Jump to content

Ռուդոլֆ Մարկուս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ռուդոլֆ Մարկուս
Դիմանկար
Ծնվել էհուլիսի 21, 1923(1923-07-21)[1][2] (102 տարեկան)
ԾննդավայրՄոնրեալ, Քվեբեկ, Կանադա[3][4]
Քաղաքացիություն Կանադա և  ԱՄՆ
ԿրթությունՄաքԳիլի համալսարան և Baron Byng High School?
Գիտական աստիճանփիլիսոփայության դոկտոր[5]
Մասնագիտությունքիմիկոս և համալսարանի դասախոս
ԱշխատատուՈւրբանա-Շամպեյնի Իլինոյսի համալսարան, Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտ[6], Նյու Յորքի համալսարանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտ և Հյուսիսային Կառոլինայի համալսարան Չապել Հիլում[7]
Պարգևներ և
մրցանակներ
ԱնդամությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն, ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Չինաստանի գիտությունների ակադեմիա, Կանադայի թագավորական ընկերություն, Քվանտամոլեկուլային գիտությունների միջազգային ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն և Ամերիկյան ֆիզիկական ընկերություն[19]
 Rudolph A. Marcus Վիքիպահեստում

Ռուդոլֆ Արթուր Մարկուս (հուլիսի 21, 1923(1923-07-21)[1][2], Մոնրեալ, Քվեբեկ, Կանադա[3][4]) կանադական ծագումով ամերիկացի քիմիկոս, ով 1992 թվականին ստացել է քիմիայի Նոբելյան մրցանակ[20]՝ «քիմիական համակարգերում էլեկտրոնների փոխանցման ռեակցիաների տեսության մեջ ունեցած ներդրման համար»։[21] Մարկուսի տեսությունը իրենից ներկայացնում է թերմոդինամիկական և կինետիկ մոդել՝ մեկ էլեկտրոնի արտաքին գնդից էլեկտրոնների փոխանցումը նկարագրելու համար։[22][23][24] Նա Կալտեքի, Նանյանգի տեխնոլոգիական համալսարանի պրոֆեսոր է, Սինգապուր և Քվանտային մոլեկուլային գիտության միջազգային ակադեմիայի անդամ։

Վաղ կյանք և կրթություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարկուսը ծնվել է Մոնրեալում, Քվեբեկ, Էսթերի (ծնված որպես Քոհեն) և Մայեր Մարկուսի ընտանիքում։ Նրա հայրը ծնվել է Նյու Յորքում, իսկ մայրը՝ Անգլիայում։ Նրա ընտանեկան ծագումը Ուկմերգեից է (Լիտվա)։[25] Նա հրեա է[26] և մեծացել է հիմնականում Մոնրեալի հրեական թաղամասում, բայց մանկության մի մասն անցկացրել է նաև Դետրոյթում, ԱՄՆ։[27][25] Նրա հետաքրքրությունը գիտությունների նկատմամբ սկսվել է փոքր տարիքից։ Բարոն Բինգի ավագ դպրոցում նա գերազանց էր մաթեմատիկայից։ Այնուհետև նա սովորել է ՄաքԳիլի համալսարանում՝ Կարլ Վինկլերի մոտ,[28] ով, իր հերթին, սովորել էր Սիրիլ Հինշելվուդի մոտ Օքսֆորդի համալսարանում։ ՄաքԳիլում Մարկուսը ավելի շատ մաթեմատիկայի դասընթացներ է անցել, քան քիմիայի միջին ուսանողը, ինչը հետագայում օգնել է նրան ստեղծել էլեկտրոնների փոխանցման վերաբերյալ իր տեսությունը։[29]

1943 թվականին Մարկուսը բակալավրի և 1946 թվականին դոկտորի աստիճան ՝ ստացել, երկուսն էլ ՄաքԳիլի համալսարանից։[30][31] 1958 թվականին նա դարձել է Միացյալ Նահանգների քաղաքացի։

Կարիերա և հետազոտություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1946 թվականին համալսարանն ավարտելուց հետո նա զբաղեցրեց հետդոկտորական պաշտոններ՝ նախ Ազգային հետազոտական ​​խորհրդում (Կանադա),[32] ապա՝ Հյուսիսային Կարոլինայի համալսարանում: Նա իր առաջին դասախոսական նշանակումը ստացավ Բրուքլինի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում: 1952 թվականին Հյուսիսային Կարոլինայի համալսարանում նա մշակեց Ռայս-Ռամսպերգեր-Կասել-Մարկուսի (RRKM) տեսությունը՝ համատեղելով նախկին RRK տեսությունը անցումային վիճակի տեսության հետ: 1964 թվականին նա դասավանդեց Իլինոյսի համալսարանում։[33] Խնդիր լուծելու նրա մոտեցումը «ողջ հզորությամբ ընկղմվվելն» է։[34] 1978 թվականին Մարկուսը տեղափոխվեց Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտ:[35]

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ 1,0 1,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
  2. ↑ 2,0 2,1 Munzinger Personen (գերմ.)
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Finding Aid for the R.A. Marcus Papers 1951-2001 — OAC.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Interview with Nobel Laureate Rudolph Marcus — 2007.
  5. ↑ https://search.amphilsoc.org/memhist/search?smode=advanced;f1-date=1990;startDoc=21
  6. ↑ Montenegro A. ORCID Public Data File 2023 — 2023. — doi:10.23640/07243.24204912.V1
  7. ↑ https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1992/marcus/biographical/
  8. ↑ The Nobel Prize in Chemistry 1992 — Nobel Foundation.
  9. ↑ Table showing prize amounts — Nobel Foundation, 2019.
  10. ↑ https://chicagoacs.org/Willard_Gibbs_Award
  11. ↑ http://phys-acs.org/acs-theoretical-chemistry/
  12. ↑ https://wolffund.org.il/rudolph-a-marcus/
  13. ↑ Irving Langmuir Award in Chemical Physics — APS.
  14. ↑ List of Royal Society Fellows 1660-2007 — Royal Society. — P. 235.
  15. ↑ https://acspss.org/pauling-medal-award/
  16. ↑ https://www.acs.org/funding/awards/peter-debye-award-in-physical-chemistry/past-recipients.html
  17. ↑ https://www.artsci.uc.edu/departments/chemistry/alumni-and-community/the-oesper-award-program-and-symposium/previous-recipients-of-the-oesper-award.html
  18. ↑ https://acsmaryland.org/remsen-award/
  19. ↑ Notable Names Database — 2002.
  20. ↑ Rudolph A. Marcus: The Nobel Prize in Chemistry 1992
  21. ↑ «The Nobel Prize in Chemistry 1992». Nobelprize.org. Վերցված է 2013-08-01-ին.
  22. ↑ Rudolph A. Marcus: autobiography
  23. ↑ Rudolph A. Marcus: Nobel Lecture 1992, Electron Transfer Reactions in Chemistry: Theory and Experiment
  24. ↑ Freeview video 'An Interview with Rudolph Marcus' by the Vega Science Trust
  25. ↑ 25,0 25,1 Marcus, Rudolph A. Interview by Shirley K. Cohen. Pasadena, California, December 1, 7, and 14, 1993. Oral History Project, California Institute of Technology Archives. Retrieved 2020 from the World Wide Web: http://resolver.caltech.edu/CaltechOH:OH_Marcus_R
  26. ↑ «Jewish Nobel Prize Laureates». www.jewishvirtuallibrary.org. Վերցված է 2020-11-06-ին.
  27. ↑ «Rudolph A. Marcus | Science History Institute | Center for Oral History». oh.sciencehistory.org. Վերցված է 2020-11-06-ին.
  28. ↑ Bohning, James J. (1991 թ․ հունիսի 20). Rudolph A. Marcus, Transcript of an Interview Conducted by James J. Bohning in Pasadena, California on 20 June 1991 (PDF). Philadelphia, PA: Chemical Heritage Foundation.
  29. ↑ «Rudolph A. Marcus – Facts». Nobelprize.org. 1923-07-21. Վերցված է 2013-08-01-ին.
  30. ↑ Center for Oral History. «Rudolph A. Marcus». Science History Institute.
  31. ↑ Marcus, Rudolph A. (1946). Studies on the conversion of PHX to AcAn (Ph.D. thesis). McGill University. OCLC 903054593.
  32. ↑ «Oral history interview with Rudolph A. Marcus» (PDF).
  33. ↑ «Rudolph A. Marcus (Canadian-American chemist) – Encyclopædia Britannica». Britannica.com. 1923-07-21. Վերցված է 2013-08-01-ին.
  34. ↑ Vita, Steven, Interview, 1996. «Nobel Laureate Rudolph A. Marcus». Veery Journal (անգլերեն). Վերցված է 2021-04-20-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link) CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
  35. ↑ «Oral history interview with Rudolph A. Marcus». Science History Institute.
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Ռուդոլֆ_Մարկուս&oldid=10604267» էջից