Սառա Աարոնսոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սառա Աարոնսոն
Sarah Aaronsohn, portrait 3.jpg
Ծնվել է հունվարի 6, 1890({{padleft:1890|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:6|2|0}})[1]
Ծննդավայր Զիխրոն Յաակով, Իսրայել
Մահացել է հոկտեմբերի 9, 1917({{padleft:1917|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:9|2|0}}) (27 տարեկանում)
Մահվան վայր Զիխրոն Յաակով, Իսրայել
Քաղաքացիություն Flag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
Մասնագիտություն հետախույզ
Sarah Aaronsohn Վիքիպահեստում

Սառա Աարոնսոն (հունվարի 6, 1890({{padleft:1890|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:6|2|0}})[1], Զիխրոն Յաակով, Իսրայել - հոկտեմբերի 9, 1917({{padleft:1917|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:9|2|0}}), Զիխրոն Յաակով, Իսրայել), Նիլիի անդամ, Հրեա լրտեսների խումբ, որոնք աշխատում էին Մեծ Բրիտանիայի համար Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Հայտնի բուսաբան Ահարոն Աարոնսոնի քույրը[2]։ Երբեմն նրան անվանում են «Նիլիի հերոսուհի»[3]։

Վաղ կյանքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սառա Աարոնսոնը ծնվել է և մահացել Իսրայելի Զիխրոն Յակով քաղաքում, որը այն ժամանակ հանդիսանում էր Օսմանյան կայսրության մաս։ Նա որոշ ժամանակ ապրել է Կոստանդնուպոլիսում մինչև 1915 թվականը, երբ դեկտեմբերին Սառան վերադարձավ հայրենի քաղաք, որպեսզի խուսափի անցանկալի ամուսնությունից։

Լրտես դառնալու որոշումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոստանդնուպոլիսից Հայֆա ուղևորության ժամանակ Աարոնսոնը ականատես է եղել Հայոց Ցեղասպանությանը։ Իր վկայությունների ժամանակ նա պատմել է հարյուրավոր տղամարդկանց, կանանց ու երեխաների դիակների մասին, խոշտանգված հայերի գնացքներով տեղափոխման, մոտ 5000 հայերի կոտորածի, նրանց մարմինների խոշտանգումների և այրման մասին[4]։ Նրա ճանապարհորդությունից հետո հայերի մասին ցանկացած ակնարկ նրան հասցնում էր հիստերիայի[4]։ Համաձայն Խայմ Հերցոգի, Աարոնսոնը որոշել է օգնել բրիտանական զինված ուժերին այն բանից հետո, երբ նա վկա է դարձել Հայոց Ցեղասպանության Օսմանական Անատոլիայում[5]։

Լրտեսական գործունեությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աարոնսոնը, նրա եղբայրները և քույրը, Աարոնը, Ալեքսը և Ռեբեկան, ինչպես նաև նրանց ընկեր Աբսալոմ Ֆեյնբերգը ստեղծեցին և ղեկավարել են Նիլի լրտեսական կազմակերպությունը։ Աարոնսոնը վերահսկում էր լրտեղների աշխատանքները և փոխանցում էր տեղեկությունները բրիտանական գործակալներին։ Աարոն Աարոնսոնի բացակայության դեպքում Սառան ստանձնում էր կազմակերպության կառավարումը Պաղեստինում։ Երբեմն նա ճանապարհորդում էր Օսմանական կայսրության տարածքում և անձամբ հասցնում էր հավաքված տեղեկությունները բրիտանացիների կողմից վերահսկվող Եգիպտոս։ Ի վերջո նա վերադառնում է Զիխրոն Յակով և շարունակում Նիլիում իր գործունեությունը։

Բացահայտումը և մահը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սառա Աարոնսոնիի և նրա մոր գերեզմանները Զիխրոն Յակովի գերեզմանոցում

1917 թվականի սեպտեմբերին ոստիկանները բռնում են աղավնուն, որի միջոցով Սառան տեղեկություններ էր փոխանցում բրիտանացիներին, և վերծանեցին Նիլիի հաղորդակցման կոդը։ Հոկտեմբերին օսմանյան զինված ուժերը շրջապատեցի Զիխրոն Յակովը և ձերբակալեցին մի շարք մարդկանց, այդ թվում նաև Աարոնսոնին։ Չորս օր շարունակվող կտտանքներից հետո, Աարոնսոնը հաջողացնում է գտնել ատրճանակ և ինքնասպան է լինում[6][7]։

Իր վերջին նամակում նա հույս է հայտնել, որ Նիլիի գործունեությունը կմոտեցնի Հրեաների համար տան ձեռք բերումը Էրեց Իսրայելում։

Ինքնասպանության վերաբերյալ հրեաների տեսանկյան պատճառով Աարոնսոնին արգելվել է թաղել Հրեական գերեզմանոց։ Այնուամենայնիվ նրա դին թաղվել է հրեական գերեզմանոցում, սակայն շրջապատվել է ցանկապատով, որը խորհրդանշում էր նրա գերեզմանի անջատ լինելը շրջապատող սուրբ հողից։ Աարոնսոնի մայրը մահից հետո կտակել է թաղել իրեն իր դստեր մոտ, ինչի պատճառով էլ գերեզմանի ցանկապատը մեծացվել է։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 http://www.izkor.gov.il/HalalKorot.aspx?id=505277
  2. Սառա Աարոնսոն (Հրեական վիրտուալ գրադարան, հիմնվելով Սիոնիզմի և Իսրաելի նոր հանրագիտարանի նյութերի վրա, խմբ. Ջոֆրի Վիգոդեր, Ասոշիեյթեդ Յունիվերսիթի Փրեսս)
  3. Հերցոգ Խայմ (1989)։ Իսրաելի հերոսները։ Բոստոն: Լիթլ Բրաուն։ ISBN 0-316-35901-7 
  4. 4,0 4,1 Բարտով, Մակ Օմեր, Ֆիլիս (2001)։ In God's Name: Genocide and Religion in the Twentieth Century։ Berghahn Books։ էջեր 274–275։ ISBN 1-57181-214-8 
  5. Armenian Genocide Research - The First World War : A Complete History
  6. Auron, Yair. The Banality of Indifference. 2001, page 179-80
  7. Kahana, Ephraim. Historical dictionary of Israeli intelligence. 2006, page xix

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]