Սերգեյ Բագապշ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սերգեյ Բագապշ
Sergei Bagapsh (Interfax).jpg
 
Կուսակցություն՝ United Abkhazia? և ԽՄԿԿ
Կրթություն՝ Georgian State University of Subtropical Agriculture?
Մասնագիտություն՝ քաղաքական գործիչ
Ծննդյան օր մարտի 4, 1949(1949-03-04)[1]
Ծննդավայր Սուխում, Վրացական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, ԽՍՀՄ
Վախճանի օր մայիսի 29, 2011(2011-05-29)[2][1] (62 տարեկան)
Վախճանի վայր Մոսկվա, Ռուսաստան[3]
Գերեզման Q3596065?
Թաղված Q3596065?
Քաղաքացիություն Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ, Flag of the Republic of Abkhazia.svg Աբխազիայի Հանրապետություն և Flag of Georgia.svg Վրաստան
 
Ինքնագիր Sergei Bagapsh Signature.svg
 
Պարգևներ

Աբխազիայի հերոս, Արիության շքանշան, «Պատիվ և փառք» շքանշան, PMR Order For Merit?, Suvorov Order?, Պատվո շքանշան և Բարեկամության շքանշան

Սերգեյ Բագապշ (աբխ.՝ Сергеи Василий-иԥа Багаԥшь, վրացերեն՝ სერგეი ვასილის ძე ბაგაფში, մարտի 4, 1949(1949-03-04)[1], Սուխում, Վրացական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, ԽՍՀՄ - մայիսի 29, 2011(2011-05-29)[2][1], Մոսկվա, Ռուսաստան[3]), խորհրդային կուսակցական և աբխազ պետական գործիչ, 2005-2011 թվականներին՝ Աբխազիայի Հանրապետության երկրորդ նախագահը: Աբխազական կողմում մասնակցել է Սուխումի խռովություններին, վիրավորվել է պարանոցից։ Անկախ Աբխազիայի կազմավորումից ի վեր կառավարությունում ղեկավար պաշտոններ է զբաղեցրել, 2004 թվականից քաղաքական ճգնաժամի ընթացքում երկու անգամ ընտրվել է Հանրապետության նախագահ: Սերգեյ Բագապշի օրոք Ռուսաստանի Դաշնությունը պաշտոնապես ճանաչել է Աբխազիայի Հանրապետությունը՝ որպես ինքնիշխան և անկախ պետություն։ Իր երկրորդ նախագահական ժամկետի ընթացքում նա տառապել է թոքերի քաղցկեղից և դրա հետ կապված բարդություններից, որոնք առաջացել են չափից շատ ծխելուց: 2011 թվականի գարնանը մահացել է Մոսկվայում վիրահատությունից հետո։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սերգեյ Բագապշը ծնվել է 1949 թվականի մարտի 4-ին Սուխումում՝ աբխազական բազմանդամ Վասիլի և Շուշաննա Բագապշների ընտանիքում։ Սերգեյի նախապապը՝ Ռաջափը, Թուրքիայից Աբխազիա է վերադարձել 20-րդ դարի սկզբին մուհաջիրիզմից հետո: Սայիդ պապն իր ընտանիքի հետ 1928 թվականին աբխազների կողմից ճնշված ալիքից հետո հաստատվել է Ջգերդա գյուղում[4][5]։

Աբխազիայի 10-րդ միջնակարգ դպրոցից հետո ավարտել է Վրաստանի մերձարևադարձային տնտեսության ինստիտուտը՝ «ագրոնոմ» մասնագիտությամբ[5]։ Համալսարանում սովորելու ընթացքում նա աշխատել է գինու գործարանում որպես բանվոր, Պետական բանկում որպես գանձիչ: Ուսանողական տարիներին զբաղվել է սպորտով, եղել է Աբխազիայի բասկետբոլի հավաքականի ավագ[4] ԽՍՀՄ ժողովուրդների սպարտակիադայում[6]։

1972 թվականին դարձել է Մոսկվայի եթերայուղի պետական տնտեսության ագրոնոմիկայի բաժնի պետ: 1973-1974 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում, զորացրվելուց հետո նշանակվել է Աբխազիայի կոմսոմոլի մարզկոմի հրահանգչի պաշտոնում[6]։

Կուսակցական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1978 թվականին Սերգեյ Բագապշը նշանակվել է Վրաստանի Լենինի երիտասարդական կոմունիստական միության կենտկոմի տեղեկատվության սեկտորի վարիչ, համատեղության կարգով նաև՝ Վրաստանի Լենինի երիտասարդական կոմունիստական միության կենտկոմի աշխատանքային և գյուղական երիտասարդության բաժնի վարիչ, իսկ 1980 թվականին՝ Վրաստանի Լենինի երիտասարդական կոմունիստական միության աբխազական մարզկոմի առաջին քարտուղար: 1982 թվականին Բագապշը դարձել է Վրաստանի Օչամչիրայի շրջանի կոմունիստական կուսակցություն առաջին քարտուղար։ Ակտիվորեն աջակցել է աբխազական ազգային-ազատագրական շարժմանը։ Մասնակցել է 1989 թվականի աբխազական խռովություններին, փորձելով կանխել զանգվածային զինված բախումները, հրազենային վնասվածք է ստացել պարանոցին, սակայն շարունակել է ամբոխին հանգստացնելու փորձերը[7][4]։ Նույն տարում տեղի ունեցած հուզումներից հետո Բագապշը զրկվել է կուսակցական պաշտոնից՝ որպես աբխազական ինքնորոշման կողմնակից[5]։ 1989-1991 թվականներին եղել է Աբխազիայի ՀԽՍՀ պետական ագրոարդյունաբերական կոմիտեի նախագահի տեղակալ[8]։

ԽՍՀՄ փլուզումից հետո[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1992 թվականին Սերգեյ Բագապշը դարձել է Աբխազիայի ՀԽՍՀ Սովմինի նախագահի 1-ին տեղակալ[6][9]։ 1992-1993 թվականներին վրաց-աբխազական պատերազմի առաջին օրերին Բագապշը ապահովել է Սուխումից ելքը տասնյակ ընտանիքների համար, բանակցություններ է վարել վրացական կողմի հետ Սուխումում և Թբիլիսիում, այդ թվում՝ Էդուարդ Շևարդնաձեի հետ: Մարտական գործողությունների ընթացքում զբաղվել է Աբխազիայի պաշտպանության նյութատեխնիկական ապահովմամբ, առաջին հերթին՝ զենքով, զինամթերքով, վառելանյութով, դեղորայքով, պարենով: Կազմակերպել է կազմակերպչական աշխատանք Ռուսաստանի հարավի և Հյուսիսային Կովկասի կամավորների շրջանում, մասնակցել վրաց-աբխազական հակամարտության խաղաղ կարգավորման բանակցային գործընթացին։ Որոշ ԶԼՄ-ների տվյալներով՝ կամավորական ջոկատի ղեկավարը մասնակցել է Սուխումի համար մարտերին[6]։

Պատերազմի ավարտին Աբխազիայի նախարարների խորհրդի նախագահի 1-ին տեղակալի պաշտոնում[8][9] ուղարկվել է Մոսկվա՝ փախստականներին օգնելու և Ռուսաստանի կառավարության հետ կապ պահպանելու համար։ 1995 թվականին Վլադիսլավ Արձինբան Բագապշին նշանակել է Աբխազիայի Հանրապետության 1-ին փոխվարչապետի պաշտոնում[6], ընդ որում նա դեռ մնում էր Մոսկվայում որպես Աբխազիայի ներկայացուցիչ[5]։

1997-1999 թվականներին զբաղեցրել է Աբխազիայի չճանաչված հանրապետության վարչապետի պաշտոնը: Այդ ժամանակ նա ղեկավարել է աբխազական պատվիրակությունը Վրաստանի հետ բանակցություններում, զբաղվել է Աբխազիայում ավերված ենթակառուցվածքների վերականգնմամբ։ Հրաժարականից հետո 1999-2004 թվականներին գլխավորել է աբխազական Չեռնոմորէներգո էներգետիկ ընկերությունը[5]։

Եղել է Աբխազիայի բասկետբոլի ֆեդերացիայի պատվավոր նախագահը[8]։

Աբխազիայի Հանրապետության ղեկավարում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2004 թվականին Վլադիսլավ Արձինբայի շուրջ ձևավորվել է հզոր ընդդիմություն, որն իր մեջ համախմբել է ինչպես իշխող դասի մարդկանց, ինչպիսիք են Սերգեյ Բագապշը կամ Ալեքսանդր Անկվաբը, այնպես էլ տարբեր հասարակական-քաղաքական շարժումներ, որոնցից ամենանշանակալին «Ամցախարան» ու «միասնական Աբխազիան» էին։ Գործող նախագահին մեղադրում էին երկրում կոռուպցիայի բորբոքման, քաղաքացիների կյանքի ցածր մակարդակի, արտաքին քաղաքական ասպարեզում անկարողության մեջ[10]։ 2004 թվականի նախագահական ընտրություններում, ի հակակշիռ Արձինբայի հետնորդ Ռաուլ Հաջիմբայի, ընդդիմությունից առաջադրվել է Սերգեյ Բագապշը[6]։ Թեկնածուի նախընտրական արշավի հիմնական գաղափարը դարձել է ավտորիտարիզմը փոխելու անհրաժեշտությունը, որն, ըստ նրա, վերջին 11 տարիների ընթացքում հանրապետությունում առկա էր[9]։

Հոկտեմբերի 3-ի ընտրությունների արդյունքում՝ փոքր առավելությամբ, հավաքելով ձայների 50,08%-ը[6], հաղթել է Բագապշը, Հանրապետությունում ստեղծվել է ծայրահեղ լարված իրավիճակ, որը հղի էր ներհանրապետական զինված հակամարտությամբ[11]։ Հանրապետության առաջին նախագահ Վլադիսլավ Արձինբան և նրա դրածո Ռաուլ Հաջիմբան հրաժարվել են ճանաչել քվեարկության արդյունքները: Աբխազիայի Գերագույն դատարանը կրկնակի ընտրություններ է նշանակել հոկտեմբերի 29-ին, սակայն Բագապշը հրաժարվել է մասնակցել[12], իսկ Աբխազիայի ԶԼՄ-ները հրաժարվել են հայտարարել ընտրությունների նոր ամսաթվի մասին, ինչի կապակցությամբ Հաջիմբայի կողմնակիցները փակցրել են սյուների վրա կրկնակի քվեարկության մասին հայտարարություններ[10]։ Ռուս միջնորդների մասնակցությամբ կոմպրոմիսային որոշում է կայացվել չեղյալ համարել 2004 թվականի հոկտեմբերի 3-ի ընտրությունների արդյունքները և նշանակել կրկնակի ընտրություններ 2005 թվականի հունվարի 12-ին, այդ ընտրությունների գլխավոր ֆավորիտները պայմանավորվել էին առաջադրվել միասնական դաշինքով՝ Բագապշը որպես նախագահ, Հաջիմբան որպես փոխնախագահ[12]։

Նոր ընտրություններում Բագապշ-Հաջիմբա տանդեմը ստացել է ձայների բացարձակ մեծամասնությունը[12]։ Աբխազիայի Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի տվյալների համաձայն՝ ընտրություններին մասնակցել է 129127 գրանցված ընտրողներից 75719-ը։ Բագապշի օգտին քվեարկել է 69728 մարդ, իսկ նրա մրցակից Յակուբ Լակոբայի օգտին՝ 3549[13]։ 2005 թվականի փետրվարի 12-ին տեղի է ունեցել Սերգեյ Բագապշի երդմնակալության արարողությունը[11]։

2006 թվականից իրավիճակը Վրաստանի և Աբխազիայի միջև գնալով ավելի լարված էր դառնում։ 2006 թվականի հուլիսի 25-ին Էմզար Քվիցիանիի հակակառավարական հայտարարություններից հետո վրացական ոստիկանությունը հատուկ գործողություն է սկսել Կոդորի կիրճի վերին հատվածում, որն ավարտվել է հուլիսի 27-ին[14]։

Սերգեյ Բագապշը շատ էր ծխում[15], ինչը ժամանակի ընթացքում սկսել է ազդել նրա առողջական վիճակի վրա։ Այսպես 2007 թվականի ապրիլին նա հոսպիտալացվել է «անգինայի նոպա ծայրահեղ հոգնածության ֆոնին» ախտորոշմամբ և հաջորդ օրը մեկնել Մոսկվա՝ բժշկական հետազոտություն անցնելու համար: Բագապշին հետազոտել են «Ռոսզդրավա» սրտաբանական գիտաարտադրական համալիրում, ինչպես նաև ՌԴ նախագահի գործերի կառավարման կենտրոնական կլինիկական հիվանդանոցում: Այդ դեպքից հետո Բագապշը բժիշկների առաջարկությամբ որոշել է թողել ծխելը[16]։

2007 թվականի սեպտեմբերի 20-ին վրացական հատուկ նշանակության ջոկատը հարձակում է գործել մի խումբ աբխազ զինծառայողների վրա Տկվարչելի շրջանի տարածքում։ Նույն թվականի հոկտեմբերի 30-ին ԱՊՀ-ի խաղաղապահ ուժերի պարեկային ծառայությունը, որը զինաթափել էր վրացական ոստիկանության ագրեսիվ տրամադրված ներկայացուցիչներին, շրջապատված էր Վրաստանի հատուկ նշանակության ուժերի գերազանցությամբ: 2008 թվականի սկզբին վրացական բանակի կողմից Աբխազիայի հետ սահմանի անմիջական մերձակայքում զորավարժություններ են անցկացվել, հաճախացել են ինքնաթիռների թռիչքները սահմանի և Աբխազիայի տարածքի վրայով անօդաչու թռչող սարքերի մերձակայքում: Մարտի 18-ին և ապրիլի 20-ին անվտանգության գոտու վրա երկու անօդաչու թռչող սարք է խոցվել[14]։ 2008 թվականի հունիսի 26-ին Սերգեյ Բագապշը պաշտոնական այցով ժամանել է Մոսկվա, որի շրջանակներում քննարկվել է նաև Ռուսաստանի կողմից Աբխազիայի անկախության ճանաչման հարցը։ Դա խիստ բացասական արձագանք է առաջացրել վրացական իշխանությունների կողմից[17]։

2008 թվականին Հարավային Օսիայում զինված հակամարտության ժամանակ Բագապշը Աբխազիայի Հանրապետության զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարն էր։ Այդ պատերազմի ընթացքում Աբխազիան ռազմական գործողություններ էր վարում Հարավային Օսիայի կողմում և իր վրա էր քաշում վրացական զորքերի մի մասը։ 2008 թվականի օգոստոսի 9-12-ին տեղի ունեցած ուժային գործողության ընթացքում Աբխազիան կարողացել է վերականգնել իր վերահսկողությունը Կոդորի կիրճի վերին հատվածի տարածքի նկատմամբ՝ ամբողջությամբ մաքրելով այն վրացական զորքերից, ոստիկանությունից և «արտաքսման մեջ գտնվող Աբխազիայի կառավարության» ներկայացուցիչներից[14]։

Դմիտրի Մեդվեդևի հանդիպումը Էդուարդ Կոկոյտիի և Սերգեյ Բագապշի հետ Կրեմլում:
Բագապշը ստորագրում է կարգավորման վեց սկզբունք

2008 թվականի օգոստոսի 14-ին Մեդվեդևի հետ հանդիպման ընթացքում Հարավային Օսիայի Հանրապետության նախագահ Էդուարդ Կոկոյտիի հետ ստորագրել է վրաց-հարավօսական և վրաց-աբխազական հակամարտությունների կարգավորման վեց սկզբունքներ, որոնք նախկինում մշակվել էին Մեդվեդևի և Սարկոզիի կողմից[18]։

2008 թվականի օգոստոսի 21-ին Աբխազիայի խորհրդարանը դիմել է ՌԴ նախագահին, Դաշնության խորհրդին և Պետդումային՝ անկախության ճանաչման խնդրանքով[19]։ Օգոստոսի 25-ին ՌԴ Դաշնության խորհուրդը և ՌԴ Պետական դուման միաձայն ընդունել են դիմում ՌԴ նախագահին՝ Աբխազիայի անկախությունը ճանաչելու առաջարկով։ Օգոստոսի 26-ին Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը հրամանագիր է ստորագրել «Աբխազիայի Հանրապետությունը ճանաչելու մասին», որի համաձայն Ռուսաստանի Դաշնությունը ճանաչել է այդ հանրապետությունը «որպես ինքնիշխան և անկախ պետություն», որոշել դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատել նրա հետ և կնքել բարեկամության, համագործակցության և փոխադարձ օգնության մասին պայմանագիր[20]: 2008 թվականի սեպտեմբերի 4-ին ճանաչմանը միացել է Նիկարագուան[21], 2009 թվականի հոկտեմբերի 10-ին՝ Վենեսուելան[22]։

2009 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Աբխազիայում տեղի են ունեցել նախագահական ընտրություններ, որոնցում Բագապշը կրկին հաղթանակ է տարել։ 2010 թվականի փետրվարի 12-ին Սերգեյ Բագապշը կրկին ստանձնել է Աբխազիայի նախագահի պաշտոնը[6]։

2010-2011 թվականներին Սերգեյ Բագապշը կենտրոնացել է Աբխազիայի Հանրապետության միջազգային ճանաչման հարցերի վրա։ 2010 թվականին նախագահն այցելել է Ռուսաստան[23], Կուբա, Վենեսուելա և Նիկարագուա, որտեղ հանդիպել է պետական ղեկավարության ներկայացուցիչների հետ և բանակցություններ վարել[24]։

Հիվանդություն և մահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2011 թվականի ապրիլին Բագապշը մասնավոր այցով եղել է Թուրքիայում՝ աբխազական սփյուռքի հրավերով։ Այդ օրը Թուրքիայի ԱԳՆ-ն պաշտոնական հայտարարություն է տարածել, որում նշվում էր, որ աբխազական առաջնորդի այցը պայմանավորված է նրա առողջական վիճակով։ Հիվանդության բնույթը և բժշկական միջամտության միջոցները չեն հստակեցվել[25]: Մայիսի 21-ին Բագապշը վիրահատվել է ռուս և ֆրանսիացի մասնագետների կողմից Մոսկվայի թիվ 83 կլինիկական հիվանդանոցում՝ աջ թոքի խնդիրների պատճառով[26]։ Բժիշկները խոստովանել են, որ Սերգեյ Բագապշը հիվանդ է եղել թոքերի քաղցկեղով[27]։ Մայիսի 27-ի լույս 28-ի գիշերը Բագապշի վիճակը կտրուկ վատացել է, ինչի կապակցությամբ նրան միացված է եղել արհեստական շնչառության ապարատ։ Մայիսի 28-ին առաջացել են նաև այլ խնդիրներ։ Չնայած ինտենսիվ թերապիային՝ նախագահին կոմայի վիճակից դուրս բերել բժիշկներին չի հաջողվել։ Նա մահացել է 2011 թվականի մայիսի 29-ին՝ գիտակցության չգալով[6][26][27][28][29]։

Հուղարկավորություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հրաժեշտ Մոսկվայում
Մեդվեդևն ու Շոնիան Մոսկվայում հրաժեշտի ժամանակ

2011 թվականի մայիսի 30-ին Մոսկվայում Ռուսաստանի զինված ուժերի մշակութային կենտրոնում տեղի է ունեցել քաղաքացիական հոգեհանգստի արարողություն, որին ներկա էր Դմիտրի Մեդվեդևը[30]։ Նույն օրը երեկոյան մարմինը Սուխում է տեղափոխվել ՌԴ ԱԻՆ ինքնաթիռով[31]։

Հոգեհանգիստն անցկացվել է հունիսի 2-ին Սուխումում։ Այնուհետև մարմինը տեղափոխվել է Աբխազիայի ֆիլհարմոնիայի շենք, որտեղ տեղի է ունեցել հրաժեշտի պաշտոնական արարողությունը, որին մասնակցել են Հյուսիսային Կովկասի հանրապետությունների, մասամբ ճանաչված Հարավային Օսիայի, չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի և Մերձդնեստրի պատվիրակությունները, Ռուսաստանի կառավարության պատվիրակությունը և Ռուսաստանի դեսպանատան աշխատակիցները: Վլադիմիր Պուտինի մասնակցությամբ սգո հանրահավաքից հետո [32] Սերգեյ Բագապշի դագաղը Աբխազիայի պաշտպանության նախարարության պատվո պահակախմբի ուղեկցությամբ, փոխադրել են Սուխումի փողոցներով, որից հետո մարմինը տարել են Բագապշ-Ջգերդի տոհմական գյուղ[33]։ Այնտեղ Աբխազիայի երկրորդ նախագահի մարմինը հողին է հանձնվել նրա ծնողների գերեզմանների կողքին՝ զինվորական 10 համազարկով և ազգային օրհներգի փողային նվագախմբի կատարմամբ[34]։

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Կինը՝ Մարինա Գեորգիևնա Շոնիան, Վրաստանի Գալսկի շրջանից է[35][36], բժիշկ է[4],
  • Որդին՝ Զուրաբը, գործարար է[4],
  • Դուստրը՝ Լիանան, բժիշկ-մաշկաբան է[4],
  • Ունի մի քանի թոռ[4]:

Գործունեության գնահատում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շատերը ինչպես Աբխազիայում և Ռուսաստանում, այնպես էլ արևմուտքում արտահայտվում էին Բագապշի մասին որպես «փոխզիջումների վարպետ», որն ամենաբարդ իրավիճակներում կարող էր լուծում գտնել, որը ձեռնտու էր երկու կողմերին, ինչը խիստ անհրաժեշտ էր հանրապետությունում[37], որը տանջվում էր ոչ միայն Վրաստանի հետ պատերազմով, այլև բազմաթիվ ներքին հակամարտություններով, որոնք կարող էին վերաճել քաղաքացիական պատերազմի[38]։ Նրա նախագահության ընթացքում սկսվել է հանրապետության տարածքում Ռուսաստանի քաղաքացիների անշարժ գույքի գրանցման խնդրի լուծումը[37], սկսվել է առողջարանների և սպասարկման ոլորտի վերականգնումը[39], թուլացել է հանրապետությունում գործող քրեական և որ ամենակարևորն է՝ դիվանագիտական[37][40][41] և տնտեսական հարաբերությունները[39] և պաշտոնական ռազմական համագործակցությունը Ռուսաստանի հետ[42]: Ընդդիմության մի մասը գնահատել է, որ այդ շփումները չափազանց սերտ են և ոտնձգություն են կատարում հանրապետության ինքնիշխանության նկատմամբ[38]:

Վրաստանի հետ հարաբերություններում Բագապշը պահպանել է կոշտությունն ու մշտապես հռչակել Աբխազիայի անկախությունը՝ չնայած այն հույսերին, որոնք իր հանդեպ տածում էր վրացական ղեկավարությունը։ Այդ հույսերը կապված էին Բագապշի աշխատանքի հետ Վրացական ԽՍՀ կոմերիտմիության ղեկավարության և այն ժամանակվանից նրա մոտ պահպանված անձնական շփումները Վրաստանի որոշ պետական գործիչների հետ[36][38][40]։ Ընդ որում, Սերգեյ Բագապշը թույլ է տվել լավ հարաբերություններ հաստատել հարևան պետության հետ այն դեպքում, եթե նա ճանաչի Հանրապետության անկախությունը[42]։

Բագապշի հետ կապված է երկրում հարաբերական կայունության շրջանը։ Խարիզմատիկ Արձինբայից հետո Աբխազիային պետք էր նախագահ, որը կհանգստացներ լարվածության մեջ գտնվող հասարակությանը և երկիրը կտեղափոխեր խաղաղ ռելսերի։ Եվ Սերգեյ Բագապշը որքան հնարավոր է լավ մոտեցավ այդ խնդրին[41][43]։

Բնակչության շրջանում Սերգեյ Բագապշը վայելում էր անփոփոխ հարգանք[44], ոմանք նրան դնում էին Վլադիսլավ Արձինբայի հետ նույն շարքում։ Նրա մահից հետո կազմակերպությունների մեծ մասում հայտնվել են մահացածի լուսանկարները, որոնց մոտ ծաղիկներ են դրվել։ Առավել մեծ ժողովրդականություն է վայելում հանրապետության առաջին և երկրորդ նախագահների համատեղ լուսանկարը, որն արվել է 2005 թվականին[43]։

Մրցանակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աբխազիայի մրցանակներ
  • Աբխազիայի հերոսի կոչում (2011 թվական, հետմահու)[45][46],
  • «Փառք և պատիվ» I աստիճանի շքանշան (2011, հետմահու)[45][46]:
Այլ պետությունների մրցանակներ
  • Արիության շքանշան (Ռուսաստանի Դաշնություն, 2011, հետմահու)[47],
  • Պատվո շքանշան (Հարավային Օսիա, 2005)[48],
  • Բարեկամության շքանշան (Հարավային Օսիա, 2006)[49],
  • «Արժանիքների համար» 1-ին աստիճանի շքանշան (Մերձդնեստրի Մոլդովական Հանրապետություն, 2006)[49],
  • Սուվորովի II աստիճանի շքանշան (Մերձդնեստրի Մոլդովական Հանրապետություն, 2008)[50][51],
  • Մոսկվայի կառավարության պատվոգիր (2009 թվականի մարտի 3)[52]:

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սերգեյ Բագապշի պատվին անվանակոչվել են՝

  • Տարածք Սուխումում (նախկին ԽՍՀՄ Սահմանադրության հրապարակը)[53],
  • Օչամչիրա քաղաքի կենտրոնական հրապարակը[54],
  • Թամիշ-Ջգերդա ավտոճանապարհը[54]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Энциклопедия Брокгауз (գերմ.)
  2. 2,0 2,1 2,2 http://www.themoscowtimes.com/news/article/abkhazias-leader-dies-in-moscow/437744.html
  3. 3,0 3,1 3,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #1012657140 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 «Сергей Багапш: Бессмертная сила доброй воли»։ // Московский комсомолец։ 2014-03-12։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-03-12-ին։ Վերցված է 2016-06-16 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 «Первые лица»։ Абхазия.рф։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-06-03-ին։ Վերցված է 2016-06-03 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 6,8 Կաղապար:ВТ-ЛП
  7. Ленский И. Л. "В Абхазии я отстаивал российские интересы" // Военно-промышленный курьер. — 2007. — № 24 (190). Архивировано из первоисточника 17 Հուլիսի 2012.
  8. 8,0 8,1 8,2 «Сергей Васильевич Багапш. Биографическая справка»։ РИА-Новости։ 2011-05-29։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-06-18-ին։ Վերցված է 2016-06-18 
  9. 9,0 9,1 9,2 «Президент Абхазии Сергей Багапш. Биография»։ БК։ 2011-05-29։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-04-17-ին։ Վերցված է 2016-06-19 
  10. 10,0 10,1 Кривенюк А. (2014-05-14)։ «Владислав Ардзинба, как политический миф»։ Кавполит։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-06-19-ին։ Վերցված է 2016-06-19 
  11. 11,0 11,1 «Инаугурация Багапша пройдет "скромно, но торжественно"»։ РИА-Новости։ 2005-02-12։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-06-20-ին։ Վերցված է 2016-06-20 
  12. 12,0 12,1 12,2 «История президентских выборов в Республике Абхазия. Досье»։ ТАСС։ 2014-08-22։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-06-02-ին։ Վերցված է 2016-06-02 
  13. «ЦИК Абхазии объявил Багапша победителем президентских выборов»։ Lenta.ru։ 2005-01-14։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-07-09-ին։ Վերցված է 2016-06-20 
  14. 14,0 14,1 14,2 «Хроника грузино-абхазского конфликта 1989—2008 гг. Справка»։ РИА-Новости։ 2008-08-12։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-01-13-ին։ Վերցված է 2016-06-22 
  15. «Сергей Багапш курил по 2 пачки сигарет в день, и это не могло не сказаться на его легких»։ Мн.: Комсомольская правда։ 2011-05-30։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-08-03-ին։ Վերցված է 2016-06-22 
  16. «Москва отбила у Багапша охоту курить»։ Утро.ru։ 2007-04-13։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-04-17-ին։ Վերցված է 2016-06-22 
  17. «МИД РФ удивлен резкой реакцией Тбилиси на встречу Медведева и Багапша»։ РИА-Новости։ 2008-06-26։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-07-14-ին։ Վերցված է 2016-06-20 
  18. «Кокойты и Багапш подписали принципы урегулирования конфликтов в Грузии»։ РИА-Новости։ 2008-08-14։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-06-22-ին։ Վերցված է 2016-06-22 
  19. «Абхазия направила России обращение о признании независимости»։ РИА-Новости։ 2008-08-21։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-06-22-ին։ Վերցված է 2016-06-22 
  20. «Российские парламентарии предлагают признать Абхазию и Южную Осетию»։ РИА-Новости։ 2008-08-25։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-06-22-ին։ Վերցված է 2016-06-22 
  21. «Никарагуа признала независимость Абхазии и Южной Осетии»։ Lenta.ru։ 2008-09-03։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-07-16-ին։ Վերցված է 2016-06-22 
  22. «Сенсация от Чавеса: Венесуэла признает Южную Осетию и Абхазию»։ РИА-Новости։ 2009-09-10։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-06-22-ին։ Վերցված է 2016-06-22 
  23. «Медведев и Багапш начали встречу в Кремле»։ Голос России։ 2010-02-17։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-07-29-ին։ Վերցված է 2016-06-20 
  24. «Багапш и Кокойты на день задержались с визитом в Никарагуа»։ РИА Новости։ 2010-07-18։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-07-15-ին։ Վերցված է 2016-06-22 
  25. «Лидер Абхазии посетил Турцию с «бизнес-визитом»»։ Русская Служба «Голоса Америки»։ 2011-04-13։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-02-05-ին։ Վերցված է 2016-06-22 
  26. 26,0 26,1 «Президент Абхазии Сергей Багапш умер в Москве»։ РБК։ 2011-05-29։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-07-18-ին։ Վերցված է 2016-06-22 
  27. 27,0 27,1 «Ушел отец независимости»։ Взгляд։ 2011-05-29։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-05-04-ին։ Վերցված է 2016-06-22 
  28. «В Московской клинике скончался президент Абхазии Сергей Багапш»։ Радио «Маяк»։ 2011-05-29։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-09-08-ին։ Վերցված է 2016-06-22 
  29. «В Москве на 63-м году скончался президент Абхазии»։ Посольство Абхазии в РФ (ИТАР-ТАСС)։ 2011-05-29։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-01-27-ին։ Վերցված է 2016-06-22 
  30. «Гражданская панихида по президенту Абхазии завершилась в Москве»։ РИА-Новости։ 2011-05-30։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-06-18-ին։ Վերցված է 2016-06-18 
  31. «Прощание с президентом Абхазии Сергеем Багапшем в Сухуми»։ РИА-Новости։ 2011-06-02։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-06-18-ին։ Վերցված է 2016-06-18 
  32. «Путин простился с президентом Абхазии Сергеем Багапшем»։ РИА-Новости։ 2011-06-02։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-06-18-ին։ Վերցված է 2016-06-18 
  33. «Тело президента Абхазии Багапша доставили в родовое село»։ РИА-Новости։ 2011-06-02։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-06-18-ին։ Վերցված է 2016-06-18 
  34. «Багапша похоронили под орудийные залпы и гимн Абхазии»։ РИА-Новости։ 2011-06-02։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-06-17-ին։ Վերցված է 2016-06-18 
  35. Стешин Д. А. (2009-02-05)։ «Сергей Багапш: «У меня жена грузинка и сепаратистка»»։ «Комсомольская правда»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-09-08-ին 
  36. 36,0 36,1 Калатозишвили Г. (2011-05-31)։ «Россия, Грузия и Абхазия после Багапша»։ Вестник Кавказа։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-08-08-ին։ Վերցված է 2016-08-08 
  37. 37,0 37,1 37,2 Бабич Д. О (2011-05-29)։ «Сергей Багапш — мастер спасительных компромиссов»։ РИА Новости։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-08-08-ին։ Վերցված է 2016-08-08 
  38. 38,0 38,1 38,2 Fuller L. (2011-05-30)։ «Head Of Georgian Breakaway Region Dies In Moscow» (անգլերեն)։ Radio Liberty։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-08-08-ին։ Վերցված է 2016-08-08 
  39. 39,0 39,1 Селиванова М. (2011-05-30)։ «Экономика Абхазии после Багапша: ориентация на Россию останется»։ РИА Новости։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-08-08-ին։ Վերցված է 2016-08-08 
  40. 40,0 40,1 Markedonov S. (2011-06-06)։ «Standarts of Bagapsh» (անգլերեն)։ European Dialogue։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-08-08-ին։ Վերցված է 2016-08-08 
  41. 41,0 41,1 Markedonov S. (2011-06-14)։ «Abkhazia after Bagapsh» (անգլերեն)։ Washington D. C.: Russia beyond the headlines։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-08-08-ին։ Վերցված է 2016-08-08 
  42. 42,0 42,1 Текушев И. (2011-05-29)։ «Противоречивое наследие Сергея Багапша»։ Радио Свобода-Таджикистан։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-08-08-ին։ Վերցված է 2016-08-08 
  43. 43,0 43,1 Барциц И (2011-05-30)։ «Жители Абхазии раскупают фотографии президента Сергея Багапша»։ РИА Новости։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-08-08-ին։ Վերցված է 2016-08-08 
  44. «Жители Сухуми скорбят по «истинному сухумцу» Багапшу»։ РИА Новости։ 2011-05-29։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-08-08-ին։ Վերցված է 2016-08-08 
  45. 45,0 45,1 «Сергею Багапшу посмертно присвоено звание героя Абхазии»։ РИА-Новости։ 2011-07-06։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-09-09-ին։ Վերցված է 2016-06-18 
  46. 46,0 46,1 «Багапшу присвоили звание героя Абхазии»։ Взгляд։ 2011-07-06։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-06-18-ին։ Վերցված է 2016-06-18 
  47. Медведев Д. А. (2011-09-30)։ «Указ № 1269 «О награждении орденом Мужества Багапша С. В.»»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-07-19-ին։ Վերցված է 2016-06-18 
  48. «Президент Южной Осетии наградил президента Абхазии орденом Почёта»։ Regnum։ 2005-09-19։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-09-09-ին։ Վերցված է 2016-06-18 
  49. 49,0 49,1 Кучуберия А (2006-06-14)։ «Представители руководства Абхазии получили награды Приднестровья и Южной Осетии»։ Кавказский Узел։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-08-04-ին։ Վերցված է 2016-06-18 
  50. «Президента Приднестровья наградили Орденом Суворова»։ Лента ПМР։ 2008-10-24։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-09-13-ին։ Վերցված է 2016-06-18 
  51. «Президента Приднестровья наградили Орденом Суворова»։ Lenta.ru։ 2008-10-24։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-08-05-ին։ Վերցված է 2016-06-17 
  52. «Распоряжение № 357-РП «О награждении Почётной грамотой Правительства Москвы»»։ Правительство Москвы։ 2009-03-03։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-09-14-ին։ Վերցված է 2016-06-17 
  53. «Площадь Конституции СССР переименована в площадь имени Сергея Васильевича Багапш»։ Апсны-Пресс։ 2012-01-26։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-02-18-ին։ Վերցված է 2016-06-18 
  54. 54,0 54,1 «Центральная площадь города Очамчира будет названа именем президента Абхазии Сергея Багапш»։ Апсны-Пресс։ 2012-02-09։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-02-18-ին։ Վերցված է 2016-06-18 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ленский И. Л. Багапш С. В. «Говорю и мыслю по-русски» // Свидетели абхазской беды. Допросы с пристрастием / газета «Правда». — М.: Деловой ритм, 2008.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]