Սաքո Սևքարեցի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սևքարեցի Սաքո
Սարգիս Սարիբեկի Ծովանյան
Sevkareci.jpg
հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիդայի
Ծնվել է հունվարի 14, 1870({{padleft:1870|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})
Ծննդավայր Սևքար
Մահացել է նոյեմբերի 13, 1908({{padleft:1908|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:13|2|0}}) (38 տարեկանում)
Մահվան վայր Իրան
Ազգություն հայ

Սևքարեցի Սաքո, Անմեղ, Անմեղյան (Ծովանյան Սարգիս Սարիբեկի) (հունվարի 14, 1870 գ. Սևքար (ՀՀ Տավուշի մարզում) - նոյեմբերի 13, 1908), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիդայի։ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցության անդամ[1][2][3]։

Ազգային-ազատագրական գաղափարների ձևավորմանը մեծապես նպաստել է Սարգիս Կուկունյանի հետ ծանոթությունը (1890 թվականին), Քրիստափոր Միքայելյանի, Ստեփան Զորյանի (Ռոստոմ) հետ համագործակցությունը։ 1892 թվականին հաստատվել է պարսկա-թուրքական սահմանին, Դերիկի վանքում (որը հենակետ էր դեպի Երկիր ճանապարհին) մասնակցել է քրդերի դեմ այդտեղ մղված կռիվներին, նպաստել զինատար խմբերի անցմանը Արևմտյան Հայաստան, ուղեկցել Պարսկաստան անցնող կամավորներին։ Որպես հեծյալ խմբի հրամանատար մասնակցել է 1897 թվականի Խանասորի արշավանքին։ 1898 թվականին կուսակցական հանձնարարությամբ մի քանի ուղեկիցներով Կարսից անցել է Երկիր, սակյան, Մշո դաշտի Ղզլաղաճ գյուղում ձերբակալվել է։ Որպես Սբ. Կարապետ վանքի ուղտավոր ներկայանալու Սաքոյի բոլոր ճիգերն անցել են ապարդյուն։ Ի վերջո, հայդուկային գործունեության, Աղբյուր Սերոբի հետ ունեցած նամակագրական կապերի և այլնի համար թուրքական դատարանի կողմից դատապարտվել է 101 տարվա բանտարկության, ապա՝ մահվան։ Սակայն 1901 թվականին հանձնվել է ռուսական իշխանությունների դատին, որոնք նրան շուտով ազատ են արձակել։ 1905 թվականի հայ-թաթարական ընդհարումների ժամանակ կազմակեպել է Ղազախ-Շամշադինի ինքնապաշտպանությունը՝ միաժամանակ ակտիվորեն երկու կողմերում հանդես է եկել եղբայրության կոչերով։ 1907 թվականին մասնակցել է ՀՀԴ 4-րդ ընդհանուր ժողովին, որտեղ որոշվել է օգնել 1905 թվականին սկսված Իրանական հեղափոխությանը։

Որպես հեծյալ խմբի հրամանատար՝ ուղևորվել է Պարսկաստան, սակայն ռուս-պարսկական սահմանին հիվանդացել է խոլերայով և մահացել։ Թաղվել է Երևանում՝ ներկայիս Կոմիտասի անվան պանթեոնի տարածքում։ 1938 թվականին խորհրդային իշխանության կողմից Սևքարեցի Սաքոյի գերեզմանը ավիրվել է, իսկ գերեզմանաքարը /սպիտակ մարմար/ փոխադրվել և դրվել է հայ նշանավոր կոմունիստ Ասքանազ Մռավյանի շիրմին։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Վալադեան Վալադ, Սեւքարեցի Սաքօն, «Հայրենիք» ամսագիր, Բոսթոն, 1959, թիւ 2, էջ 1-12, թիւ 3, էջ 10-19, թիւ 4, էջ 49-61, թիւ 5, էջ 55-64, թիւ 6, էջ 42-52, թիւ 7, էջ 74-83, թիւ 8, էջ 78-84։
  • Սև-քարեցի Սաքոյի ինքնակենսագրականը, Բեյրութ, 1994։
  • Ռուբէն, Հայ յեղափոխականի մը յիշատակները, հատ. Ա., Գ., Թեհրան, 1982, Երեւան, 1990։
  • Իլյիչ Բեգլարյան, Մահկանաբերդի արծիվը. Սևքարեցի Սաքո, Երևան, 2010։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. (armenian) The Autobiography of Sevkaretsi Sako. Lebanon: Kaytser. 1994. էջեր 194. 
  2. Dasnabedian, Hratch. History of the Armenian Revolution Federation. http://www.scribd.com/doc/121315487/History-of-the-Armenian-Revolutionary-Federation. 
  3. V. Valatian, "Sévkarétsi Sako", in "HAIRENlK", 1959, N°s 2 à 8. 54

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]