է Սիմոն Վիզենտալի կենտրոնը, որի կենտրոնակայանը տեղակայվում է ԱՄՆԼոս Անջելես քաղաքում: Այն, ըստ ներքին փաստաթղթերի, իրենից ներկայացնում է անկախ կազմակերպություն, որի գործունեությունն ուղղված է Հոլոքոստի զոհերի հիշատակի պահպանմանը և հակասեմականության դեմ պայքարին:

Սիմոն Վիզենտալի գործունեությունը նշանավորվել է ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Նիդերլանդների, Ավստրիայի և այլ երկրների կառավարական բարձր պարգևներով:

Սիմոն Վիզենտալն ու Մոսադը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գոյություն ունի տեսակետ, որ Սիմոն Վիզենտալը եղել է Մոսադ իսրայելական հետախուզական ծառայության աշխատակից: Այդ մասին գրել է իսրայելցի լրագրող և պատմաբան Թոմ Սեգևը Վիզենտալի կենսագրությունը շարադրելիս:

Ինչպես պնդում է Սեգևը, Վիզենտալը սկսել է համագործակցել Իսրայելի հետախուզության հետ 1948 թվականից: Այն ժամանակ, համաձայն պաշտոնական տվյալների, գտնվելով Ավստրիայում՝ Վիզենտալը օգնել է հատուկ ծառայությունների գործակալներին Գեստապոյի բարձրաստիճան պաշտոնյա Ադոլֆ Այքմանի ձերբակալման անհաջող փորձի ընթացքում:

Այդ մասին են վկայում նաև տվյալ գործողության մասնակիցների հաշվետվությունները: Կենսագրի տվյալներով Վիզանտելը դարձավ Մոսադի գործակալ այն բանից հետո, երբ 1960 թվականին իր օգնությամբ բռնվեց Ադոլֆ Այքմանը: Ադոլֆը հայտնաբերվում է Արգենտինայի մայրաքաղաք Բուենոս Այրեսում, Մոսադի կողմից առևանգվում և տեղափոխվում Իսրայել, որտեղ էլ մահապատժի է ենթարկվում:

Թոմ Սեգևը Սիմոն Վիզենտալի մասին մասնավորապես գրել է. - «Սիմոն Վիզենտալը աշխատում էր իսրայելական հետախուզությունում մոտավորապես 10 տարի: Մոսադը նրան վճարում էր ամսական մոտ 300 դոլար և ֆինանսավորում էր նրա կողմից 1947 թվականին ստեղծված Հրեական փաստաթղթերի կենտրոնին, որը զբաղվում էր նացիստական հանցագործների որոնմամբ»:

Չնայած Սիմոն Վիզենտալի անունը նշված է Ադոլֆ Այքմանի առևանգման գործողության մասնակիցների՝ Իսրայելում հրապարակված ցուցակում[10], այնուամենայնիվ նրա դերը այդ գործում մնում է անհայտ, և նրա մասնակցությունը հերքվում է մի շարք աղբյուրներով, այդ թվում Մոսադի տնօրենի և Այքմանի առևանգման գործողության ղեկավար Իսեր Խառելի կողմից[11][12][13]

Քննադատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2009 թվականին լույս է տեսնում անգլիացի լրագրող Գայ Ուոլտերսի «Չարի որս» (անգլ.՝ Hunting Evil) գիրքը, որտեղ նա պնդում էր, որ

Վիքիքաղվածք
«Վիզանտելի պատմությունները հանդիսանում են սուտ, նրա երեք հուշագրերում ներկայացված փաստերը հակասում են իրար և չեն համապատասխանում փաստաթղթավորված վկայություններին, ինչը կասկածի տակ է դնում այն ամենը, ինչ ասել է նա:»
(Գայ Ուոլտերս)

Բրիտանացի լրագրող Դանիել Ֆինկելստայնը «Հրեական ժամանակագրություններ» ինտերնետ-հարթակում կատարած հրապարակմամբ հայտնեց, որ Հոլոքոստի ուսումնասիրությամբ զբաղվող Վիներական գրադարանը, հաստատել է Ուոլտերսի պնդումները: Գրադարանի տնօրեն Բեն Բարկովը հայտնել է, որ[14][15][16]

Վիքիքաղվածք
«Վիզանտելին կարելի է համարել ծաղրածու ու պարծենկոտ և նույնիսկ պարզապես ստախոս:»
(Բեն Բարկով)

Հատկապես սուր քննադատության է ենթարկել ռևիզիոնիստ և Հոլոքոստի ժխտող Մարկ Վեբերը՝ մեղադրելով Վիզենտալին անգրագիտության, ֆինանսական խարդախությունների, եսասիրության և զրպարտություն մեջ: Մինչ օրս չեն դադարում Վիզենտալի մոտիվացիայի վերաբերյալ բանավեճերը[17]:

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118632655 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Simon Wiesenthal
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 SNAC — 2010.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 filmportal.de
  7. http://geschichte.univie.ac.at/en/persons/simon-wiesenthal-ing-dr-hc
  8. «Ушёл из жизни Симон Визенталь: биография»։ Regnum։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-26-ին։ Վերցված է 2009-10-08  (ռուս.)
  9. Последний борец с фашизмом: памяти Симона Визенталя.(ռուս.)
  10. «Впервые опубликован полный список участников охоты на Эйхмана»։ NEWSru.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-20-ին։ Վերցված է 1 января 2009 
  11. Михаил Хейфец.։ «Ловил ли Шимон Визенталь Эйхмана?»։ Курсор։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-26-ին։ Վերցված է 1 января 2009  (ռուս.)
  12. Сташек Кшиштовский.։ «Симон Визенталь, охотник за нацистами»։ Lenta.ru։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-26-ին։ Վերցված է 1 января 2009  (ռուս.)
  13. Шели Шрайман.։ «Счет, предъявленный мёртвым»։ Proza.ru։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-26-ին։ Վերցված է 1 января 2009  (ռուս.)
  14. Walters Guy (2009)։ Hunting Evil։ Bantam Press։ ISBN 0593059913 (անգլ.)
  15. Sunday Times of London "The head Nazi-hunter’s trail of lies, " by Guy Walters (July 18th, 2009 — retrieved on July 21st, 2009).(ռուս.)
  16. It is right to expose Wiesenthal The Jewish Chronicle. August 20, 2009.(անգլ.)
  17. Охотник на нацистов ЧК(ռուս.)

Արտաքին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]