Սիմոն Վիզենտալ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սիմոն Վիզենտալ
գերմ.՝ Simon Wiesenthal
Simon Wiesenthal.JPG
Ծնվել է դեկտեմբերի 31, 1908({{padleft:1908|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:31|2|0}})[1][2][3][4]
Ծննդավայր Ավստրո-ՀունգարիաԲուչաչ, Ավստրո-Հունգարիա
Մահացել է սեպտեմբերի 20, 2005({{padleft:2005|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:20|2|0}})[1][2][3][4] (96 տարեկանում)
Մահվան վայր Վիեննա, Ավստրիա[1]
Քաղաքացիություն Flag of Austria.svg Ավստրիա
Ազգություն հրեա
Կրոն հուդայականություն
Կրթություն Չեխիայի տեխնիկական համալսարան
Մասնագիտություն Գրող, ինքնակենսագիր, ճարտարապետ, «նացիստների որսորդ»
Քաղաքական կուսակցություն Ավստրիայի ժողովրդական կուսակցություն
Պարգևներ և
մրցանակներ
Կայք wiesenthal.com
Simon Wiesenthal Վիքիպահեստում

Սիմոն Վիզենտալ (գերմ.՝ Simon Wiesenthal, դեկտեմբերի 31, 1908թ., Բուչաչ, Ավստրո-Հունգարիա, ներկայում Ուկրաինայի Տերնոպոլի մարզ - սեպտեմբերի 20, 2005թ., Վիեննա, Ավստրիա), ավստրիացի ճարտարապետ և հասարակական գործիչ, «նացիստների որսորդ»:

Նախապատերազմական ժամանակաշրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սիմոն Վիզենտալը ծնվել է Ավստրո-Հունգարական կայսրության կազմում գտնվող Բուչաչ քաղաքում՝ հրեական ընտանիքում: Ավարտել է Պրահայի տեխնիկական համալսարանը: 1932 թվականից ապրել է Լվովում, աշխատել որպես ճարտարապետ: 1941 թվականին նացիստների կողմից Լվովի գրավումից հետո Սիմոն Վիզենտալը և նրա կինը հայտնվում են Լվովյան գետտոյում, որտեղից կարողացան փախչել: Սակայն 1944 թվականի հունիսին Լվովում ձերբակալվում են և ուղարկվում Մաուտհաուզեն համակենտրոնացման ճամբար: 1945 թվականի մայիսի 5-ին Մաուտհաուզենի համակենտրոնացման ճամբարից ազատ են արձակվում ամերիկյան զորքերի կողմից: Տարածված տեղեկությունների և նրա անձնական պնդումների համաձայն ընդհանուր հաշվով Հոլոքոստի զոհ է դարձել Վիզենտալի և նրա կնոջ 87 բարեկամ[5]

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Սիմոն Վիզենտալը իր բոլոր հնարավորություններն ուղղեց պատժից խուսափած նացիստական հանցագործներին հայտնաբերելուն: Նա անձամբ և իր կողմից ստեղծված կազմակերպությունը (1947 թվականից՝ որպես Լինցի, այնուհետև Վիեննայի Հրեական փաստաթղթերի կենտրոն) մասնակցել են նացիստական դահիճների որոնման և հայտնաբերման աշխատանքներին, այդ թվում B 4-ի IV բաժնի պետ Ադոլֆ Այքմանի, ով Գեստապոյում պատասխանատու էր «հրեական հարցի վերջնական լուծման համար»:

1970-ական թվականներին Վիզենտալը գտնվել է Ավստրիայի քաղաքական վերնախավի հետ սուր դիմակայության մեջ՝ անընդմեջ հիշեցնելով երկրի բարձրագույն ղեկավարներին իրենց նացիստական անցյալի մասին: Հանդիսացել է գերմանացի ժողովրդի հավաքական պատասխանատվության գաղափարի ընդդիմախոս՝ համարելով, որ այդ դեպքում նացիստական հանցագործները կարող են «անհայտանալ» ժողովրդի շարքերում[6]:

1977 թվականին հիմնադրվում է Սիմոն Վիզենտալի կենտրոնը, որի կենտրոնակայանը տեղակայվում է ԱՄՆԼոս Անջելես քաղաքում: Այն, ըստ ներքին փաստաթղթերի, իրենից ներկայացնում է անկախ կազմակերպություն, որի գործունեությունն ուղղված է Հոլոքոստի զոհերի հիշատակի պահպանմանը և հակասեմականության դեմ պայքարին:

Սիմոն Վիզենտալի գործունեությունը նշանավորվել է ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Նիդերլանդների, Ավստրիայի և այլ երկրների կառավարական բարձր պարգևներով:

Սիմոն Վիզենտալն ու Մոսադը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գոյություն ունի տեսակետ, որ Սիմոն Վիզենտալը եղել է Մոսադ իսրայելական հետախուզական ծառայության աշխատակից: Այդ մասին գրել է իսրայելցի լրագրող և պատմաբան Թոմ Սեգևը Վիզենտալի կենսագրությունը շարադրելիս:

Ինչպես պնդում է Սեգևը, Վիզենտալը սկսել է համագործակցել Իսրայելի հետախուզության հետ 1948 թվականից: Այն ժամանակ, համաձայն պաշտոնական տվյալների, գտնվելով Ավստրիայում՝ Վիզենտալը օգնել է հատուկ ծառայությունների գործակալներին Գեստապոյի բարձրաստիճան պաշտոնյա Ադոլֆ Այքմանի ձերբակալման անհաջող փորձի ընթացքում:

Այդ մասին են վկայում նաև տվյալ գործողության մասնակիցների հաշվետվությունները: Կենսագրի տվյալներով Վիզանտելը դարձավ Մոսադի գործակալ այն բանից հետո, երբ 1960 թվականին իր օգնությամբ բռնվեց Ադոլֆ Այքմանը: Ադոլֆը հայտնաբերվում է Արգենտինայի մայրաքաղաք Բուենոս Այրեսում, Մոսադի կողմից առևանգվում և տեղափոխվում Իսրայել, որտեղ էլ մահապատժի է ենթարկվում:

Թոմ Սեգևը Սիմոն Վիզենտալի մասին մասնավորապես գրել է. - «Սիմոն Վիզենտալը աշխատում էր իսրայելական հետախուզությունում մոտավորապես 10 տարի: Մոսադը նրան վճարում էր ամսական մոտ 300 դոլար և ֆինանսավորում էր նրա կողմից 1947 թվականին ստեղծված Հրեական փաստաթղթերի կենտրոնին, որը զբաղվում էր նացիստական հանցագործների որոնմամբ»:

Չնայած Սիմոն Վիզենտալի անունը նշված է Ադոլֆ Այքմանի առևանգման գործողության մասնակիցների՝ Իսրայելում հրապարակված ցուցակում[7], այնուամենայնիվ նրա դերը այդ գործում մնում է անհայտ, և նրա մասնակցությունը հերքվում է մի շարք աղբյուրներով, այդ թվում Մոսադի տնօրենի և Այքմանի առևանգման գործողության ղեկավար Իսեր Խառելի կողմից[8][9][10]

Քննադատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2009 թվականին լույս է տեսնում անգլիացի լրագրող Գայ Ուոլտերսի «Չարի որս» (անգլ.՝ Hunting Evil) գիրքը, որտեղ նա պնդում էր, որ

Վիքիքաղվածք
«Վիզանտելի պատմությունները հանդիսանում են սուտ, նրա երեք հուշագրերում ներկայացված փաստերը հակասում են իրար և չեն համապատասխանում փաստաթղթավորված վկայություններին, ինչը կասկածի տակ է դնում այն ամենը, ինչ ասել է նա:»
(Գայ Ուոլտերս)

Բրիտանացի լրագրող Դանիել Ֆինկելստայնը «Հրեական ժամանակագրություններ» ինտերնետ-հարթակում կատարած հրապարակմամբ հայտնեց, որ Հոլոքոստի ուսումնասիրությամբ զբաղվող Վիներական գրադարանը, հաստատել է Ուոլտերսի պնդումները: Գրադարանի տնօրեն Բեն Բարկովը հայտնել է, որ[11][12][13]

Վիքիքաղվածք
«Վիզանտելին կարելի է համարել ծաղրածու ու պարծենկոտ և նույնիսկ պարզապես ստախոս:»
(Բեն Բարկով)

Հատկապես սուր քննադատության է ենթարկել ռևիզիոնիստ և Հոլոքոստի ժխտող Մարկ Վեբերը՝ մեղադրելով Վիզենտալին անգրագիտության, ֆինանսական խարդախությունների, եսասիրության և զրպարտություն մեջ: Մինչ օրս չեն դադարում Վիզենտալի մոտիվացիայի վերաբերյալ բանավեճերը[14]:

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118632655 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 Simon Wiesenthal
  4. 4,0 4,1 SNAC
  5. «Ушёл из жизни Симон Визенталь: биография»։ Regnum։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-26-ին։ Վերցված է 2009-10-08  (ռուս.)
  6. Последний борец с фашизмом: памяти Симона Визенталя.(ռուս.)
  7. «Впервые опубликован полный список участников охоты на Эйхмана»։ NEWSru.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-20-ին։ Վերցված է 1 января 2009 
  8. Михаил Хейфец.։ «Ловил ли Шимон Визенталь Эйхмана?»։ Курсор։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-26-ին։ Վերցված է 1 января 2009  (ռուս.)
  9. Сташек Кшиштовский.։ «Симон Визенталь, охотник за нацистами»։ Lenta.ru։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-26-ին։ Վերցված է 1 января 2009  (ռուս.)
  10. Шели Шрайман.։ «Счет, предъявленный мёртвым»։ Proza.ru։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-26-ին։ Վերցված է 1 января 2009  (ռուս.)
  11. Walters, Guy (2009). Hunting Evil. Bantam Press. ISBN 0593059913. (անգլ.)
  12. Sunday Times of London "The head Nazi-hunter’s trail of lies, " by Guy Walters (July 18th, 2009 — retrieved on July 21st, 2009).(ռուս.)
  13. It is right to expose Wiesenthal The Jewish Chronicle. August 20, 2009.(անգլ.)
  14. Охотник на нацистов ЧК(ռուս.)

Արտաքին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]