Սեմեյ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բնակավայր
ռուս.՝ Семей
Զինանշան

ԵրկիրՂազախստան Ղազախստան
Հիմնադրված է1718 թ.
Մակերես210 կմ²
ԲԾՄ206 մետր
Բնակչություն350 201 մարդ (2020)
Ժամային գոտիUTC+6 և Asia/Almaty?
Հեռախոսային կոդ+7 7222
Փոստային դասիչ070000–071411
Պաշտոնական կայքgov.kz/memleket/entities/abay-semey(ղազախ.)
Սեմեյ (Ղազախստան)##
Սեմեյ (Ղազախստան)

Սեմեյ (ղազ.՝ Семей, Semei, سەمەي, ղազ.՝ Ձայն Семей, Semei, մինչև 2007 թվականը՝ Սեմիպալատինսկ[1][2], 1917-1920 թվականներին՝ Ալաշ-կալա (ղազ.՝ Алаш-қала, Alaş-qala), քաղաք Ղազախստանի արևելյան՝ սիբիրյան մասում, Ռուսաստանի հետ սահմանի մերձակայքում, Իրտիշ գետի զույգ ափերին, Ալմաթիից մոտավորապես 1000 կիլոմետր դեպի հյուսիս, ռուսական Օմսկ քաղաքից 700 կիլոմետր դեպի հարավ-արևելք։ 2022 թվականից նորակազմ Աբայի մարզի վարչական կենտրոնն է։ 1782-ից մինչև 1997 թվականը ներառյալ եղել է Սեմիպալատինսկի մարզկենտրոնը։ Բուն քաղաքը, առանց նրան վարչականորեն ենթակա 14 գյուղական շրջանների, զբաղեցնում է 210, դրանց հետ միասին՝ 27.490 քառակուսի կիլոմետր տարածք[3]։ 2021 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 351.124[4]:

Ղազախստանում Սեմեյը երկրի մշակութային մայրաքաղաքի համարում ունի[5][6], քանի որ ղազախական մշակույթի և արվեստի բազմաթիվ կարկառուն գործիչներ ծագումով այս քաղաքից են։ Սեմեյին շնորհվել է «Ղազախստանի պատմական կենտրոնի» հատուկ կարգավիճակ[5]։

Տնտեսության զարգացած ճյուղերից են մեքենաշինությունը, շինանյութերի, մորթու և կաշվեղենի, պահածոների արտադրությունը։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարին Բնակչ.
1881 17,820
1897 26,353
1910 34,400
1926 56,100
1939 109,700
1959 149,800
1979 270,400
1989 317,100
1999 269,600
2009 299,264

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սեմեյին բնորոշ է մայրցամաքային խոնավ կլիման (Köppen climate classification-ի դասաարգմամբ՝ Dfb)՝ տաք ամառներով և չափազանց ցուրտ ձմեռներով; Ամենացածր ջերմաստիճանը՝ −48.6 °C (−55.5 °F), գրանցվել է 1938 թվականի նոյեմբերին, ամենաբարձրը՝ 42.5 °C (108.5 °F), 2002 թվականի օգոստոսին[7]։

Սեմեյ (1991–2020, extremes 1854–present)ի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Ռեկորդային բարձր °C (°F) 7.2
(45)
7.2
(45)
24.5
(76.1)
33.9
(93)
37.5
(99.5)
39.5
(103.1)
42.1
(107.8)
42.5
(108.5)
38.9
(102)
30.0
(86)
21.0
(69.8)
7.8
(46)
42.5
(108.5)
Միջին բարձր °C (°F) −10.3
(13.5)
−7.6
(18.3)
0.4
(32.7)
14.3
(57.7)
22.1
(71.8)
27.4
(81.3)
28.5
(83.3)
27.0
(80.6)
20.5
(68.9)
12.1
(53.8)
0.3
(32.5)
−7.1
(19.2)
10.6
(51.1)
Միջին օրական °C (°F) −15.1
(4.8)
−13.2
(8.2)
−5.0
(23)
7.5
(45.5)
14.8
(58.6)
20.5
(68.9)
21.7
(71.1)
19.6
(67.3)
12.7
(54.9)
5.4
(41.7)
−4.5
(23.9)
−11.5
(11.3)
4.4
(39.9)
Միջին ցածր °C (°F) −20.2
(−4.4)
−19.1
(−2.4)
−10.4
(13.3)
0.6
(33.1)
6.8
(44.2)
12.8
(55)
14.7
(58.5)
11.9
(53.4)
5.0
(41)
−0.5
(31.1)
−8.9
(16)
−16.2
(2.8)
−2.0
(28.4)
Ռեկորդային ցածր °C (°F) −47.2
(−53)
−45.3
(−49.5)
−38.9
(−38)
−26.1
(−15)
−9.9
(14.2)
−1.1
(30)
3.9
(39)
−1.0
(30.2)
−8.2
(17.2)
−20.8
(−5.4)
−48.6
(−55.5)
−45.8
(−50.4)
−48.6
(−55.5)
Տեղումներ մմ (դյույմ) 16
(0.63)
18
(0.71)
20
(0.79)
20
(0.79)
27
(1.06)
33
(1.3)
50
(1.97)
27
(1.06)
17
(0.67)
23
(0.91)
28
(1.1)
25
(0.98)
304
(11.97)
Միջ. անձրևոտ օրեր 1 1 3 9 13 12 15 12 10 11 6 1 94
Միջ. ձնառատ օրեր 18 18 14 4 0.4 0 0 0.03 0.1 5 14 19 93
% խոնավություն 75 75 76 59 53 53 60 59 60 67 74 75 66
Միջին ամսական արևային ժամ 108 139 199 243 303 335 342 307 242 144 111 94 2567
Աղբյուր #1: Pogoda.ru.net[7]
Աղբյուր #2: NOAA (sun, 1961–1990)[8]

Քույր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքը Տարին Երկիրը
Իպր 2012 Բելգիա Բելգիա[9]
Պուշկին 2013 {{{2}}} Ռուսաստան[10]

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. "Указ Президента Республики Казахстан от 21 июня 2007 года № 351 «О переименовании города Семипалатинска Восточно-Казахстанской области»". Արխիվացված from the original on 2012 թ․ հունիսի 24. Retrieved 2012 թ․ հունիսի 2.
  2. "О переименовании города Семипалатинска Восточно-Казахстанской области - ИПС "Әділет"". adilet.zan.kz. Retrieved 2022 թ․ հունիսի 27.
  3. в том числе 15 населённых пунктов с численностью более 1000 человек, самые крупные из них Шульбинск, Букенчи, Чекоман, Приречное, Мукур, Новобаженово
  4. "Численность населения Казахстана по отдельным этносам на начало 2022 года [[:Կաղապար:XLSlink]]". Комитет по статистике Министерства национальной экономики Казахстана (in ռուսերեն). Արխիվացված from the original on 2021 թ․ մայիսի 2. Retrieved 2021 թ․ մայիսի 1. {{cite web}}: URL–wikilink conflict (help)
  5. 5,0 5,1 "Семей станет историческим центром". Деловой портал Капитал.кз (in ռուսերեն). Արխիվացված from the original on 2021 թ․ նոյեմբերի 20. Retrieved 2021 թ․ նոյեմբերի 20.
  6. "Семей подарил стране целую плеяду выдающихся деятелей". Արխիվացված from the original on 2021 թ․ մայիսի 15. Retrieved 2022 թ․ ապրիլի 4.
  7. 7,0 7,1 "Weather and Climate - The Climate of Semipalatinsk (Semey)" (in ռուսերեն). Weather and Climate (Погода и климат). Արխիվացված է the original 2016 թ․ նոյեմբերի 25-ին. Retrieved 2022 թ․ հունվարի 4.
  8. "Semipalatinsk Climate Normals 1961–1990". National Oceanic and Atmospheric Administration. Retrieved 2016 թ․ նոյեմբերի 25.
  9. "Бельгийский Ипр и казахстанский Семей стали городами-побратимами". Казинформ. 2012 թ․ մարտի 16. Արխիվացված from the original on 2012 թ․ մայիսի 30. Retrieved 2012 թ․ ապրիլի 11.
  10. "Города-партнеры". Сайт администрации Санкт-Петербурга. Արխիվացված է the original 2013 թ․ փետրվարի 11-ին. Retrieved 2013 թ․ փետրվարի 4.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]