Սահնակ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Երեխան մանկական սահնակով
Ֆ.Վ. Սիչկով Ջմռանը սարից սահելը: 1889 թ.
Ռուսական սահնակ (20-րդ դարի սկիզբ)

Սահնակ, առանց անիվների տեղափոխման տարածված միջոց, որն ունենում է սահուկներ[1]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Զոսիմի և Սավատիայի կենցաղավարությունը» (17-րդ դար)

Սահնակը հնագույն փոխադրամիջոց է, որը կիրառվել է ոչ միայն հյուսիսային երկրներում, այլ նաև հարավում, օրինակ Հին Եգիպտոսում[2]: Շատ ժողովուրդներ, որոնց արդեն հայտնի էր անիվային փոխադրումը, ավանդույթի համաձայն կիրառել են սահնակներ թաղման արարողության ժամանակ (Հին Եգիպտոս, Կիևյան Ռուսիա):

Կիևյան Ռուսիայում ճանապարհների և փողոցների վատ վիճակով պայմանավորված՝ սահնակները նույնիսկ ամռանն ամենատարածված փոխադրամիջոցներն էին: Արխանգելսկի, Վոլգոդանսկի, Կաստրամայի նահանգների ճահճային և անտառային հատվածներում սահնակներն ամռանն օգտագործվել են մինչև 20-րդ դարի սկիզբը: Հին Ռուսաստանում սահնակով փոխադրվելը պատվաբեր է եղել, այդ պատճառով կիրառվել են տոնական միջոցառումների ժամանակ՝ մասնավորապես հոգևոր անձանց կողմից: Հնում սահնակներն ունեցել են նավակների տեսք, որն առջևում և հետևում նեղանում էր, կամ նման էր տուփի, որոնց մեջ հնարավոր էր պառկել: Սովորաբար դրանց լծվում էր մեկ ձի, որի վրա նստում էր կառապանը: Հայտնի բոյարների, իշխանների և արքաների սահնակները տարբերվել են իրենց արդուզարդով, թագավորական սահնակներն արժեին 200-300 ռուբլի: Սահնակի մեջ սովորաբար մեկ, իսկ բացառիկ դեպքում՝ երկու մարդ էր փոխադրվում:

Սահնակ, 19-րդ դարի երկրորդ կես, Դանիա
Սահնակի կողափայտ: Սահնակին ամրացվող վերջույթներ: Վիտեբսկ:

Կանանց և տղամարդկանց համար նախատեսված սահնակները միանման էին, կանացի սահնակներն ավելի լայն էին, կահավորանքի մեջ առկա էր մահուդ, սահնակը ծածկված էր և կողքերից և վերևից: Սահնակներին հատուկ նշանակություն էր տրվում հարսանիքների և թաղումների ժամանակ: Հարսանիքի ժամանակ առաջարկվում էին կերպասե, սաթե ծածկով, հարուստ գորգերով սահնակներ: Հարսնացուն եկեղեցի էր գնում խնամիների հետ, որոնք նրա գլխավերևում պահում էին սամույրի մորթի, իսկ եկեղեցուց գնում էր ամուսնու հետ:

Հուղարկավորության ժամանակ սահնակների օգտագործման մասին առաջին անգամ նշվել է 1015 թվականին Վլադիմիր Մեծի հուղարկավորության նկարագրության մեջ. հանգուցյալի մարմինը սահնակով հասցրել են մինչև եկեղեցի[3]: Պրոֆեսոր Դ.Ա.Անուչինի հետազոտությունների համաձայն՝ սահնակները կիրառվել են ոչ միայն սլավոնական ժողովուրդների, այլ ֆինների, Արևմտյան Եվրոպայի և եգիպտացիների կողմից:

Ժամանակակից կիրառություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սահնակները կիրառվում են այն երկրների գյուղական վայրերում, որտեղ ձմեռները ձյունառատ են լինում: Սահնակները կիրառվում են նաև սպորտային նպատակներով (սահնակային սպորտ):

Սահնակի տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տրակտորային քարշակ
Ձիասահնակ: Ուկրաինա, 2012 թ.
Ֆիննական սահնակ

Սահնակների մեջ են մտնում նաև բեռնասահնակները, հյուսիսային ազգերի շնասահնակները:

  • Բոբսլեյ՝ ղեկային կառավարմամբ սահնակ
  • Բուեր՝ նավակատիպ, առագաստավոր սահնակ (հարթակ) անիվների կամ չմուշկների վրա, որի մրցումները կազմակերպվում են սառույցի վրա
  • Մրցարշավային՝ թեթև սահնակ, որոնք օգտագործվում են վարգաձիերի վարժեցման նպատակով
  • Ծածկասահնակ՝ թիկնատեղով ծածկ ունեցող սահնակ
  • Սայլ՝ կազմված երկու խողովակից, որոնց մի ծայրին կապվում են ձիեր, շներ:
  • Բեռնասահնակ՝ առանց բեռնախցիկի գյուղցիական սահնակ
  • Սառցասահնակ
  • Լայնասահնակ՝ ցածր և լայն սահնակ
  • Պուլկա՝ փոքրիկ բեռներ տեղափոխելու թեթև սահնակ
  • Առանց նստարանի լայնասահնակ
  • Ձեռնասահնակ՝ փոքրիկ փայտե ձեռքի սահնակ
  • Տոբոգան՝ Հյուսիսային Ամերիկայի հնդկացիների սահնակ[4]
  • Ֆիննական սահնակ՝ բարձր սահնակ, որը հրում են հետևից:
  • Մանկական սահնակ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Сенсемилияwrote Татьяна, sen_semilia 2013-12-25 15:51:00 2013-12-25 15:51:00 Татьяна Сенсемилия։ «Сани, санки и салазки»։ sen-semilia.livejournal.com (en-us)։ Վերցված է 2020-02-13 
  2. McCoy Terrence (մայիսի 2, 2014)։ «The Surprisingly Simple Way Egyptians Moved Massive Pyramid Stones Without Modern Technology»։ The Washington Post (անգլերեն)։ Վերցված է 2019-02-01 
  3. «Ребусы на тему «Сани»»։ Музей ямщика (ru-RU)։ 2020-02-08։ Վերցված է 2020-02-13 
  4. «Hörnerschlitten» (German)։ www.schlitten-bob.de։ Վերցված է մայիսի 19, 2013 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]