Սերգեյ Կապիցա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սերգեյ Կապիցա
Sergey Kapitsa.jpg
Ծնվել է փետրվարի 14, 1928(1928-02-14)[1][2]
Քեմբրիջ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն[1]
Մահացել է օգոստոսի 14, 2012(2012-08-14)[1][3][2] (84 տարեկանում)
Մոսկվա, Ռուսաստան[1]
Գերեզման Նովոդեվիչյան գերեզմանոց
Քաղաքացիություն Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Flag of Russia.svg Ռուսաստան
Մասնագիտություն ֆիզիկոս, համալսարանի պրոֆեսոր և հեռուստահաղորդավար
Հաստատություն(ներ) Central Aerohydrodynamic Institute, Մոսկվայի Ֆիզիկատեխնիկական Ինստիտուտ և Russian New University
Գործունեության ոլորտ ֆիզիկա
Պաշտոն(ներ) գլխավոր խմբագիր
Անդամակցություն Եվրոպական ակադեմիա, Ռուսաստանի բնական գիտությունների ակադեմիա, Presidential Council for Culture and Art և Club of Rome
Ալմա մատեր Մոսկվայի ավիացիայի ինստիտուտ
Կոչում պրոֆեսոր
Գիտական աստիճան ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր
Տիրապետում է լեզուներին ռուսերեն
Պարգևներ ԽՍՀՄ պետական մրցանակ Պատվո շքանշան «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 4-րդ աստիճանի շքանշան Քալինգի մրցանակ Prize of the Government of the Russian Federation in the field of education ՏԷՖԻ Gold Medal of the Russian Academy of Sciences for outstanding achievements in the field of propagation of scientific knowledge[4] Fellow of the Institute of Physics Մոլդովայի գիտությունների ակադեմիա և Fellow of the Committee for Skeptical Inquiry
Երեխա(ներ) Fiodor Kapitsa
Հայր Պյոտր Կապիցա
Sergei Kapitsa Վիքիպահեստում

Սերգեյ Կապիցա (ռուս.՝ Сергей Петрович Капица, փետրվարի 14, 1928(1928-02-14)[1][2], Քեմբրիջ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն[1] - օգոստոսի 14, 2012(2012-08-14)[1][3][2], Մոսկվա, Ռուսաստան[1]), խորհրդային և ռուս գիտնական-ֆիզիկոս, լուսավորիչ, հեռուստահաղորդավար, «Գիտության աշխարհում» ամսագրի գլխավոր խմբագիր[5], Ռուսաստանի Բնական գիտությունների ազգային ակադեմիայի փոխնախագահ: 1973 թվականից նա մշտապես ղեկավարել է «Ակնհայտ-անհավանական» գիտական հեռուստահաղորդումը: Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր, Սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոս, ակադեմիկոս Պյոտր Կապիցայի որդին:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սերգեյ Կապիցան ծնվել է 1928 թվականի փետրվարի 14-ին Քեմբրիջում (Մեծ Բրիտանիա): 1935 թվականին Կապիցայի ընտանիքը վերադառնում է ԽՍՀՄ և այդ ժամանակվանից սկսած Կապիցան ապրում է Մոսկվայում[6][7]:

1949 թվականին ավարտել է Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտը[6]: Նրա գիտական գործունեությունը սկսվել է 1949 թվականին: Նա աշխատել է ֆիզիկայի այնպիսի բնագավառներում, ինչպիսիք են երկրային մագնիսականությունը, կիրառվող էլեկտրադինամիկան, տարրական մասնիկների ֆիզիկան: 1953 թվականին ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածուի աստիճան ստանալու համար պաշտպանել է դիսերտացիա՝[8] «Մեխանիկական ճնշումների պայմաններում ժայռերի մագնիսական հատկությունների ուսումնասիրության» թեմայով[9]: 1956 թվականին Սերգեյ Կապիցան դասավանդել է Մոսկվայի ֆիզիկա-տեխնիկական ինստիտուտում[7]: 1962 թվականին [10] (ըստ մեկ այլ աղբյուրի՝ 1961 թվականին[6]) դարձել է ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր, Միջուկային հետազոտությունների միավորված ինստիտուտում[10] պաշտպանել է դիսերտացիա՝ «Միկրոտրոն» թեմայով[11][12] (աշխատանքի նախագծման մեծ մասը կատարել է Արտաշես Ատովմյանը):

1965 թվականին Մոսկվայի ֆիզիկա-տեխնիկական ինստիտուտում ստացել է պրոֆեսորի կոչում:

1965-1998 թվականներին եղել է ընդհանուր ֆիզիկայի ամբիոնում առաջինից մինչև երրորդ կուրսի ուսանողներին դասավանդել է ընդհանուր ֆիզիկա[7]: Երկար տարիներ եղել է այս ամբիոնի վարիչ:

1973 թվականին Կապիցան հրատարակել է «Գիտության կյանք» գիրքը: Գիրքը հանդիսացել է «Ակնհայտ-անհավանական» հաղորդման առաջացման նախադրյալ: Նույն թվականին սկսել է վարել այս հեռուստատեսային շոուն[7]:

Հիշում էր. «Երբ ես սկսեցի հեռուսատատեսությունում իմ աշխատանքը, ապա գիտության բնագավառում ամեն հրապարակում ուղեկցվում էր փորձաքննության մանրամասն ակտերով, որ, իբր, մենք գաղտնի տեղեկություններ չենք տրամադրում: Ինձ կանչել է Սերգեյ Լապինը, ով այդ ժամանակ Պետական հեռուստառադիոյի նախագահն էր, և բացատեց. «Սերգեյ Պետրովիչ, մենք ձեզանից այդ փորձաքննությունները չենք պահանջի: Դուք պետք է ինքներդ պատասխան տաք նրա համար, ինչ ասում եք: Իսկ մենք կդիտենք:» Այդ ամենով էլ ես առաջնորդվել եմ»[13]:

1986 թվականի դեկտեմբերին նրա վրա անհաջող մահափորձ է կատարվում «պետերբուրգցի մի խելագարի» կողմից[14] (ռեստավրատոր, «Հիշողություն» միության անդամ), որի արդյունքում վնասվածքներ է ստացել: Չարագործը, որը ժամանել էր Դոլգոպրուդնիից, մտնում է Մոսկվայի ֆիզիկա-տեխնիկական ինստիտուտի ուսումնական մասնաշենք, որտեղ Կապիցան կարդում էր ընդհանուր ֆիզիկայի դասախոսություններ, ընդմիջման ժամանակ դուրս է գալիս լսարանից և կացինով երկու անգամ հետևից հարվածում է նրա գլխին: Կապիցան կարողանում է հարձակվողի ձեռքից խլել կացինը և կացնի գլխով հարվածել նրա ճակատին: Այնուհետեւ արնաշաղախ Կապիցան կացնով հասել է ամբիոն, խնդրել է զանգահարել շտապօգնություն և ոստիկանություն, որից հետո կորցրել է գիտակցությունը։ Չարագործին ձերբակալեցին, իսկ Կալիցան Բոտկինի անվան քաղաքային հիվանդանոցի նյարդավիրաբուժական բաժանմունքում սուբդուրալ հեմատոմիայով հոսպիտալացվում է: Հետագայում նա կարողացել է վերադառնալ աշխատանքի: Հարձակման ավարտից հետո Մոսկվայի ֆիզիկա-տեխնիկական ինստիտուտում ներկայացրել է վթարային անվտանգության միջոցառումներ, որոնք մասնակիորեն չեղյալ են հայտարարվել վեց ամիս անց:

«Ճանաչիր ինձ» (1979) և «Եղևնի-փայտ!» (1988) գեղարվեստական ֆիլմերում նա ինքնուրույն հանդես է եկել «Ակնհայտ-անհավանական» առաջատար ծրագրով:

2000 թվականի մարտից հանդիսացել է Նիկիտինսկի ակումբի նախագահը [15]:

2006 թվականից եղել է «Գիտելիքի աշխարհ» կինոփառատոնի նախագահը:

Մահացել է Մոսկվայում 2012 թվականի օգոստոսի 14-ին լյարդի քաղցկեղից[16]: Հրաժեշտը տեղի է ունեցել օգոստոսի 17-ին՝ Մոսկվայի պետական համալսարանի պալատում, նույն օրը թաղվել է Նովոդևիչյան գերեզմանատանը՝ հոր գերեզմանի կողքին[17]:

2013 թվականի փետրվարի 14-ին Սերգեյ Կապիցայի 85-ամյակի օրը Ռուսական նոր համալսարանի շենքում բացվել է հուշատախտակ[18]:

Կոչում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, եղել է Պ. Լ. Կապիցայի անվան ֆիզիկական խնդիրների ինստիտուտի գլխավոր գիտաշխատող: Եվրասիական ֆիզիկական ընկերության նախագահ, Եվրոպական գիտությունների ակադեմիայի անդամ, Ռուսաստանի բնական գիտությունների ակադեմիայի իրական անդամ, ՌԴ Նախագահին առընթեր մշակույթի և արվեստի անդամ:

Սերգեյ Կապիցայի հրապարակումները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #136002935 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  3. 3,0 3,1 3,2 Умер Сергей КапицаGazeta.ru.
  4. http://www.ras.ru/about/awards/awdlist.aspx?awdid=179
  5. Журнал «В мире науки»
  6. 6,0 6,1 6,2 Капица Сергей Петрович — Учёный, телеведущий
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Научная Сеть: 14 февраля — день рождения С. П. Капицы
  8. Капица С.П., 2008, էջ 98
  9. Капица С.П. Исследование магнитных свойств горных пород при механических напряжениях. Автореферат диссертации, представленной на соискание ученой степени кандидата физико-математических наук. Академия наук СССР. Геофизический институт. — Москва, 1953. — 7 с.
  10. 10,0 10,1 Капица С.П., 2008, էջ 103
  11. Капица С.П. Микротон. Автореферат диссертации, представленной на соискание ученой степени доктора физико-математических наук. — Дубна, 1962. — 8 с.
  12. «Докторские диссертации - Институт физических проблем им. П.Л. Капицы РАН»։ www.kapitza.ras.ru։ Վերցված է 2015-12-05 
  13. «Сергей Капица: «Революция - она в умах!» - Общество - Аргументы и Факты»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-02-25-ին։ Վերցված է 2013-02-20 
  14. Сергей Капица: «Я как белая ворона!»
  15. Никитский клуб
  16. Блог Светланы Конеген
  17. С. Капица похоронен на Новодевичьем кладбище рядом с могилой отца.
  18. ««Нам повезло, что Сергей Петрович был с нами...» В РосНОУ прошел Вечер памяти С.П. Капицы»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-04-17-ին։ Վերցված է 2013-04-16 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Гуревич П. С. Приключения имиджа: Типология телевизионного образа и парадоксы его восприятия. — М.: Искусство, 1991. — 221 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-210-02533-0
  • Мостинская А. Ю., Бодрихин Н. Г. Сергей Капица: Человек, который отвечал на любой вопрос. — М.: Молодая гвардия, 2015. — 350 с. — (Жизнь замечательных людей: сер. биогр.; вып. 1537).

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]