Սեմնան (քաղաք)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բնակավայր
Սեմնան
Darvazeye Arg - Semnan 04.JPG
Կոորդինատներ: 35°35′0″ հս․ լ. 53°23′0″ ավ. ե. / 35.58333° հս․. լ. 53.38333° ավ. ե. / 35.58333; 53.38333
ԵրկիրԻրան Իրան
ԲԾՄ1130 մետր
Բնակչություն153 680 մարդ (2011)[1]
Ժամային գոտիUTC+3:30
Հեռախոսային կոդ0231
Պաշտոնական կայքsemnan.ir
##Սեմնան (քաղաք) (Իրան)
Red pog.png

Սեմնան (‎պարս․՝ سمنان), քաղաք Իրանի հյուսիսում: 2005 թ. տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմել է 119 778 մարդ: Սեմնան նահանգի ադմինստրատիվ կենտրոնն է: Սեմնանը տեղակայված է ծովի մակարդակից 1138 մ բարձրության վրա` Էլբրուս լեռան հարավային ստորոտին: Քաղաքը համարվում է բամբակի և ցորենի ներքին առևտրի շուկան:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տեքստիլի և գորգերի արտադրությունը քաղաքի պատմության մեջ եղել են ամենակարևոր ոլորտները: Սեմնանում բավականին զարգացած է ավտոմոբիլային արդյունաբերությունը (ավտոմեքենաներ և հեծանիվներ): Սեմնանն ավանդաբար կարևոր դերակատարություն է ունեցել Թեհրանի և Մաշհադի միջև առևտրային երթուղիների ճանապարհին, որովհետև հանդիսացել է կայանատեղի երկու քաղաքների միջև: Այսօր Սեմնանն այս երկու քաղաքների հետ կաված է ավտոմայրուղով ու երկաթուղով:

Լեզու[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

دروازه ارک سمنان - panoramio.jpg

Սեմնանի և մերձակա շրջանների լեզուն տարբերվում է պարսկերենից, որը տարածված է երկրի բոլոր շրջաններում: Սեմնանի լեզուն կամ "սեմանի"-ն, որևէ կապ չունի պարսկերենի հետ: Այն պատկանում է պահլավերենին, կամ միջին պարսկերենին (այսինքն` սեմանին մեծամասամբ պահպանել է միջին պարսկերենի լեքսիկոնը և քերականությունը): Սեմանին ունի սեփական քերականությունը, որի համար կազմվել են բառարաններ: Տեղացիները քաղաքն անվանում են Սեման, իսկ դրա բնակիչներին ու լեզուն` սեմանի:

Հին Սեմնանը բաղկացած էր հետևյալ շրջաններից` Շաջի, Նազար, Լաթիբար և Էսֆանջան: Յուրաքանչյուր շրջանն իր հերթին ուներ սեփական բարբառը, որը տարբերվում էր մյուսներից: Սաջին սեմնանի շրջանի փոքրիկ մասն է, որը տեղակայված է քաղաքից դեպի արևելք: Տեղացիներին անվանում են շաջիջներ: Ժամանակակից քաղաքի արևմուտքում գտնվում է "Մեյլխ" թաղամասը, որը սովորաբար ինքբնակառավարվում էր, իրեն չհամարելով քաղաքի մի մասը: Տեղի բարբառով բնակիչներին անվանում են "մեյլժ": Թաղամասը կազմված է երեք մասից` Քուերի, Քուշմաքան, Զավաքան: Ներկայումս թաղամասը մտնում է Սեմնան քաղաքի մեջ:

Տեսարժան վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Darvazeye Arg - Semnan 05.JPG
Semnan University.jpg
Darvazeye Arg - Semnan 09.JPG

Հին ժամանակներից զբոսաշրջիկներին գրավում էին Սեմնանի գեղեցիկ կանաչ այգիները, որոնք դարերի ընթացքում իրենցից ներկայացրել են դեկորատիվ արվեստի լավագույն օրինակ: VII դարի հայտնի ճանապարհորդը Սեմնանի մասին իր ճանապարհորդական օրագրում գրել է. «Ես չեմ դադարում հիանալ քաղաքով: Այստեղ կան սաղարթախիտ ծառեր, տներն ունեն ոռոգման համակարգ և ստորգետնյա ջրամբարներ»: Սեմնանից դեպի հյուսիս-արևմուտք, 10 կիլոմետր հեռավորության վրա, Սարու լեռնային շրջանում կան երկու ամրոցների ավերակներ: Սեմնան քաղաքի մյուս արժեքավոր պատմական հուշարձանը մզկիթն է որը քաղաքի հնագույն իսլամական հուշարձաններից է: Ըստ պեղումների արդյունքում ստացված տեղեկությունների, մզկիթը կառուցվել է յոթերորդ դարում, զրադաշտական տաճարի ավերակների վրա: Ժամանակի ընթացքում այն կրել է որոշակի փոփոխություններ: Ներկայումս այս հուշարձանի վրա երևում է մոնղոլների և թիմուրականների ժամանակաշրջանների ազդեցությունը: Մզկիթի 32 մետր բարձրությամբ մինարեթը վկայում է, թե որքան հին է այն:

Մինարեթը կառուցվել է 1026-1073 թթ., մզկիթի հյուսիս- արևմտյան անկյունում: Մինարեթի պատերին կա արձանագրություն քուֆի գրով, որը զարդարված է գեղեցիկ աղյուսներով: Սեմնանի մզկիթի մինարեթը հայտնի է որպես «սելջուկյան մինարեթ»: Այն համարվում է սելջուկների ժամանակաշրջանի ամենագեղեցիկ պատմական մինարեթներից և գրանցված է Իրանի ազգային ժառանգության ցուցակում: Սեմնանի պատմական մզկիթների ցուցակում կարելի է առանձնացնել Իմամի կամ Սուլթանի մզկիթը, որը գտնվում է քաղաքի կենտրոնում: Այն գրանցված է Իրանի ազգային հուշարձանների ցանկում: Մզկիթի գեղեցիկ սալիկային զարդանախշերը համարվում են իրանցի արվեստագետների ամենագեղեցիկ աշխատանքների նմուշներից: Սեմնան նահանգի մյուս կարևոր պատմական հուշարձանը "Արգ" դարպասներն են: Այս հուշարձանը պատկանում է ղաջարների ժամանակաշրջանին: Այս դարպասները համարվում էին միջնաբերդի մուտքը: Ներկայումս, միջնաբերդից մնացել են միայն ավերակները: "Արգ" դարպասներն[2] ունեն երկու ճակատ` հարավային և հյուսիսային:

Հարավային ճակատը բաղկացած է կենտրոնական դարպասի մոտ տեղակաված սյունասրահից, և երկու վերանդաների երկու կողմերում գտնվող փոքրիկ միջանցքներից: Վերանդաների և միջանցքների զարդարման համար օգտագործվել են եռանկյունաձև, քառակուսի և բրգաձև, դեղին, սեւ, փիրուզագույն սալիկների կտորներ: Դարպասի հիմնական շենքը կառուցված է 5 մ-ից ավելի բարձրությամբ աղյուսով, իսկ դարպասի և միջանցքի սյունասրահները զարդարված են գեղեցիկ սալիկներով: Դարպասի հյուսիսային ճակատը, այսինքն` շենքի հիմնական մասը, զարդարված է յուրահատուկ ու ֆանտաստիկ սալիկներով և մինարեթի ձև ունեցող վեց գեղեցիկ կլոր սյուներով: Այս պատմական շենքի ամենագեղեցիկ մասը գտնվում է սյունասրահներից մեկում, որտեղ պատկերված է Սպիտակ դևի հետ Ռոստամ Զալի պատմական պայքարի տեսարանը:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]