Սալվադոր Ալյենդե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սալվադոր Ալյենդե
Salvador Allende 2.jpg
 
Քաղաքացիություն՝ Flag of Chile.svg Չիլի
Կուսակցություն՝ Չիլիի սոցիալիստական կուսակցություն
Կրթություն՝ Չիլիի համալսարան
Մասնագիտություն՝ քաղաքական գործիչ, բժիշկ և վիրաբույժ
Ազգություն Chileans
Ծննդյան օր հունիսի 26, 1908({{padleft:1908|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:26|2|0}})
Ծննդավայր Սանտյագո, Չիլի
Վախճանի օր սեպտեմբերի 11, 1973({{padleft:1973|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:11|2|0}})[1][2][3][4][5] (65 տարեկանում)
Վախճանի վայր Palacio de La Moneda, commune of Santiago, Սանտյագո, Սանտյագոյի մայրաքաղաքային տարածաշրջան, Չիլի
Թաղված Cementerio General de Santiago
Դինաստիա Ալյենդե տոհմ
Հայր Salvador Allende Castro
Մայր Laura Gossens Uribe
Ամուսին Օրտենսիա Բուսի դե Ալյենդե
Զավակներ Իսաբել Ալյենդե և Բեատրիս Ալյենդե
 
Ինքնագիր Salvador Allende signature.svg
 
Պարգևներ

Խոսե Մարտի շքանշան, Սուգուստո Սեզար Սանդինո շքանշան, Միջազգային Լենինի խաղաղության մրցանակ, Բերնարդո Օ'Հիգինսի շքանշան, Order of Merit և Օ. Ռ. Տամբոյի ուղեկցողների օրդեն

Սալվադոր Ալյենդե Գոսենս (իսպ.՝ Salvador Allende Gossens, հուլիսի 26 1908, Վալպարաիսո, Չիլիի — սեպտեմբեր 11 1973, Նախագահական դղյակ, Սանտյագո, Չիլիի)- պետական և քաղաքական գործիչ, Չիլիի նախագահ նոյեմբեր 3 1973 մահվան պատճառը ռազմական հեղաշրջում.

Գրականություն Լենինյան Միջազգային շքանշան «Ազգերի միջև խաղաղության ամրապնդման համար» (1973)[6].

Սալվադոր Ալյենդե Գոսես

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալյենդեի ընտանիքը, որը պատկանում է արիստոկրատների դասին, հայտնի էր իր լիբերալ հայացքներով։ 1932 թ.-ին ավարտել է բժշկական համալսարանը Չիլիի համալսարան։ Մեկ տարի անց մասնակցել է Չիլիի Սոցալիստական կուսակցության ձևավորմամնը։ 1937 թ.-ին ընտրվել է Չիլիի Ազգային Ժողովի պատգամավոր, որտեղ աշխատել է մինչև 1945 թվականը, երբ ընտրվեց սենատոր։ 1938 թ.-ից մինչև 1942 թ.-ը նա զբաղեցնում էր Առողջապահության նախարարի պաշտոնը։ 1942 թ.-ին Ալյենդեն դարձավ Չիլիի Սոցալիստական կուսակցության գլխավոր քարտուղարը։ 1948 թ.-ին սոցալիստները, Ալյենդեի կարծիքը հաշվի չառնելով, կոալիցիա կազմեցին կառավարության հետ և սատարեցին կոմունիստական կուսակցության արգելակմանը։ Ալյենդեն խզեց կապերը նախկին համախոհների հետ և ստեղծեց Ազգային սոցալիստական կուսակցությունը։

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սալվադորի քույրը ամուսնացած էր Սոցալիստական կուսակցության առաջնորդի Գրովե Մարմադուկեի եղբոր հետ։ 1940-ին Ալյենդեն ամուսնացել է Օրտենսիա Ալյենդե (1914—2009), ումից նա ուներ 3 աղջիկ՝ Կարմեն, Բեատրիս և Իզաբել։ Օրտենսիա Բուսին մահացել է 94 տարեկանում հուլիսի 18 2009[7].

Նրա զարմուհին՝ Իսաբել Ալյենդե (ծնունդ. 1942), հանդիսանում է հայտնի բանաստեղծուհի։ Նրա «Հոգիների Տուն» պոեմում նա հիշատակվում է սկզբում, որպես Թեկնածու, իսկ հետո որպես նախագահ։ Դիտարժան է, որ Ագուստո Պինոչետ հիշատակվում է նրանում, որպես բռնապետ, և միշտ փոքրատառ։

Տնտեսագիտական իրավիճակը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իր տնտեսագիտակահ ծրագրում Ալյենդեն հայտարարեց ագրարային բարեկարգման անցկացման և խոշոր մասնավոր առևտրային կազմակերպությունների և բանկերի ազգայնացման մասին։ Նոր համակարգը նախատեսում էր կազմակերպությունների ինքնակառավարում պետության վերահսկողության ներքո։ Կատարվեց կտրուկ արագացում հողային բարեփոխման, որը սկսվել էր պահպանողականների ղեկավարության տարիներին։ Եթե Ալեքսանդրի և Ֆրեյաի վարչությունը օտարել էին 15% հող, ապա Ալյենդեի վարչությունը ևս 25%։

Ինչպես նշվում էր տնտեսագիտական ինստիտուտի զեկույցում և Չիլիի համալսարանի ծրագրերում, հրատարակված 1972 թվականին. «Կառավարության գործունեության սկզբի երկու տարիների ընթացքում (Ազգային միասնության) գյուղատնտեսության վերակառուցված բաժնում միացված էր 3500 հողատարածքներ ընդհանուր 500 հազ. հեկտար մակերեսով, ինչը կազմում էր երկրում մշակվող ամբողջ հողատարածքների մոտավորապես մեկ չորրորդը։ Այդ հողատարածքները նախորդ կառավարության օտարած հողամասերի հետ միասին, կազմում եմ երկրում օգտագործվող ամբողջ գյուղատնտեսական հողերի մոտ 40%-ը»։ [8]

Հեղաշրջման ճանապարհին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1973-ին երկիրը բաժանվեց երկու հակամարտող լագերների՝ Ալյենդեի կողմնակիցների և հակառակորդների։ Առաջին ուժերը ԱՄՆի աջակցությամբ[9][10] պատրաստվում էին պետական հեղաշրջման։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/16237/Salvador-Allende
  3. SNAC
  4. https://www.theatlantic.com/international/archive/2014/09/chile-coup-salvador-allende-cia/380082/
  5. Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  6. Большой энциклопедический словарь. — 2-е изд., перераб. и доп. М.: Большая Российская энциклопедия, 1997. — С. 40 — 1456 с. ISBN 5-85270-160-2.
  7. Muere a los 94 años la viuda de Salvador Allende(իսպ.)
  8. Отеро Л. Разум и сила: Чили. Три года Народного единства. М., 1983. (монография)
  9. Covert Action in Chile 1963—1973 // US Department of State
  10. CIA Activities in Chile // Central Intelligence Agency