Սարկազմ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Սարկազմ (հուն․՝ σαρκασμός, բառացի՝ միս պատառոտել), կատակերգականի տեսակ, սպանիչ ծաղր պարունակող դատողություն։ Հեգնանքի բարձրագույն աստիճան, որով դրական սկզբնախոսքից անմիջապես հետո բացահայտվում է երևույթի բացասական «արժեքը»։ Նպատակամիտվածությամբ Սարկազմը միշտ անխնա է, ծաղրող, մինչդեռ հեգնանքը, որպես հումոր օգտագործվելիս, ձեռք է բերում խաղաղ նրբերանգներ։ Ի տարբերություն ուղղակի մերկացման, Սարկազմը դրսևորվում է որպես առարկայի վերաիմաստավորման պրոցես։ Սարկազմով են հագեցած, Հակոբ Պարոնյանի, Երվանդ Օտյանի շատ երկեր։

Տերմինի զարգացումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տերմինը առաջացել է հունարեն «σαρκασμός» (sarkasmos) բառից, որն էլ վերցված է «σαρκάζειν» բառից և բառացիորեն նշանակում է միս կտրտել, բարկանալիս, ծաղրելիս շուրթերը կծել։ Առաջինը այն հայտնվել է Անգլիայում՝ 1579 թվականին՝ Էդմունդ Սպենսերի «The Shepheardes Calender» անանիացիայում։ Այնուամենայնիվ սրկազտիկ (sarcastic) բառը՝ նշանակելով «բնորոշելով, կամ պարունակելով սարկազմ» ի հայտ բերեց սարկազմ՝ սուր կտրուկացված կամ հազվագյուտ դիպուկ էր, որը չէր հայտնվել մինչև 1695 թվականը։

Օգտագործումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բառարանները[1] սարկազմը բացատրում են որպես բառային արտահայտչական միջոց, որն օգտագործվում է նպատակայնորեն, անկանոն պահվածքներում (մանեռա), իր մեջ պարունակում է իռոնիա կամ նույն ինքը հեգնանք։ Հաճախ շատ բառագետներ և տերմինագետներ վիճում են սրկազմում իռանիայի առկայության վերաբերյալ (օրինակ՝ Հենրի Ուաթսոն՝ սարկազմը չունի իրոնիա, այն ուղղակի մտադրված է ցավ պատճառելուն և Ջոն Հեյման՝ սարկազմը՝ անխաղտելիորեն կապված է իրոնիայի հետ, և հաճախ այն բնորոշվում է որպես ամենադաժան և հետաքրքիր իրոնիայի բաղադրիչ)[2]։ Մեկ այլ կերպով այն բացատրվում է որպես պաշտպանողության գալուստ որոշակի իրադրություններում։ Սարկազմը ոչ անկեղծ պահելաոճ է, որն օգտագործվում է դիմացինին վիրավորելու համար։

Սարկազմի տարբերակումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրանսիական ընկերությունը զարգացրել է անալիտիկ սարք, որը կարողանում է 80% ճշտությամբ ճանաչել սարկազմը օնլայն հղումներից և փոստերից։ Իսկ 2014 թվականի հունիսին ԱՄՆ-ի Գաղտնի Ծառայությունը առաջարկում, պահանջում է ծրագիր, որը թվիթերի (tweet) մեջ կտարբերակի սարկազմը[3]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]