Սիամանթօ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից


Սիամանթօ (Ատոմ Եարճանեան)

Սիամանթօ (Ատոմ Եարճանեան), (1878 - 1915), նշանաւոր բանաստեղծ եւ դիւցազներգակ։

Կենսագրութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնած է Ակն, ուր աւարտած է նախակրթարանը՝ աշակերտելով Գարեգին Եպիսկոպոս Սրուանձտեանցի։ Ընտանեօք կը տեղափոխուին Պոլիս, ուր կը յաճախէ Պէրպէրեան Վարժարանը։ Ապա կ՛անցնի Փարիզ, ուր կը հետեւի Սորպոնի գրական դասընթացքներուն։ Կը վարակուի թոքախտով եւ կը դարմանուի Զուիցերիոյ բուժարաններէն մէկուն մէջ։ Շնորհիւ՝ զօրաւոր կամքին եւ ապարելու բուռն փափաքին, կ՛ապաքինի 1908-ին։ Երբ կը հաստատուի Օսմանեան սահմանադրւթիւնը, բազմաթիւ մտաւորականներու հետ, կը վերադառնայ Պոլիս։ 1909–ին տեղի կ՛ունենեայ Ատանայի կոտորածը, որուն ազդեցութեան տակ կը գրէ «Կարմիր Լուրեր Բարեկամէս» հատորը։ 1913-ին՝ հայ գիրերու գիւտի 1500 ամեակին առիթով, կը գրէ «Սուրբ Մեսրոպը»։ Զոհ կ՛երթայ 1915Մեծ Եղեռնին։

Siamanto (1878-1915).jpg
Stamp of Armenia h291.jpg

Գործերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Դիւցազնօրէն», «Հայորդիներ», «Կարմիր Լուրեր Բարեկամէս», «Հայրենի Հրաւեր» եւ «Սուրբ Մեսրոպ»։ Սիամանթօ երգած է հայուն տառապանքը, նկարագրած է ջարդի արիւնոտ տեսարաններ, այդ վիթխարի վիշտէն կը ծնի ըմբոստութեան երգը։

Սիամանթօ իր բանաստեղծութիւնները գրած է ազատ չափով, որովհետեւ իր հզօր երեւակայութիւնը, փոթորկալի զգացումներն ու միտքի թռիչքները, չէին կրնար կաշկանդուիլ բանաստեղծական օրէնքներուն նեղ սահմաններուն մէջ։

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հայորդիները, շարք I, Ժընեւ, 1905, 48 էջ:
  • Հայորդիները, շարք II, Ժընեւ, 1906, 32 էջ:
  • Հոգեւարքի եւ յոյսի ջահեր, Փարիզ, 1907, 64 էջ:
  • Հայորդիները, շարք I-II, Կ. Պոլիս, 1908, 68 էջ:
  • Հայորդիները, շարք III, Փարիզ, 1908, 52 էջ:
  • Կարմիր լուրեր բարեկամէս, Կ. Պոլիս, 1909, 56 էջ:
  • Ամբողջական գօրծեր, հատ. 1. Դիւցազնօրէն, Հոգեւարքի եւ յոյսի ջահեր, Կարմիր լուրեր բարեկամէս, Հայրենի հրաւէր, Պոսթըն, 1910, 248 էջ:
  • Հոգեւարքի եւ յոյսի ջահեր: Կարմիր լուրեր բարեկամէս, Պէյրութ, 1951, 84 էջ:
  • Ամբողջական գօրծեր, Պէյրութ, 1954, 504 էջ:
  • Հոգեւարքի եւ յոյսի ջահեր, Պէյրութ, 1955, 184 էջ:
  • Ընտիր երկեր, Երեւան, 1957, 252 էջ:
  • Ամբողջական գործեր. Դիւզազնօրէն, Հայորդիներ, Հոգեւարքի եւ յոյսի ջահեր, Գահիրէ, 1960, 504 էջ:
  • Ամբողջական երկեր, Պէյրութ, 1974, 464 էջ:
  • Սիամանթօ, Վարուժան Դանիէլ, Երկեր, Երեւան, 1979, էջ 21–196:
  • Ընտիր երկեր, Թեհրան, 1983, 232 էջ:
  • Ամբողջական երկեր. Դիւզազնօրէն, Հայորդիներ, Հոգեւարքի եւ յոյսի ջահեր, Անթիլիաս, 1989, 232 էջ:
  • Բանաստեղծութիւններ, Վենետիկ, 1993, 124 էջ:
  • Անտիպ երկերի ժողովածու, Երեւան, 2002, 520 էջ:
  • Հայրենի հրաւեր (բանաստեղծություններ), Երեւան, 2003, 108 էջ:
  • Ընտրանի, Երեւան, 2003, 112 էջ:
  • Ստեղծագործութիւնների ժողովածու, Երևան, 2012, 152 էջ:
  • Սուրբ Մեսրոպ պոեմ եւ այլ բանաստեղծութիւններ, Երեւան, 2012, 80 էջ:

Գրականութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ատոմ Եարճանեան (Սիամանթօ), Գրական ասուլիսներ, գիրք 6, ԿՊ, 1913։
  • Թամրազեան Հ., Սիամանթօ, Ե․, 1964։
  • Ռշտունի, Սիամանթօ, 1970։

Աղբիւր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 144: