Սարգիս Քամալյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սարգիս Քամալյան
Ծնվել էմայիսի 25, 1860(1860-05-25)
ԾննդավայրՇուլավեր, Մառնեուլի շրջան, Վրաստան
Վախճանվել է1934
Վախճանի վայրԹիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ
Մասնագիտությունթարգմանիչ, բանահավաք, ուսուցիչ և գրող
Ազգությունհայ
ԿրթությունՆերսիսեան դպրոց (1880), Տարտուի համալսարան, Հումբոլդտի համալսարան և Ենայի համալսարան
ԱշխատավայրՆերսիսեան դպրոց

Սարգիս Ավետիքի Քամալյան (մայիսի 25, 1860(1860-05-25), Շուլավեր, Մառնեուլի շրջան, Վրաստան - 1934, Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բանահավաք, գրող, թարգմանիչ, մանկավարժ[1]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1880 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, 1898—1903 թվականներին սովորել Դորպատի, Բեռլինի, Ենայի համալսարաններում։ Շուրջ 50 տարի զբաղվել է մանկավարժությամբ՝ 1904—1907 թվականներին՝ Ներսիսյան դպրոցում, տարբեր տարիների՝ Կողբ գյուղում (Նոյեմբերյանի շրջանում), Գանձակում, Թիֆլիսի Հովնանյան (Մարիամյան–Հովնանյան) օրիորդաց դպրոցում)։ 1896 թվականին, հայկական դպրոցների փակման կապակցությամբ, Քամալյանը ֆելիետոն է տպագրել «Արձագանք»-ում և, կայսրական իշխանությունների հետապնդումից ազատվելու համար, անցել է Գերմանիա։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քամալյանի բանահավաքչական ու գրական գործունեության մեջ մեծ տեղ ունեն հեքիաթների, առակների մշակումները («Հեքիաթներ», 1892 թ., «Ծովինար», 1893 թ., «Շեն թագավորի աղջիկը», 1894 թ., «Հողածին և անմեռ աշխարք», 1897 թ., «Ազգային առակներ», 1907 թ., Ժողովածուներ և առանձին գրքույկներ), նշանավոր գրական երկերի համառոտ վերապատումները («Սասունցի Հովնան», 1900 թ., «Սիրելի հերոս», 1905 թ.)։ Քամալյանը գրել է նաև պատմվածքներ ու զրույցներ, որոնցում օգտագործել է հայոց պատմությունից առնված նյութեր («Խուլ Խաչիկ», 1894 թ., «Գալո Ափո», 1895 թ., «Աստված չճանաչող», 1895 թ., «Վարդանանց և Ղևոնդյանց մասին», 1910 թ.)։ Կատարել է թարգմանություններ–փոխադրություններ՝ գերմաներենից (Հոֆման, «Ժամանակը՝ ոսկի», 1904 թ., վեպ), ռուսերենից, ֆրանսերենից («Արտաշահ բաներ», 1911 թ., ժողովրդական)։ «Եզոպոսի կյանքը» (1915 թ.) Մաքսիմոս Պլանուդի «Եզոպոսի կենսագրությունը» աշխատության թարգմանություն–փոխադրությունն է։ Քամալյանը թողել է բանահյուսական, ազգագրական ու բանասիրական հարուստ ժառանգություն (անտիպ), որը պահպանվում է Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանում և Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ծովինար։ Հէքեաթ։ Թիֆլիս։ Ի. Մարտիրոսեանց, 1893[2]։
  • Խուլ Խաչիկ։ Պատմական վէպիկ։ Թիֆլիս։ Մ. Շարաձէի, 1894[3]։
  • Աստուած չճանաչող։ (Թանղրի թանմազ)։ Թիֆլիս։ Մ. Շարաձէի, 1895[4]։
  • Աստուած աղքատի կերպում։ Զրոյց։ Թիֆլիս։ Յովհաննէս Մարտիրոսեանցի, 1895[5]։
  • Երկասիրութիւններ։ Թիֆլիզ։ Մ. Մարտիրոսեանցի, 1896[6]։
  • Հողածին եւ անմեռ աշխարք։ Թիֆլիս։ Յովհաննէս Մարտիրոսեանցի, 1897[7]։
  • Ժամանակը ոսկի։ Պատկերազարդ [վիպակ]։ Թիֆլիզ։ Հերմէս, 1904[8]։
  • Սիրելի հերոս։ Հասան խանի ժամանակի պատմութիւն։ Թիֆլիս։ Հերմէս, 1905[9]։
  • Սիրտ։ Գրքից ինն պատմութիւն։ (10 պատկերով)։ Թիֆլիս։ Հերմէս, 1906[10]։
  • Գալօ Ափօ եւ Խաչան։ [Պատմվածք], Թիֆլիս։ Հերմէս, 1906[11]։
  • Ազգային առակներ։ Թիֆլիս։ տպ. Ն. Աղանեանցի, 1907[12]։
  • Երկու զրոյց։ (Հայ ծերունուց լսած)։ Թիֆլիս։ Ն. Աղանեանցի, 1907[13]։
  • Ինչու էր հերսոտել։ X հարուստը մախաթի ծակում։ Փոքրոգի բարեկամներ։ Թիֆլիս։ Ն. Աղանեանի, 1907[14]։
  • Վարդանանց եւ Ղեւոնդեանց մասին։ (Զրոյց հայ ժողովրդի համար)։ Տփղիս։ Էպօխա, 1910[15]։
  • Սրտաշահ բաներ։ [Պատմվածքներ]։ Թարգմանված և փոխադրած ռուսերենից, գերմաներենից, ֆրանսերենից։ Թիֆլիս։ Էպօխա, 1911[16]։
  • Շէն թագաւորի աղջիկը։ Պատկերազարդ զրոյց։ Թիֆլիս։ Էպօխա, 1912[17]։
  • Ոսկեթեւիկ։ Հեքիաթներ։ Թիֆլիս։ Էպօխա, 1912[18]։
  • Կեցցէ համբերութիւնը։ Պատմվածք։ Թիֆլիս։ տպ. Էպօխա, 1914[19]։
  • Հայը Յովբի օրում։ Մխիթար երէցի զրոյցը ժողովրդի համար։ Թիֆլիս։ Պրօգրէս, 1917[20]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Սանդուխտ Ասլանյան, Սամվել Կարապետյան, «Շուլավեր», Երևան 2002թ., էջ 158։
  2. Քամալյան Սարգիս Ավետիքի (1893)։ Ծովինար: Հէքեաթ (Երկրորդ տպագրութիւն ed.)։ Թիֆլիս: տպ. Ի. Մարտիրոսեանց 
  3. Քամալյան Սարգիս Ավետիքի (1894)։ Խուլ Խաչիկ: Պատմական վէպիկ։ Թիֆլիս: տպ. Մ. Շարաձէի 
  4. Քամալյան Սարգիս Ավետիքի (1895)։ Աստուած չճանաչող: Թանղրի թանմազ։ Թիֆլիս: տպ. Մ. Շարաձէի 
  5. Քամալյան Սարգիս Ավետիքի (1895)։ Աստուած աղքատի կերպում: Զրոյց։ Թիֆլիս: տպ. Յովհաննէս Մարտիրոսեանցի 
  6. Քամալյան Սարգիս Ավետիքի (1896)։ Երկասիրութիւններ։ Թիֆլիզ: տպ. Մ. Մարտիրոսեանցի 
  7. Քամալյան Սարգիս Ավետիքի (1897)։ Հողածին եւ անմեռ աշխարք։ Թիֆլիս: տպ. Յովհաննէս Մարտիրոսեանցի 
  8. Քամալյան Սարգիս Ավետիքի (1904)։ Ժամանակը ոսկի: Պատկերազարդ [վիպակ]։ Թիֆլիզ: տպ. Հերմէս 
  9. Քամալյան Սարգիս Ավետիքի (1905)։ Սիրելի հերոս: Հասան խանի ժամանակի պատմութիւն։ Թիֆլիս: տպ. Հերմէս 
  10. Ամիչիս Էդմօնդօ դէ (1906)։ Սիրտ: Գրքից ինն պատմութիւն: (10 պատկերով)։ Թիֆլիս: տպ. Հերմէս 
  11. Քամալյան Սարգիս Ավետիքի (1906)։ Գալօ Ափօ եւ Խաչան: Պատմվածք (Բ. տպագր ed.)։ Թիֆլիս: տպ. Հերմէս 
  12. Քամալյան Սարգիս Ավետիքի (1907)։ Ազգային առակներ։ Թիֆլիս: տպ. Ն. Աղանեանցի 
  13. Քամալյան Սարգիս Ավետիքի (1907)։ Երկու զրոյց: Հայ ծերունուց լսած։ Թիֆլիս: տպ. Ն. Աղանեանցի 
  14. Քամալյան Սարգիս Ավետիքի (1907)։ Ինչու էր հերսոտել: X հարուստը մախաթի ծակում: Փոքրոգի բարեկամներ։ Թիֆլիս: տպ. Ն. Աղանեանի 
  15. Քամալյան Սարգիս Ավետիքի (1910)։ Վարդանանց եւ Ղեւոնդեանց մասին: Զրոյց հայ ժողովրդի համար։ Տփղիս: տպ. Էպօխա 
  16. Քամալյան Սարգիս Ավետիքի (1911)։ Սրտաշահ բաներ: [Պատմվածքներ]: Թարգմանված և փոխադրած ռուսերենից, գերմաներենից, ֆրանսերենից։ Թիֆլիս: տպ. Էպօխա 
  17. Քամալյան Սարգիս Ավետիքի (1912)։ Շէն թագաւորի աղջիկը: Պատկերազարդ զրոյց (Գ. բարեփոխած տպագր ed.)։ Թիֆլիս: տպ. Էպօխա 
  18. Քամալյան Սարգիս Ավետիքի (1912)։ Ոսկեթեւիկ: Հեքիաթներ։ Թիֆլիս: տպ. Էպօխա 
  19. Բօկկաչիօ Իօհ (1914)։ Կեցցէ համբերութիւնը: Պատմվածք։ Թիֆլիս: տպ. Էպօխա 
  20. Քամալյան Սարգիս Ավետիքի (1917)։ Հայը Յովբի օրում: Մխիթար երէցի զրոյցը ժողովրդի համար։ Թիֆլիս: տպ. Պրօգրէս 
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png