Սաքո Սևքարեցի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սևքարեցի Սաքո
Սարգիս Սարիբեկի Ծովանյան
Sevkareci.jpg
հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիդայի
Ծնվել է հունվարի 14, 1870({{padleft:1870|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})
Ծննդավայր Սևքար
Մահացել է նոյեմբերի 13, 1908({{padleft:1908|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:13|2|0}}) (38 տարեկանում)
Մահվան վայր Իրան
Քաղաքացիություն Flag of Armenia.svg Հայաստան

Սևքարեցի Սաքո, Անմեղ, Անմեղյան (Ծովանյան Սարգիս Սարիբեկի) (հունվարի 14, 1870 գ. Սևքար (ՀՀ Տավուշի մարզում) - նոյեմբերի 13, 1908), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիդայի։ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցության անդամ։ Ազգային-ազատագրական գաղափարների ձևավորմանը մեծապես նպաստել է Սարգիս Կուկունյանի հետ ծանոթությունը (1890 թվականին), Քրիստափոր Միքայելյանի, Ստեփան Զորյանի (Ռոստոմ) հետ համագործակցությունը։ 1892 թվականին հաստատվել է պարսկա-թուրքական սահմանին, Դերիկի վանքում (որը հենակետ էր դեպի Երկիր ճանապարհին, մասնակցել քրդերի դեմ այդտեղ մղված կռիվներին, նպաստել զինատար խմբերի անցմանը Արևմտյան Հայաստան, ուղեկցել Պարսկաստան անցնող կամավորներին։ Որպես հեծյալ խմբի հրամանատար մասնակցել է 1897 թվականի Խանասորի արշավանքին։ 1898 թվականին կուսակցական հանձնարարությամբ մի քանի ուղեկիցներով Կարսից անցել է Երկիր, սակյան, Մշո դաշտի Ղզլաղաճ գյուղում ձերբակալվել է: Որպես սբ. կարապետ վանքի ուղտավոր ներկայանալու Սաքոյի բոլոր ճիգերն անցել են ապարդյուն: Ի վերջո, հայդուկային գործունեության, Աղբյուր Սերոբի հետ ունեցած նամակագրական կապերի և այլնի համար թուրքական դատարանի կողմից դատապարտվել է 101 տարվա բանտարկության, ապա՝ մահվան։ Սակայն 1901 թվականին հանձնվել է ռուսական իշխանությունների դատին, որոնք նրան շուտով ազատ են արձակել։ 1905 թվականի հայ-թաթարական ընդհարումների ժամանակ կազմակեպել է Ղազախ-Շամշադինի ինքնապաշտպանությունը՝ միաժամանակ ակտիվորեն երկու կողմերում հանդես է եկել եղբայրության կոչերով։ 1907 թվականին մասնակցել է ՀՀԴ 4-րդ ընդհանուր ժողովին, որտեղ որոշվել է օգնել 1905 թվականին սկսված Իրանական հեղափոխությանը։ Որպես հեծյալ խմբի հրամանատար՝ ուղևորվել է Պարսկաստան, սակայն ռուս-պարսկական սահմանին հիվանդացել է խոլերայով և մահացել։ Թաղվել է Երևանում՝ ներկայիս Կոմիտասի անվան պանթեոնի տարածքում։ 1938 թվականին խորհրդային իշխանության կողմից Սևքարեցի Սաքոյի գերեզմանը ավիրվել է, իսկ գերեզմանաքարը /սպիտակ մարմար/ փոխադրվել և դրվել է հայ նշանավոր կոմունիստ Ասքանազ Մռավյանի շիրմին։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Վալադեան Վալադ, Սեւքարեցի Սաքօն, «Հայրենիք» ամսագիր, Բոսթոն, 1959, թիւ 2, էջ 1-12, թիւ 3, էջ 10-19, թիւ 4, էջ 49-61, թիւ 5, էջ 55-64, թիւ 6, էջ 42-52, թիւ 7, էջ 74-83, թիւ 8, էջ 78-84:
  • Սև-քարեցի Սաքոյի ինքնակենսագրականը, Բեյրութ, 1994։
  • Ռուբէն, Հայ յեղափոխականի մը յիշատակները, հատ. Ա., Գ., Թեհրան, 1982, Երեւան, 1990:
  • Իլյիչ Բեգլարյան, Մահկանաբերդի արծիվը. Սևքարեցի Սաքո, Երևան, 2010։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]