Սթիվեն Հոքինգ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto Info sciences exactes.png
Սթիվեն Հոքինգ
անգլ.՝ Stephen Hawking
Stephen Hawking.StarChild.jpg
Ծնվել է հունվարի 8, 1942({{padleft:1942|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})[1][2][3][4][5][6]
Օքսֆորդ, Հարավարևելյան Անգլիա, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն[1]
Մահացել է մարտի 14, 2018({{padleft:2018|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})[5][7][8] (76 տարեկանում)
Քեմբրիջ, Արևելյան Անգլիա, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն[7]
Գերեզման Վեստմինստերյան աբբայություն[9]
Բնակության վայր(եր) Միացյալ Թագավորություն և Անգլիա
Քաղաքացիություն Flag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն[10]
Ազգություն British people
Դավանանք աթեիզմ[11][12]
Մասնագիտություն ֆիզիկոս տեսաբան, տիեզերաբան, աստղաֆիզիկոս, մաթեմատիկոս, մանկավարժ, գիտական գրող, համալսարանի պրոֆեսոր, գրող, ֆիզիկոս, ոչ գեղարվեստական գրող, աստղագետ և գիտնական
Հաստատություն(ներ) Գոնվիլ և Քիիզ քոլեջ[13], Մաթեմատիկայի ֆակուլտետ, Քեմբրիջի համալսարան[13], Տեսական ֆիզիկայի Պերիմետր ինստիտուտ[14] և Քեմբրիջի համալսարան[15][16]
Գործունեության ոլորտ հարաբերականության ընդհանուր տեսություն, Քվանտային ձգողություն, Տեսական ֆիզիկա և Տիեզերագիտություն
Պաշտոն(ներ) Մաթեմատիկայի Լուկասյան պրոֆեսոր[15][16]
Անդամակցություն Թագավորական արվեստների ընկերություն, Պատվո լեգեոնի շքանշան[17], Պապական գիտությունների ակադեմիա[18], Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն[17], ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա[19][20], Լոնդոնի թագավորական ընկերություն[16], Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա և Starmus Festival
Ալմա մատեր Համալսարանի քոլեջ, Թրինիթի Հոլ[21], St Albans School և St Albans High School for Girls
Գիտական աստիճան Բակալավր (1962) և դոկտորի աստիճան (մարտի 1, 1966)
Տիրապետում է լեզուներին անգլերեն[22]
Գիտական ղեկավար Դենիս Սիամա
Եղել է գիտական ղեկավար Դոն Փեյջ, Wu Zhongchao, Marika Taylor, Fay Dowker, Bruce Allen, Raphael Bousso, Bernard Carr, Christophe Galfard, Malcolm Perry, Raymond Laflamme, Thomas Hertog և Gary Gibbons
Հայտնի աշակերտներ Bruce Allen, Raphael Bousso, Bernard Carr, Fay Dowker, Gary Gibbons, Raymond Laflamme, Դոն Փեյջ, Malcolm Perry և Wu Zhongchao
Ազդվել է Դիքրան Թահթա, Պոլ Դիրակ, Բերտրան Ռասել, Կարլ Փոփեր, Andrei Linde[23], Յակով Զելդովիչ[23] և Ալբերտ Այնշտայն
Պարգևներ Ալբերտ Այնշտայնի մեդալ[24] Ֆիզիկայի Վոլֆի մրցանակ[25] Կոպլիի մեդալ[26] Ազատության նախագահական շքանշան[27] Հիմնարար ֆիզիկայի մրցանակ[28] Պատվո լեգեոնի շքանշան[29] Էդինգտոնի մեդալ[30] Մաթեմատիկական ֆիզիկայի Դենի Հայնեմանի մրցանակ[31] Թագավորական աստղագիտական ընկերության ոսկե մեդալ[32] Բրիտանական կայսրության շքանշանի կոմանդոր[29] Նեյլորի մրցանակ և դասախոսություն[33] Օսկար Կլեյնի հաշատակի դասախոսություն[34] Հյուզի մեդալ[35] Գիտական գրքերի Թագավորական ընկերության մրցանակ[36] Ալբերտի մեդալ[37] Յուլիուս Էդգար Լիլիենֆելդի պարգև[38] Միխելսոն-Մորլի պարգև[39] Ֆոնսեկա մրցանակ[40] Պիոս XI մեդալ[41] Մաքսվելի մեդալ և մրցանակ[42] Դիրակի մեդալ[43] Ադամսի մրցանակ Էնդրյու Գերմանտի պարգև[44] Ջեյմս Սմիթսոնի երկուհարյուրամյակի մեդալ[45] Ռոբերտ Հայնլայնի հուշապարգև[46] Աստուրիայի թագուհու համաձայնության մրցանակ[47] Honorary doctor of the Harvard University[29] Honorary doctor of the University of Oxford[48] Մարսել Գրոսմանի պարգև[49] Ֆրանկլինի մեդալ[50] BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award[51] Bodley Medal[52] Gold medal of the Spanish National Research Council[53] Ալբերտ Այնշտայնի պարգև FRSA Honorary doctor of the Princeton University և Honorary doctor of the University of Cambridge[54]
Կուսակցություն չկա
Ամուսին(ներ) Ջեյն Ուայլդ Հոքինգ և Elaine Mason
Երեխա(ներ) Լյուսի Հոքինգ, Ռոբերտ Հոքինգ և Թիմ Հոքինգ
Կայք hawking.org.uk
Ստորագրություն
Hawkingsig.svg
Քաղվածքներ Վիքիքաղվածքում
Stephen Hawking Վիքիպահեստում

Սթիվեն Ուիլիամ Հոքինգ (անգլ.՝ Stephen William Hawking, հունվարի 8, 1942({{padleft:1942|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})[1][2][3][4][5][6], Օքսֆորդ, Հարավարևելյան Անգլիա, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն[1] - մարտի 14, 2018({{padleft:2018|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})[5][7][8], Քեմբրիջ, Արևելյան Անգլիա, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն[7]), անգլիացի ֆիզիկոս-տեսաբան ու տիեզերաբան, Քեմբրիջի համալսարանի տեսական տիեզերաբանության Կենտրոնի հիմնադիր ու ղեկավար, գիտության հանրայնացնող։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սթիվեն Հոքինգը ծնվել է 1942 թվականի հունվարի 8-ին Օքսֆորդում, ուր Լոնդոնից տեղափոխվել էին նրա ծնողները՝ գերմանական ավիացիայի ռմբակոծություններից փախչելու նպատակով[55]։

Ծնողներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայրը՝ Ֆրենկ Հոքինգը, աշխատում էր բժշկական կենտրոնում։ Մայրը՝ Իզաբել Հոքինգը, աշխատում էր նույն կենտրոնում՝ որպես քարտուղարուհի։ Ընտանիքում՝ Սթիվենից բացի, դաստիարակվում էին ևս երկու երեխաներ. կրտսեր քույրերը՝ Ֆիլիպան ու Մերին և որդեգրված եղբայրը՝ Էդվարդը[56]։

1950 թվականին երբ հայրը դարձավ Բժշկական հետազոտությունների ազգային ինստիտուտի մակաբուծաբանության բաժնի վարիչ, Հոքինգը և իր ընտանիքը տեղափոխվեցին Սուրբ Ալբանս, Հերթֆորդշայր։ [57][58] Սուրբ Ալբանսում ընտանիքը համարվում էր բավական խելացի և որոշ չափով տարօրինակ։ [57][59] Նրանք ապրում էին համեստ գոյությամբ, խառնված և աղքատորեն պահում էին իրենց տունը։ Հոքինգի հայրը հաճախ էր բացակայում տնից։ Այս անգամ երբ նա այցելել էր Աֆրիկա, ընտանիքի մյուս անդամները չորս ամիս անցկացրին Մաջորկայում՝ մոր ընկերոջ՝ Բերիլին և նրա ամուսնուն՝ բանաստեղծ Ռոբերտ Գրեյվսին այցելելով։ [60]

Հիվանդությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հոքինգը տառապում է հազվագյուտ հիվանդությամբ ԿԱՍ (Կողմնային ամիոտրոֆիկ սկլերոզ), որը նաև հայտնի է որպես Լուի Գեհրիգի հիվանդություն։ Այս հիվանդությունը տասնամյակներ շարունակ նրան աստիճանաբար անդամալույծ է դարձրել։

Հոքինգը մի շարք դժվարությունների միջով է անցել Օքսֆորդում սովորելու իր վերջին տարվա ընթացքում․ նա մի քանի անգամ ընկել է աստիճաններից և քայլելիս։[61] Խնդիրներն առավել վատթարանում են, և նա սկսում է խոսելիս հաճախ հնչյունները կուլ տալ։ Նրա ընտանիքը նկատում է այս փոփոխությունները, երբ նա վերադառնում է տուն Սուրբ ծնունդի համար։ Շուտով բժշկական հետազոտություններ են սկսում։ [62][63] Շարժողական նեյրոնների հիվանդության ախտորոշումը տալիս են այն ժամանակ, երբ Հոքինգը դեռ ընդամենը 21 տարեկան էր (1963 թվական)։ Այդ ժամանակ բժիշկները հաղորդում են, որ նրան ապրելու համար մնացել է 2 տարի։ [64][65]

Մահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հոքինգը մահացել է 76 տարեկան հասակում՝ Քեմբրիջի իր տանը 2018 թվականի մարտի 14-ի վաղ առավոտյան: Ընտանիքը պաշտոնապես հայտարարել է գիտնականի մահվան մասին: Դեռևս պարզ չէ, թե ինչից է մահացել Հոքինգը, սակայն պարզվել է, որ նա մահացել է խաղաղ մահով[66][67]:

Տեսակետները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարդկության ապագան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բարաք Օբաման Սթիվեն Հոքինգի հետ խոսելիս

2006 թվականին Հոքինգը համացանցում բաց հարց է ուղղում ժողովրդին․ «Այս աշխարհում, որը թե՛ քաղաքական, թե՛ հասարակական, թե՛ էկոլոգիապես առումներով գտնվում է քաոսի մեջ, ինչպե՞ս կարող է մարդկությունը գոյատևել հաջորդ 100 տարիների ընթացքում։» Ավելի ուշ նա պարզաբանում է․ «Ես չգիտեմ պատասխանը։ Այդ պատճառով էլ հարցնում եմ, որպեսզի մարդկանց դրդեմ մտածել այդ մասին և տեղյակ լինել այն վտանգների մասին, որոնց դեմ մենք շուտով կանգնելու ենք։»[68]

Միջուկային պատերազմի, գենետիկորեն ստեղծված վիրուսների և անհայտ վտանգների մասին

Հոքինգը կարծում է, որ կյանքը Երկրի վրա վտանգված է հանկարծակի սկսվող միջուկային պատերազմի, գենետիկորեն ստեղծված վիրուսների և այլ անհայտ վտանգների պատճառով, որոնց մասին մենք դեռ չենք էլ մտածել։.[69]

Տիեզերքի գաղութացման և այլմոլորակայինների հետ կապ հաստատելու մասին

Հոքինգը կարծում է, որ տիեզերքի գաղութացումը անհրաժեշտ է մարդկության ապագայի համար։[69][70] Հոքինգը նաև պնդում է, որ այլմոլորակայինները հավանաբար գոյություն ունեն, բայց պետք է խուսափել նրանց հետ կապ հաստատելուց։[71][72] 2010 թվականին նա ասել է․ «Եթե այլմոլորակայիններն այցելեն մեզ, ես կարծում եմ արդյունքը կլինի այնպիսի մի բան, ինչպես երբ Քրիստոֆեր Կոլումբուսը առաջինը ոտք դրեց Ամերիկա, ինչն այդքան էլ լավ ազդեցություն չունեցավ ամերիկացի հնդիկների վրա։»[73]

Արհեստական մտածողություն

Հոքինգը պնդում է, որ արհեստական մտածողությունը կարող է վճռական լինել մարդկության ճակատագրի որոշման համար։ Նա նաև պնդում է, որ «պոտենցիալ առավելությունները շատ են... Արհեստական մտածողություն ստեղծելու հաջողությունը կլինի ամենամեծ դեպքը մարդկային պատմության մեջ։ Սակայն այն կարող է լինել նաև վերջինը, եթե իհարկե մենք չսովորենք ինչպես խուսափել ռիսկերից։»[74][75]

Համակարգչային վիրուսների մասին

Հոքինգը պնդել է, որ համակարգչային վիրուսը կարող է լինել կյանքի նոր տեսակ և ասել է, որ «միգուցե դա ասում է ինչ-որ բան մարդկային էության մասին և որ կյանքի միակ տեսակը, որը մենք ստեղծել ենք մինչև հիմա միայն կործանարար է եղել։» [76]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118761285 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  3. 3,0 3,1 SNAC
  4. 4,0 4,1 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Stephen Hawking dies aged 76 BBC, 2018.
  6. 6,0 6,1 Discogs — 2000.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 Stephen Hawking, modern cosmology's brightest star, dies aged 76 The Guardian, 2018.
  8. 8,0 8,1 8,2 Prajavani
  9. https://www.francetvinfo.fr/monde/royaume-uni/stephen-hawking-sera-enterre-au-cote-de-newton-et-darwin-a-l-abbaye-de-westminster_2666542.html
  10. https://web.archive.org/web/20170324032948/http://jeugdliteratuur.org/auteurs/stephen-hawking
  11. http://www.elmundo.es/ciencia/2014/09/21/541dbc12ca474104078b4577.html
  12. http://time.com/5199149/stephen-hawking-death-god-atheist/
  13. 13,0 13,1 Professor Stephen Hawking University of Cambridge.
  14. Physicist Stephen Hawking accepts post at Waterloo institute Toronto Star, 2008.
  15. 15,0 15,1 http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/cambridgeshire/8282358.stm
  16. 16,0 16,1 16,2 http://www.damtp.cam.ac.uk/people/s.w.hawking/
  17. 17,0 17,1 http://www.amphilsoc.org/memhist/search?creator=hawking&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced
  18. http://www.casinapioiv.va/content/accademia/en/academicians/ordinary/hawking.html
  19. http://www.nasonline.org/member-directory/members/62159.html
  20. NNDB — 2002.
  21. Hawking S. Properties of expanding universes — 1966. — 117 p. — doi:10.17863/CAM.11283
  22. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb120395478
  23. 23,0 23,1 http://old.elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/434041/Put_v_nebesa
  24. http://www.einstein-bern.ch/index.php?lang=en&show=medaille
  25. http://www.wolffund.org.il/index.php?dir=site&page=winners&cs=341
  26. https://royalsociety.org/awards/copley-medal/
  27. http://www.senate.gov/pagelayout/reference/two_column_table/Presidential_Medal_of_Freedom_Recipients.htm
  28. https://breakthroughprize.org/Ceremonies/1
  29. 29,0 29,1 29,2 https://books.google.com/books?id=nZLMWpujVUcC
  30. http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/QJRAS/0016/0000359.000.html
  31. http://www.aps.org/programs/honors/prizes/prizerecipient.cfm?last_nm=Hawking&first_nm=Stephen&year=1976
  32. https://www.ras.org.uk/awards-and-grants/awards/268
  33. http://archive.is/Nbs8
  34. http://cops.physto.se/klein/2003.html
  35. https://royalsociety.org/awards/hughes-medal/
  36. https://royalsociety.org/awards/science-books/stephen-hawking/
  37. https://web.archive.org/web/20111001064139/http://www.thersa.org/about-us/history-and-archive/medals/albert-medal
  38. http://www.aps.org/programs/honors/prizes/prizerecipient.cfm?last_nm=Hawking&first_nm=Stephen&year=1999
  39. http://www.phys.cwru.edu/events/mmal.php
  40. http://www.usc.es/en/cursos/conciencia/premio_fonseca2008.html
  41. http://www.casinapioiv.va/content/dam/accademia/pdf/vari/hawking_piusximedalbooklet.pdf
  42. http://www.iop.org/about/awards/career/maxwell/medallists/page_38660.html
  43. http://www.iop.org/about/awards/gold/dirac/medallists/page_38431.html
  44. http://www.aip.org/aip/awards/gemant-award/stephen-hawking
  45. http://newsdesk.si.edu/about/awards
  46. http://www.nss.org/awards/heinlein_award.html
  47. http://www.fpa.es/en/prince-of-asturias-awards/awards/1989-stephen-hawking.html?especifica=0&identificador=350&
  48. https://books.google.com/books?id=YuVgogxtdB4C&lpg=PT596&dq=%22oxford%20honorary%22%20inauthor%3A%22Kitty%20Ferguson%22&pg=PT187#v=onepage&q=honorary&f=false
  49. http://www.icra.it/MG/awards/Welcome.htm
  50. https://www.fi.edu/laureates/stephen-w-hawking
  51. http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2015/ciencias.jsp
  52. http://www.bodleian.ox.ac.uk/news/2015/mar-20
  53. http://elpais.com/diario/1989/10/10/sociedad/623977210_850215.html
  54. https://www.cambridge-news.co.uk/news/cambridge-news/stephen-hawking-dead-cambridge-university-14408677
  55. «The Biography of Professor Stephen W. Hawking»։ Stephen Hawking homepage 
  56. Kristine Larsen Stephen Hawking: A Biography. — Prometheus Books, 2007. — ISBN 1591025745, ISBN 9781591025740
  57. 57,0 57,1 Ferguson, 2011, էջ` 22
  58. Larsen, 2005, էջ` xiii
  59. White, Gribbin, էջ` 12
  60. Larsen, 2005, էջ` 3
  61. Ferguson, 2011, էջ` 32
  62. White, Gribbin, էջ` 59
  63. Ferguson, 2011, էջեր` 34–35
  64. Larsen, 2005, էջեր` 18–19
  65. White, Gribbin, էջեր` 59–61
  66. «Физик Стивен Хокинг умер, прожив с боковым амиотрофическим склерозом более 50 лет»։ SFGate։ Վերցված է 2018-03-14 
  67. A. B. C. News (2018-03-14)։ «Стивен Хокинг, автор "Краткой история времени" умирает в возрасте 76 лет» (անգլերեն)։ ABC News։ Վերցված է 2018-03-14 
  68. «The great man's answer to the question of human survival: Er, I don't know»։ The Guardian (UK) 
  69. 69,0 69,1 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ nyt2007 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  70. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Auto2J-31 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  71. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Auto2J-30 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  72. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ alien անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  73. «Stephen Hawking: alien life is out there, scientist warns»։ The Telegraph։ ապրիլի 25, 2010։ Վերցված է հոկտեմբերի 9, 2015 
  74. «Stephen Hawking: 'Transcendence looks at the implications of artificial intelligence – but are we taking AI seriously enough?'»։ The Independent (UK)։ Վերցված է դեկտեմբերի 3, 2014 
  75. «Stephen Hawking warns artificial intelligence could end mankind»։ BBC։ դեկտեմբերի 2, 2014։ Վերցված է դեկտեմբերի 3, 2014 
  76. Ferguson, 2011, էջ` 179

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Սթիվեն Հոքինգ հոդվածին

Սթիվեն Հոքինգի մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սթիվեն Հոքինգի գրքերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]