Սարի (հագուստ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սարիով կին
Սարիով կին

Սարիհնդկական կանացի ավանդական տարազ, որն իրենից ներկայացնում է 4,5-ից 9 մետր երկարությամբ [1], մինչև 1,2 մետր լայնությամբ կտոր, որն առանձնահատուկ կերպով փաթաթվում է մարմնի շուրջ: Սարին հագնում են շապիկի հետ, որը կոչվում է լեհենգա չոլի կամ ռավիկա, և ներքին կիսաշրջազգեստով (հարավում այն անվանում են պավադա , արևելքում՝ շայա): Սարին հագնելու ամենատարածված ոճը նիվին է, երբ կտորի մի ծայրը երկու անգամ փաթաթում են ազդրի շուրջ՝ ծածկելով ոտքերը, իսկ վերևի ծայրը ամուր գոտիով ամրացվում է ներքին կիսաշրջազգեստին, որից հետո հետ է գցվում մի ուսի վրայով: Փողոցում կանայք սարիի ազատ անկյան հատվածը (պալլու) շալի պես գցում են գլխին: Հնդկաստանում կնոջ նյութական և սոցիալական վիճակով է պայմանավորված եղել այն կտորը, որից պատրաստել են սարին, սակայն այն կրելու եղանակը տվյալ տարածաշրջանի համար նույնն է եղել:

Ծագում և պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնդկական լեգենդի համաձայն սարիի կտորը խորհրդանշում է տիեզերքի ստեղծումը: «Սուտրան» (թելը) հանդիսանում է հիմքը, իսկ «սուտրադխարան» (դերձակը)՝ տիեզերքի արարիչը: Սարի բառը ծագել է սատտիկա բառից[2]։Սանսկրիտով « սատի» նշանակում է կտորի շերտ:

Հնդկական հագուստի պատմությունն արմատներով գնում է դեպի հնդկական քաղաքակրթություն, որն իր ծաղկմանն է հասել մ. թ.ա. 2800—1800 թվականներին՝ ժամանակակից Հնդկաստանի տարածքում (Հուջարաթ, Խարյանա և Ռաջաստան, Սինդ և Պենջաբ): Ամենահին հայտնի սարին Ինդուս հովտում գտնված քրմուհու արձանի վրա է քանդակված եղել[3]։

Որոշ տարազագետներ ենթադրում են, որ տղամարդու դխոտին (ամենահին հնդկական հագուստը) նախորդել է սարիին: Մինչև XIV դարը դխոտին հագել են ինչպես տղամարդիկ, այնպես էլ կանայք[4]։ Գանդհարայի արձանը (1-ին—4-րդ դարեր մ.թ.), պատկերում է աստվածուհու և պարուհու, որի հագուստը ծածկում է ոտքերը, դիմացից ունի ծալքեր: Գոտկատեղից վերև մարմինը մերկ է: Այնպիսի գրավոր աղբյուրներից, ինչպիսիք են «Ռամայանան» և «Մախաբխարատան» հայտնի է, որ կանանց և տղամարդկանց համար ամենօրյա հագուստը կազմված է եղել դխոտիից կամ լունգիից , որը ծածկում էր ոտքերը և ծածկոցից, որը ծածկել է ուսերը, կամ գլուխը: Միայն կտորի մի հատվածից բաղկացած սարին ավելի ուշ է հայտնվել: Միայն մ.թ. 4-րդ դարում ձևավորվել է դխոտիի և սարիի հագնելու այլ ոճ, հայտնվում են կանացի և տղամարդու հագուստի առանձնահատուկ տարրեր: Սակայն սարին հիմնականում հազարամյակներով գրեթե անփոփոխ է մնացել:

Հաճախ վեճի առարկա է դառնում չոլիի և ներքին կիսաշրջազգեստի պատմությունը: Որոշ հետազոտողներ հայտնում են, որ դրանք մինչև Հնդկաստանի բրիտանական գաղութ լինելը հայտնի չեն եղել: Նախկինում կանայք հագել են միայն մեկ ծածկող կտորից հագուստ, իսկ կուրծքը բաց է եղել: Այլ պատմաբաններ էլ վկայում են կուրծքը ծածկող բազմաթիվ ծածկոցների, թաշկինակների մասին:

Մինչև 20-րդ դարը Հարավային Հնդկաստանում կանայք հագել են միայն սարի, իսկ մարմնի վերևի հատվածը բաց է եղել: Նույնիսկ այսօր գյուղական վայրերի որոշ կանայք չոլի չեն հագնում:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. БСЭ. Статья «сари».
  2. Mohapatra, R. P. (1992) «Fashion styles of ancient India», B. R. Publishing corporation, ISBN 81-7018-723-0
  3. Alkazi, Roshan (1983) «Ancient Indian costume», Art Heritage; Ghurye (1951) «Indian costume», Popular book depot (Bombay); Boulanger, Chantal; (1997)
  4. Ghurye (1951) «Indian costume», Popular book depot (Bombay); Alkazi, Roshan (1983) «Ancient Indian costume», Art Heritage

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]