Սթիվեն Հոքինգ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Սթիվեն Հոքինգ
անգլ.՝ Stephen Hawking
Stephen Hawking.StarChild.jpg
Ծնվել է հունվարի 8, 1942({{padleft:1942|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})[1][2] (75 տարեկան)
Օքսֆորդ, Oxford, Հարավարևելյան Անգլիա, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն[1]
Քաղաքացիություն Flag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
Ազգություն British people
Դավանանք աթեիզմ[3]
Մասնագիտություն ֆիզիկոս տեսաբան, տիեզերաբան, աստղաֆիզիկոս, մաթեմատիկոս, աստղագետ, մանկավարժ, գիտական գրող, համալսարանի պրոֆեսոր, ֆիզիկոս և ոչ գեղարվեստական գրող
Հաստատություն(ներ) Գոնվիլ և Քիիզ քոլեջ[4], Մաթեմատիկայի ֆակուլտետ, Քեմբրիջի համալսարան[4] և Տեսական ֆիզիկայի Պերիմետր ինստիտուտ[5]
Գործունեության ոլորտ հարաբերականության ընդհանուր տեսություն և Քվանտային ձգողություն
Անդամակցություն Թագավորական արվեստների ընկերություն, Պատվո լեգեոնի շքանշան[6], Պապական գիտությունների ակադեմիա[7], Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն[6], ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա[8], Լոնդոնի թագավորական ընկերություն և Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Ալմա մատեր Համալսարանի քոլեջ և Թրինիթի Հոլ
Տիրապետում է լեզուներին անգլերեն[9]
Գիտական ղեկավար Դենիս Սիամա
Եղել է գիտական ղեկավար Դոն Փեյջ և Wu Zhongchao
Պարգևներ

Ալբերտ Այնշտայնի մեդալ

[10]

Ֆիզիկայի Վոլֆի մրցանակ

[11]

Կոպլիի մեդալ

[12] Ազատության նախագահական շքանշան[13]

Հիմնարար ֆիզիկայի մրցանակ

[14] Պատվո լեգեոնի շքանշան[15]

Էդինգտոնի մեդալ

[16]

Մաթեմատիկական ֆիզիկայի Դենի Հայնեմանի մրցանակ

[17]

Թագավորական աստղագիտական ընկերության ոսկե մեդալ

[18] Բրիտանական կայսրության շքանշանի կոմանդոր[19]

Նեյլորի մրցանակ և դասախոսություն

[20]

Օսկար Կլեյնի հաշատակի դասախոսություն

[21]

Հյուզի մեդալ

[22]

Գիտական գրքերի Թագավորական ընկերության մրցանակ

[23]

Ալբերտի մեդալ

[24]

Ֆրանկլինի մեդալ

[25]

Յուլիուս Էդգար Լիլիենֆելդի պարգև

[26]

Միխելսոն-Մորլի պարգև

[27]

Ֆոնսեկա մրցանակ

[28]

Պիոս XI մեդալ

[29]

Մաքսվելի մեդալ և մրցանակ

[30]

Դիրակի մեդալ

[31]

Ադամսի մրցանակ

Էնդրյու Գերմանտի պարգև

[32]

Ջեյմս Սմիթսոնի երկուհարյուրամյակի մեդալ

[33]

Ռոբերտ Հայնլայնի հուշապարգև

[34]

Princess of Asturias Award for Concord

[35]

Պատվավոր դոկտոր

[36]

Պատվավոր դոկտոր

[37]

Մարսել Գրոսմանի պարգև

[38]

Ֆրանկլինի մեդալ

[25]

BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award

[39]

Bodley Medal

[40]

Gold medal of the Spanish National Research Council

[41]

Ալբերտ Այնշտայնի պարգև

և

FRSA

Ամուսին(ներ) Ջեյն Ուայլդ Հոքինգ
Երեխա(ներ) Լյուսի Հոքինգ, Ռոբերտ Հոքինգ և Թիմ Հոքինգ
Կայք hawking.org.uk
Ստորագրություն
Hawkingsig.svg
Քաղվածքներ Վիքիքաղվածքում
Stephen Hawking Վիքիպահեստում

Սթիվեն Ուիլիամ Հոքինգ (անգլ.՝ Stephen William Hawking, հունվարի 8, 1942({{padleft:1942|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})[1][2], Օքսֆորդ, Oxford, Հարավարևելյան Անգլիա, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն[1]), անգլիացի ֆիզիկոս-տեսաբան ու տիեզերաբան, Քեմբրիջի համալսարանի տեսական տիեզերաբանության Կենտրոնի հիմանդիր ու ղեկավար, գիտության մասսայականացնող։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սթիվեն Հոքինգը ծնվել է 1942 թ. հունվարի 8-ին Օքսֆորդում, ուր Լոնդոնից տեղափոխվել էին նրա ծնողները՝ գերմանական ավիացիայի ռմբակոծություններից փախչելու նպատակով[42]։

Ծնողները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայրը՝ Ֆրենկ Հոքինգը, աշխատում էր Համփսթեդի բժշկական կենտրոնում։ Մայրը՝ Իզաբել Հոքինգը, աշխատում էր նույն կենտրոնում՝ որպես քարտուղարուհի։ Ընտանիքում՝ Սթիվենից բացի, դաստիարակվում էին ևս երկու երեխաներ. կրտսեր քույրեր Ֆիլիպան ու Մերին և որդեգրված եղբայրը՝ Էդվարդը[43]։

1950 թվականին երբ հայրը դարձավ Բժշկական հետազոտությունների ազգային ինստիտուտի մակաբուծաբանության բաժնի վարիչ, Հոքինգը և իր ընտանիքը տեղափոխվեցին Սուրբ Ալբանս, Հերթֆորդշայր։ [44][45] Սուրբ Ալբանսում ընտանիքը համարվում էր բավական խելացի և որոշ չափով տարօրինակ։ [44][46] Նրանք ապրում էին համեստ գոյությամբ, խառնված և աղքատորեն պահում էին իրենց տունը։ Հոքինգի հայրը հաճախ էր բացակայում տնից։ Այս անգամ երբ նա այցելել էր Աֆրիկա, ընտանիքի մյուս անդամները չորս ամիս անցկացրին Մաջորկայում՝ մոր ընկերոջ՝ Բերիլին և նրա ամուսնուն՝ բանաստեղծ Ռոբերտ Գրեյվսին այցելելով։ [47]

Հիվանդությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հոքինգը տառապում է հազվագյուտ հիվանդությամբ ALS (մկանների ապաճման երկրորդային կարծրախտ), որը նաև հայտնի է որպես Լու Գեհրիգի հիվանդություն։ Այս հիվանդությունը տասնամյակներ շարունակ նրան աստիճանաբար անդամալույծ է դարձրել։.[48]

Հոքինգը մի շարք դժվարությունների միջով է անցել Օքսֆորդում սովորելու իր վերջին տարվա ընթացքում․ նա մի քանի անգամ ընկել է աստիճաններից և քայլելիս։[49][50] Խնդիրներն առավել վատթարանում են, և նա սկսում է խոսելիս հաճախ հնչյունները կուլ տալ։ Նրա ընտանիքը նկատում է այս փոփոխությունները, երբ նա վերադառնում է տուն Սուրբ ծնունդի համար։ Շուտով բժշկական հետազոտություններ են սկսում։ [51][52] Շարժողական նեյրոնների հիվանդության ախտորոշումը տալիս են այն ժամանակ, երբ Հոքինգը դեռ ընդամենը 21 տարեկան էր (1963 թվական)։ Այդ ժամանակ բժիշկները հաղորդում են, որ նրան ապրելու համար մնացել է 2 տարի։ [53][54]

Տեսակետները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարդկության ապագան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բարակ Օբաման Սթիվեն Հոքինգի հետ խոսելիս

2006 թվականին Հոքինգը համացանցում բաց հարց է ուղղում ժողովրդին․ «Այս աշխարհում, որը թե՛ քաղաքական, թե՛ հասարակական, թե՛ էկոլոգիապես առումներով գտնվում է քաոսի մեջ, ինչպե՞ս կարող է մարդկությունը գոյատևել հաջորդ 100 տարիների ընթացքում։» Ավելի ուշ նա պարզաբանում է․ «Ես չգիտեմ պատասխանը։ Այդ պատճառով էլ հարցնում եմ, որպեսզի մարդկանց դրդեմ մտածել այդ մասին և տեղյակ լինել այն վտանգների մասին, որոնց դեմ մենք շուտով կանգնելու ենք։»[55]

Միջուկային պատերազմի, գենետիկորեն ստեղծված վիրուսների և անհայտ վտանգների մասին

Հոքինգը կարծում է, որ կյանքը Երկրի վրա վտանգված է հանկարծակի սկսվող միջուկային պատերազմի, գենետիկորեն ստեղծված վիրուսների և այլ անհայտ վտանգների պատճառով, որոնց մասին մենք դեռ չենք էլ մտածել։.[56]

Տիեզերքի գաղութացման և այլմոլորակայինների հետ կապ հաստատելու մասին

Հոքինգը կարծում է, որ տիեզերքի գաղութացումը անհրաժեշտ է մարդկության ապագայի համար։[56][57] Հոքինգը նաև պնդում է, որ այլմոլորակայինները հավանաբար գոյություն ունեն, բայց պետք է խուսափել նրանց հետ կապ հաստատելուց։[58][59] 2010 թվականին նա ասել է․ «Եթե այլմոլորակայիններն այցելեն մեզ, ես կարծում եմ արդյունքը կլինի այնպիսի մի բան, ինչպես երբ Քրիստոֆեր Կոլումբուսը առաջինը ոտք դրեց Ամերիկա, ինչն այդքան էլ լավ ազդեցություն չունեցավ ամերիկացի հնդիկների վրա։»[60]

Արհեստական մտածողություն

Հոքինգը պնդում է, որ արհեստական մտածողությունը կարող է վճռական լինել մարդկության ճակատագրի որոշման համար։ Նա նաև պնդում է, որ «պոտենցիալ առավելությունները շատ են... Արհեստական մտածողություն ստեղծելու հաջողությունը կլինի ամենամեծ դեպքը մարդկային պատմության մեջ։ Սակայն այն կարող է լինել նաև վերջինը, եթե իհարկե մենք չսովորենք ինչպես խուսափել ռիսկերից։»[61][62]

Համակարգչային վիրուսների մասին

Հոքինգը պնդել է, որ համակարգչային վիրուսը կարող է լինել կյանքի նոր տեսակ և ասել է, որ «միգուցե դա ասում է ինչ-որ բան մարդկային էության մասին և որ կյանքի միակ տեսակը, որը մենք ստեղծել ենք մինչև հիմա միայն կործանարար է եղել։» [63]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սթիվեն Հոքինգի մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սթիվեն Հոքինգի գրքերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118761285 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  3. http://www.elmundo.es/ciencia/2014/09/21/541dbc12ca474104078b4577.html
  4. 4,0 4,1 http://www.damtp.cam.ac.uk/people/s.w.hawking/
  5. http://www.thestar.com/business/tech_news/2008/11/27/physicist_stephen_hawking_accepts_post_at_waterloo_institute.html
  6. 6,0 6,1 http://www.amphilsoc.org/memhist/search?creator=hawking&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced
  7. http://www.casinapioiv.va/content/accademia/en/academicians/ordinary/hawking.html
  8. http://www.nasonline.org/member-directory/members/62159.html
  9. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb120395478
  10. http://www.einstein-bern.ch/index.php?lang=en&show=medaille
  11. http://www.wolffund.org.il/index.php?dir=site&page=winners&cs=341
  12. https://royalsociety.org/awards/copley-medal/
  13. http://www.senate.gov/pagelayout/reference/two_column_table/Presidential_Medal_of_Freedom_Recipients.htm
  14. https://breakthroughprize.org/Ceremonies/1
  15. https://books.google.com/books?id=nZLMWpujVUcC&pg=PA190&dq=%22companion+of+Honour%22+inauthor:%22Kitty+Ferguson%22&sa=X&ved=0CBwQ6AEwAGoVChMIs7u3xN2HxwIVy4UsCh1vZwC4#v=onepage&q=%22companion%20of%20Honour%22%20inauthor%3A%22Kitty%20Ferguson%22&f=false
  16. http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/QJRAS/0016//0000359.000.html
  17. http://www.aps.org/programs/honors/prizes/prizerecipient.cfm?last_nm=Hawking&first_nm=Stephen&year=1976
  18. https://www.ras.org.uk/awards-and-grants/awards/268
  19. https://books.google.com/books?id=nZLMWpujVUcC&q=Commander#v=snippet&q=Commander&f=false
  20. http://archive.is/Nbs8
  21. http://cops.physto.se/klein/2003.html
  22. https://royalsociety.org/awards/hughes-medal/
  23. https://royalsociety.org/awards/science-books/stephen-hawking/
  24. https://web.archive.org/web/20111001064139/http://www.thersa.org/about-us/history-and-archive/medals/albert-medal
  25. 25,0 25,1 https://www.fi.edu/laureates/stephen-w-hawking
  26. http://www.aps.org/programs/honors/prizes/prizerecipient.cfm?last_nm=Hawking&first_nm=Stephen&year=1999
  27. http://www.phys.cwru.edu/events/mmal.php
  28. http://www.usc.es/en/cursos/conciencia/premio_fonseca2008.html
  29. http://www.casinapioiv.va/content/dam/accademia/pdf/vari/hawking_piusximedalbooklet.pdf
  30. http://www.iop.org/about/awards/career/maxwell/medallists/page_38660.html
  31. http://www.iop.org/about/awards/gold/dirac/medallists/page_38431.html
  32. http://www.aip.org/aip/awards/gemant-award/stephen-hawking
  33. http://newsdesk.si.edu/about/awards
  34. http://www.nss.org/awards/heinlein_award.html
  35. http://www.fpa.es/en/prince-of-asturias-awards/awards/1989-stephen-hawking.html?especifica=0&identificador=350&
  36. https://books.google.com/books?id=nZLMWpujVUcC&pg=PA377&dq=%22cosmos+award%22+inauthor:%22Kitty+Ferguson%22&sa=X&ved=0CBsQ6AEwAGoVChMI-carut6HxwIVQRQsCh38VwWQ#v=onepage&q=%22harvard%20honorary%20degree%22&f=false
  37. https://books.google.com/books?id=YuVgogxtdB4C&lpg=PT596&dq=%22oxford%20honorary%22%20inauthor%3A%22Kitty%20Ferguson%22&pg=PT187#v=onepage&q=honorary&f=false
  38. http://www.icra.it/MG/awards/Welcome.htm
  39. http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2015/ciencias.jsp
  40. http://www.bodleian.ox.ac.uk/news/2015/mar-20
  41. http://elpais.com/diario/1989/10/10/sociedad/623977210_850215.html
  42. «The Biography of Professor Stephen W. Hawking»։ Stephen Hawking homepage 
  43. Kristine Larsen Stephen Hawking: A Biography. — Prometheus Books, 2007. — ISBN 1591025745, ISBN 9781591025740
  44. 44,0 44,1 Ferguson, 2011, էջ` 22
  45. Larsen, 2005, էջ` xiii
  46. White, Gribbin, էջ` 12
  47. Larsen, 2005, էջ` 3
  48. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝
    0 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  49. Ferguson, 2011, էջ` 32
  50. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Auto2J-6 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  51. White, Gribbin, էջ` 59
  52. Ferguson, 2011, էջեր` 34–35
  53. Larsen, 2005, էջեր` 18–19
  54. White, Gribbin, էջեր` 59–61
  55. «The great man's answer to the question of human survival: Er, I don't know»։ The Guardian (UK) 
  56. 56,0 56,1 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ nyt2007 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  57. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Auto2J-31 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  58. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Auto2J-30 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  59. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ alien անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  60. «Stephen Hawking: alien life is out there, scientist warns»։ The Telegraph։ ապրիլի 25, 2010։ Վերցված է հոկտեմբերի 9, 2015 
  61. «Stephen Hawking: 'Transcendence looks at the implications of artificial intelligence – but are we taking AI seriously enough?'»։ The Independent (UK)։ Վերցված է դեկտեմբերի 3, 2014 
  62. «Stephen Hawking warns artificial intelligence could end mankind»։ BBC։ դեկտեմբերի 2, 2014։ Վերցված է դեկտեմբերի 3, 2014 
  63. Ferguson, 2011, էջ` 179