Jump to content

Սարի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Սարի (հագուստ)ից)
Սարի
Ենթակատեգորիահագուստ, libyan hawli, saris & lehenga Խմբագրել Wikidata
ՎայրԿանադա Խմբագրել Wikidata
ՆյութՄետաքս, Քիմիական մանրաթել, բամբակ Խմբագրել Wikidata

Սարի կամ շարի[1] Հինդուստան թերակղզում կանանց հագուստ, որը հանդիսանում է ծալքավոր կտոր[2], կրում են մարմնի վրա[3]։ Այն բաղկացած է չկարված հյուսվածքից, որը դասավորված է մարմնի վրայով որպես զգեստ, որի մի ծայրը ամրացված է իրանին, իսկ մյուս ծայրը՝ որպես ոտք, ընկած է ուսի վրա՝ որպես ոտուլա[4][5], երբեմն բացելով որովայնի մի մասը[6][7][8]։ Այն կարող է տատանվել 4.1-ից մինչև 8.2 մետր երկարությամբ[9] և 60-120 սանտիմետր լայնությամբ[10] և էթնիկ հագուստի տեսակ է Հնդկաստանում, Բանգլադեշում, Շրի Լանկայում, Նեպալում և Պակիստանում։ Սարիի պատրաստման և զարդարման տարբեր անվանումներ և ոճեր կան, որոնցից ամենատարածվածը Նիվի ոճն է[11][12]։ Այն շարունակում է մնալ նորաձև Հնդկական ենթամայրցամաքում և համարվում է նաև պաշտոնական հագուստ տարածաշրջանի երկրներում[13][14]։

Ստուգաբանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հինդի լեզվով sāṛī (साड़ी) բառը[15], նկարագրվում է սանսկրիտերեն śāṭī[16]-ում և նշանակում է «կտորի շերտ»[17], իսկ պալիերենով՝ शाडी śāḍī կամ साडी sāḍī, կաննադա լեզվով՝ ಸೀರೆ կամ sire, և որը ժամանակակից հնդկական լեզուներում զարգացել է մինչև sāṛī[18]։ śāṭika բառը հիշատակվում է որպես կանանց դհարմիկ հագուստի նկարագրություն սանսկրիտական ​​գրականության և բուդդայական գրականության մեջ, որը կոչվում է «ջատակա»[19]։ Սա կարող է համարժեք լինել ժամանակակից սարիին։ Կանացի կրծկալի համար նախատեսված չոլի տերմինը զարգացել է հին ստանապաթայից[20][21]։ Կալհանայի տասներորդ դարի գրական աշխատության մեջ՝ Ռաջատարանգինիում, նշվում է, որ Դեկանից եկող չոլին Քաշմիր է բերվել թագավորական հրամանով։

Հնդկահավը կոչվում է sāyā (साया), պարքար (परकर) մարաթիերեն, ul pavadai (உள் பாவாடை" հարավային հագուստի ներքին մասերում. մալայալամ. (সায়া) բենգալերեն և արևելյան Հնդկաստանում, և sāya (සාය) սինհալերենում։ Բացի ստանդարտ «ֆետիկոատից», այն կարող է նաև կոչվել «ներքին կիսաշրջազգեստ»[22] կամ ներփակ կիսաշրջազգեստ։

Ծագում և պատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնդկական լեգենդի համաձայն սարիի կտորը խորհրդանշում է տիեզերքի ստեղծումը։ «Սուտրան» (թելը) հանդիսանում է հիմքը, իսկ «սուտրադխարան» (դերձակը)՝ տիեզերքի արարիչը։ Սարի բառը ծագել է սատտիկա բառից[23]։Սանսկրիտով « սատի» նշանակում է կտորի շերտ։

Հնդկական հագուստի պատմությունն արմատներով գնում է դեպի հնդկական քաղաքակրթություն, որն իր ծաղկմանն է հասել մ. թ.ա. 2800—1800 թվականներին՝ ժամանակակից Հնդկաստանի տարածքում (Հուջարաթ, Խարյանա և Ռաջաստան, Սինդ և Պենջաբ)։ Ամենահին հայտնի սարին Ինդուս հովտում գտնված քրմուհու արձանի վրա է քանդակված եղել[24]։

Որոշ տարազագետներ ենթադրում են, որ տղամարդու դխոտին (ամենահին հնդկական հագուստը) նախորդել է սարիին։ Մինչև XIV դարը դխոտին հագել են ինչպես տղամարդիկ, այնպես էլ կանայք։ Գանդհարայի արձանը (1-ին—4-րդ դարեր մ.թ.), պատկերում է աստվածուհու և պարուհու, որի հագուստը ծածկում է ոտքերը, դիմացից ունի ծալքեր։ Գոտկատեղից վերև մարմինը մերկ է։ Այնպիսի գրավոր աղբյուրներից, ինչպիսիք են «Ռամայանան» և «Մախաբխարատան» հայտնի է, որ կանանց և տղամարդկանց համար ամենօրյա հագուստը կազմված է եղել դխոտիից կամ լունգիից , որը ծածկում էր ոտքերը և ծածկոցից, որը ծածկել է ուսերը, կամ գլուխը։ Միայն կտորի մի հատվածից բաղկացած սարին ավելի ուշ է հայտնվել։ Միայն մ.թ. 4-րդ դարում ձևավորվել է դխոտիի և սարիի հագնելու այլ ոճ, հայտնվում են կանացի և տղամարդու հագուստի առանձնահատուկ տարրեր։ Սակայն սարին հիմնականում հազարամյակներով գրեթե անփոփոխ է մնացել։

Հաճախ վեճի առարկա է դառնում չոլիի և ներքին կիսաշրջազգեստի պատմությունը։ Որոշ հետազոտողներ հայտնում են, որ դրանք մինչև Հնդկաստանի բրիտանական գաղութ լինելը հայտնի չեն եղել։ Նախկինում կանայք հագել են միայն մեկ ծածկող կտորից հագուստ, իսկ կուրծքը բաց է եղել։ Այլ պատմաբաններ էլ վկայում են կուրծքը ծածկող բազմաթիվ ծածկոցների, թաշկինակների մասին։

Մինչև 20-րդ դարը Հարավային Հնդկաստանում կանայք հագել են միայն սարի, իսկ մարմնի վերևի հատվածը բաց է եղել։ Նույնիսկ այսօր գյուղական վայրերի որոշ կանայք չոլի չեն հագնում։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑
    • «sari also saree». The American Heritage Dictionary of the English Language. 2022.
    • «sari or less commonly saree». Merriam-Webster. 2022.
    • «sari (also saree)». Lexico.com. 2022. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ օգոստոսի 14-ին.
  2. ↑ Saris: An Illustrated Guide to the Indian Art of Draping. Shakti Press International. 1997. ISBN 978-0-9661496-1-6.
  3. ↑ Lynton, Linda (1995). The Sari. New York: Harry N. Abrams, Incorporated. ISBN 978-0-8109-4461-9.
  4. ↑ «History of Sari and Draping Styles | JD Institute of Fashion Technology». Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 8-ին.
  5. ↑ Jermsawatdi, Promsak (1979). Thai Art with Indian Influences. Abhinav Publications. ISBN 9788170170907.
  6. ↑ Alkazi, Roshan (1983) "Ancient Indian costume", Art Heritage
  7. ↑ Boulanger, Chantal; (1997) Saris: An Illustrated Guide to the Indian Art of Draping, Shakti Press International, New York.
  8. ↑ Ghurye (1951) "Indian costume", Popular book depot (Bombay); (Includes rare photographs of 19th century Namboothiri and nair women in ancient sari with bare upper torso)
  9. ↑ Boulanger, Chantal (1997). Saris: An Illustrated Guide to the Indian Art of Draping. New York: Shakti Press International. ISBN 978-0-9661496-1-6.
  10. ↑ Boulanger, Chantal (1997). Saris: An Illustrated Guide to the Indian Art of Draping. New York: Shakti Press International. էջ 6.
  11. ↑ Boulanger, Chantal (1997). Saris: an illustrated guide to the Indian art of draping (անգլերեն). Shakti Press International. էջ 55. ISBN 9780966149616. «Women of Andhra Pradesh claim that the modern sari is their own traditional drape . . . this claim is probably true.»
  12. ↑ Linda Lynton(1995), The Sari: Styles, Patterns, History, Technique 978-0-8109-4461-9, page 187; Quote: It is in the Karnataka (Mysore) and western Maharashtran area that the nivi style is believed to have originated..
  13. ↑ «Sari, Always in Vogue». Hinduism Today. Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-31-ին. Վերցված է 2018-03-09-ին.
  14. ↑ Katiyar, Vijai Singh (2009). Indian saris : traditions, perspectives, design. New Delhi: Wisdom Tree in association with National Institute of Design, Ahmedabad. էջ 211. ISBN 9788183281225. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 31-ին.
  15. ↑ Annandale, Charles (1892). The Imperial Dictionary and Encyclopedia of Knowledge Unabridged (անգլերեն). Belford Publishing Company. էջ 792.
  16. ↑ R. S. McGregor, ed. (1997). The Oxford Hindi-English Dictionary. Oxford University Press. էջ 1003. ISBN 978-0-19-864339-5.
  17. ↑ Monier-Williams, Monier (1995). A Sanskrit-English Dictionary. Delhi: Motilal Banarsidass. էջ 1063. ISBN 978-81-208-0065-6. Վերցված է 2010 թ․ հուլիսի 4-ին.
  18. ↑ Kapoor, Subodh (2002). The Indian encyclopaedia: biographical, historical, religious, administrative, ethnological, commercial and scientific. Reunion-Satya Yauvana, Volume 20. Genesis Publishing Pvt Ltd. էջ 6422 (pg no. starts from 6130). ISBN 978-81-7755-257-7. «The etymology of the word sari is from the Sanskrit 'sati', which means strip of cloth. This evolved into the Prakriti 'sadi', and was later anglicised into sari»
  19. ↑ Sachidanand, Sahay (1975) Indian costume, coiffure, and ornament. Chapter 2 'Female Dress', Munshiram Manoharlal publishers Pvt Ltd. pp 31–55
  20. ↑ Prachya Pratibha, 1978 "Prachya Pratibha, Volume 6", p.121
  21. ↑ Agam Kala Prakashan, 1991 "Costume, coiffure, and ornaments in the temple sculpture of northern Andhra", p.118
  22. ↑ «How to wear saree perfectly – Glowpink». 2015 թ․ մարտի 26. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ նոյեմբերի 20-ին.
  23. ↑ Mohapatra, R. P. (1992) «Fashion styles of ancient India», B. R. Publishing corporation, ISBN 81-7018-723-0
  24. ↑ Alkazi, Roshan (1983) «Ancient Indian costume», Art Heritage; Ghurye (1951) «Indian costume», Popular book depot (Bombay); Boulanger, Chantal; (1997)
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Սարի&oldid=10725961» էջից