Ռոքսանդրա Ստուրդզա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ռոքսանդրա Ստուրդզա
Roksandra Sturdza.jpg
Ծնվել էհոկտեմբերի 12, 1786(1786-10-12) կամ 1785[1]
ԾննդավայրԿոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն
Մահացել էհունվարի 16, 1844(1844-01-16)
Մահվան վայրՕդեսա, Խերսոնի նահանգ, Ռուսական կայսրություն կամ Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն
ՔաղաքացիությունՌուսական կայսրություն
Flag of Greece.svg Հունաստան
Մասնագիտությունֆրեյլինա և գրող
ԱմուսինAlbert Kaetan von Edling?
Ծնողներհայր՝ Q18548236?
Roksandra Sturdza Վիքիպահեստում

Ռոքսանդրա կամ Ռոքսանա կամ Ռոքսանդրա Սկարլատովնա Էդլինգ-Ստուրդզա (հոկտեմբերի 12, 1786(1786-10-12) կամ 1785[1], Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - հունվարի 16, 1844(1844-01-16), Օդեսա, Խերսոնի նահանգ, Ռուսական կայսրություն և Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն), բարերար և գրող: Նրա գլխավոր ձեռքբերումը Բալկաններում պատերազմների և հեղափոխությունների տարիներին Օդեսայում գտնվող երիտասարդ և կարիքավոր փախստականների համար դպրոցների և մանկատների[2] հիմնադրում էր: Նա Մոլդովայի իշխան Կոնստանտին Մուրուզիի թոռն էր, դա և իր սեփական գործողությունները, տեսլականը, կամքը և վճռականությունը նրան դարձրեցին երիտասարդ փախստականների ակտիվ պաշտպան ամբողջ Եվրոպայում[3]:

Վաղ կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արքայադուստր Ռոքսանդրան ծնվել է 1786 թվականի հոկտեմբերի 12-ին, Կոստանդնուպոլսում: Նրա ծնողներն էին Սկարլատ Ստուրդզան և Սուլթանա Ստուրդզա-Մուրուզին (1762-1839): Ռոքսանդրան Ալեքսանդրու Ստուրդզայի քույրն էր և Մոլդավիայի իշխան Միխայիլ Ստուրդզայի զարմիկը[4]: 1790 թվականին Ստուրդզա ընտանիքը տեղափոխվել է Յասի, Մոլդավիա, այնուհետև 1800 թվականին հաստատվել է Սանկտ Պետերբուրգում, որտեղ Ռոքսանդրան շարունակել է իր ուսումը ռուսերեն և հունարեն: 1806 թվականին նա դարձել է Ռուսաստանի Ալեքսանդր I-ի և նրա կնոջ՝ կայսրուհի Ելիզավետա Ալեքսեևնայի դատարանի արարողությունների ղեկավար: 1809 թվականին Ռոքսանդրան հանդիպեց ռուսական կայսրության ապագա արտաքին գործերի նախարար Իոանիս Կապոդիստրիասի հետ: Այս միջոցառումը մեծ ոգևորիչ նշանակություն ուներ, որի արդյունքում Ռոքսանդրան համակվել էր սոցիալական նպատակների և հունասիրության զգացումով[5]:

Ընտանիքի արմատներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռոքսանդրայի մայրական պապը Մոլդովայի իշխանն էր, Կոնստանտին Մուրուզը (1730-1783): Մուրուսի ընտանիքը Կոստանդնուպոլսի հունական Ֆեներ թաղամասից էր: Այս մեծ ընտանիքի անդամները քրիստոնյա օսմանյան սուբյեկտների մշակութային և քաղաքական առաջնորդներ էին, որոնք քաղաքական վերելքի ուղի էին հարթել սերունդների համար: Ռոքսանդրայի հայր Սքարլաթ Ստուրդզան՝ Յասիի իշխանական ակադեմիայի նշանավոր շրջանավարտը, հունական ծագմամբ մոլդովական երկարատև Ստուրդզա ընտանիքի շառավիղ էր, որի անդամները ակտիվ էին մարդասիրական գործերով՝ սկսած 16-րդ դարից կամ ավելի շուտ: Մոլդավիայից Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան, Ստուրդզայի ընտանիքի արտագաղթումից անմիջապես հետո Սքարլեթը դարձավ կայսրուհի Էլիզաբեթ Ալեքսեևիի խորհրդականը:

Ամուսնություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1816 թվականին Ռոքսանդրան ամուսնացել է բարոն Ալբերտ Կայետան Գրաֆեն ֆոն Էդլինգի հետ (1771-1841), Սաքսոնիա-Վայմարի գերագույն դքսության նախարար և մարշալ: Էդլինգի հետ ամուսնության հետևանքով Ռոքսանդրան հայտնի է որպես կոմսուհի Ռոքսանդրա կամ Ռոքսանդրա Սկարլատովնա Էդլինգ-Ստուրդզա[6], և երկար տարիներ նա պահպանել է հողատարածքների սեփականությունը և բնակավայրերը Վայմարում[7], Բեռլինում, Վիենայում, Սանկտ Պետերբուրգում, Վալախիայում, Բեսարաբիայում և Օդեսայում: Այդ վայրերից էր, որ Ռոքսանդրան իր ժամանակը նվիրեց բարեգործական գործունեությանը, գրեց իր հուշերը և դարձավ մարդասիրական գործերի ջերմ աջակից:

Նվաճումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռոքսանդրայի ժառանգությունը ազդեցությունն էր ապագայի վրա[8]: Նա իր ետևից թողեց արդարացի վերաբերմունք Եվրոպայի բազմաթիվ պատերազմների ժամանակաշրջանում: Նա ստեղծեց դպրոցներ և համառորեն բարձրաձայնեց օգնության, խնամքի, ապաստանի և կրթության հարցերը Հունաստանի անկախության պատերազմի ժամանակ (1821-1832): Որպես հունասիրության ջերմ կողմնակից, դրանից բացի նա ոգեշնչվել է 1821 թվականի հունական հեղափոխությունների և հետագա տարիների նշանավոր գործիչ և առաջին անկախ Հունական Հանրապետության (1827-1831) առաջին ղեկավար Իոաննիս Կապոդիստրիասից:

Բարերարություն և ալտրուիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռոքսանդրան իր գործունեությամբ հովանավորել է ստեղծելու մի կազմակերպություն, որն օգնում էր անապահով երեխաներին առողջ ապրել: Որպես բարերարություն նա Բեսարաբիայում գտնվող իր ընտանիքի տնտեսություններից հագուստ և սնունդ է տվել՝ օգնելով աղքատության մեջ գտնվող փախստականներին, որոնք հասել էին Օդեսա՝ օսմանցիների դեմ ազատության համար հույների երկար պայքարի և ապստամբության հետևանքով: Նրա գործողությունները նախատեսված էին տուժածներին մշակույթ, ուսուցում և աշխատանք տալու համար: Ռոքսանդրայի լուսավոր սոցիալական մոտեցումը հարգանքի է արժանացել ամբողջ աշխարհում:

Նա մահացել է 1844 թվականի հունվարի 16-ին, Օդեսայում:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հանրագիտարաններ, գրքեր և քաղվածքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • New International Encyclopedia, New York, Dodd & Mead
  • Encyclopedia DRANDAKI-Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια ΔΡΑΝΔΑΚΗ, Π.-volume 22, page 412 http://www.vikelaia.gr
  • Encyclopedia HARH PATSH-ΧΑΡΗ ΠΑΤΣΗ http://www.nlg.gr
  • Encyclopedia YDRIA-ΥΔΡΙΑ • Encyclopedia DOMH • Encyclopedia PAPYRUS-LAROUSSE-BRITANNICA-Νεώτερο Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό ΗΛΙΟΥ http://www.nlg.gr
  • A. Brezianu and V. Spanu, 2007, USA, Moruzi Constantin, History of Moldova 978-0-8108-5607-3
  • Maria Tsatsou, Ideogramma, Athens, Memoirs of Roxandra Sturdza

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Pas L. v. Genealogics — 2003. — ed. size: 683713
  2. Historical Biographies by Helen Koukou, Athens 1997, Roxandra Sturdza page 405-409 978-960-05-0715-7
  3. Women, Diplomacy and International Politics, Carolyn Routledge, 2015, Roxandra Edling-Sturdza:efforts and 240 letters directed to European Leaders
  4. Some members of Phanariotes families, had acquired great wealth and influence. Ioan Sturdza ruled in Moldavia http://www.hellenicaworld.com
  5. Maria Anastasopoulou, Athens, 2004, Women and Philhellenism
  6. Roxandra, wife of Count Edling https://www.geni.com/people/Roxandra-Edling-Sturdza/6000000002397083523
  7. http://www.abebooks.com/book-search/title/edling-cajetan-albert-graf-und-herr-von-edling/
  8. Roxandra's benevolence exerted a strong influence on society. Some years later Antonios Papadakis became the greatest benefactor of the University of Athens

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]