Ռոշարխի թեստ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Rorschach blot 03.jpg

Ռոշարխի թեստ՝ հոգեդիագնոստիկ թեստ, որը նախատեսված է անձնավորության հետազոտման համար, հրապարակվել է 1921 թվականին շվեյցարիացի հոգեբույժ և հոգեբան Հերման Ռոշախի (գերմ.՝  Hermann Rorschach) կողմից: Հայտնի է նաև Ռոշարխի թանաքաբծեր անվամբ:

Այն հոգեկանի և նրա խանգարման հետազոտման համար նախատեսված թեստերից մեկն է: Հետազոտվողին առաջարկվում է մեկնաբանել ուղղահայաց առանցքին համաչափ 10 թանաքաբծեր:

Յուրաքանչյուր այդպիսի պատկեր դրդապատճառ է հանդիսանում ազատ զուգորդության համար՝ փորձարկվողը պետք է անվանի իր մեջ առաջացող ցանկացած բառ, կերպար կամ միտք: Թեստը հիմնված է ենթադրությունների վրա, որի համաձայն այն ինչ անհատը տեսնում է թանաքաբծերի մեջ, որոշվում է նրա սեփական անձի առանձնահատկություններով:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թեստը ստեղծվել է շվեյցարիացի հոգեբան Հերման Ռոշարխի կողմից (1884-1922-ական թվականներ): Ռոշարխը նկատել էր, որ այն հետազոտվողները, ովքեր թանաքաբծերի մեջ տեսնում են ճիշտ համաչափ պատկեր, սովորաբար լավ են հասկանում իրական իրավիճակը, ունակ են ինքնաքննադատման և ինքնատիրապետման: Այնպես որ ընկալման յուրահատկությունները վկայում են տվյալ անհատի յուրահատկությունների մասին:

Ուսումնասիրելով ինքնատիրապետումը, որը հիմնականում բնորոշվում է որպես իշխանություն զգացմունքների նկատմամբ, Ռոշարխը օգտագործեց տարբեր գույների և սևի ու սպիտակի տարբեր հագեցվածությամբ թանաքաբծեր, որպեսզի դուրս հանի այն գործոնները, որոնք ունեն հուզական ազդեցություն: Ինտելեկտուալ հսկողության և առաջացող զգացմունքների փոխազդեցությունը բացահայտում է այն, ինչը թանաքաբծերի մեջ տեսնում է փորձարկվողը: Ռոշարխը բացհայտեց, որ մարդիկ, որոնց տարբեր էմոցիոնալ հոգեվիճակները հայտնի էին կլինիկական դիտարկումների ժամանակ, իրոք տարբեր կերպ են արձագանքում գույներին:

Ռոշարխի առավել ինքնատիպ և կարևոր բացահայտումը վերաբերվում է հոգեդինամիկային՝ Bewegung կամ պատասխան, որում օգտագործվում են ժեստեր: Որոշ փորձարկվողներ թանաքաբծերի մեջ տեսել են շարժվող մարդկային կերպարներ: Ռոշարխը բացահայտեց, որ առողջ անհատների մեջ այս երևույթը առավել բնորոշ է նրանց, ովքեր հարուստ երևակայություն ունեն, և այն մարդկանց մոտ, ովքեր հոգեկան առողջության հետ կապված խնդիրներ ունեն:

Համադրելով ասոցիացիա-ֆանտազիաները այն ամենի հետ ինչ արդեն հայտնի էր անձնավորության փոփոխությունների և տվյալ անհատի մոտիվացիոն ոլորտի մասին, Ռոշարխը եկավ եզրակացության, որ այդ ասոցիացիաները համարժեք են երազներին: Այսպիսով, պարզվել է, որ թանաքաբծերը ունակ են բացահայտել խորը պահված ցանկություններն ու վախերը, որոնք ընկած են տևական անլուծելի անձնային կոնֆլիկտների հիմքում:

Զգալի տեղեկություն անհատի պահանջմունքների մասին, ինչը մարդուն դարձնում է երջանիկ կամ տխուր, ինչը հուզում է նրան, այն մասին, որ նա ստիպված է ճնշել և տեղափոխել ենթագիտակցական երևակայություն, հնարավոր է բուժել ասոցացիաների բովանդակության միջոցով, որոնք առաջանում են թանաքաբծերից: Ժամանակակից պրակտիկ հոգեբանության մեջ թեստը գլխավորապես օգտագործվում է անհատի որոշակի հոգեկան խնդրիների նախատրամադրվածության որոշման համար, օրինակ հակվածությունը ընկճախտի նկատմամբ:

Ռոշարխի մահից հետո նրա աշխատանքը շարունակել են շատ կլինիկական հոգեբաններ և հոգեբույժներ: Թեստը հետագա զարգացում ստացավ ինչպես տեսության այնպես էլ գործունեության մեջ: Ռոշարխի թեստի նույնականությունը և արդյունավետությունը մինչ այժմ վերջնականորեն որոշված չեն: Այնուամենայնիվ, այն օգնում է հոգեբանին և հոգեբույժին ստանալ կարևոր տվյալներ անհատի դիագնոստիկայի և նրա խախտման մասին, որոնք կարող են կլինիկորեն ստուգվել:


Ընդհանուր տեղեկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թեստը խթանող նյութը բաղկացած է 10 ստանդարտ աղյուսակից՝ սև- սպիտակ և գունավոր պատկերների համաչափ ամորֆներով:

Հետազոտողը հետազոտվողին առաջարկում է նայել անհամաչափ թանաքաբծերով թղթին և խնդրում նկարագրել ինչ է պատկերված այդ «նկարում»: Անհատի հոգեդիագնոստիկան անցկացվում է մեկնության հատուկ մեթոդիկայով:

Յուրաքանչյուր պատասխան ձևավորվում է սիմվոլների հատուկ մշակված համակարգի միջոցով, հետևյալ հնգակի կատեգորիաներով.

  1. տեղայնացում 
  2. դետերմինանտ (պատասխանի ձևավորման համար կարող է օգտագործվել նկարի ձև, գույն և այլն,
  3. ձևի աստիճան
  4. բովանդակություն (պատասխանը կարող է վերաբերվել մարդկանց, այլ կենդանիների, անշունչ առարկաների և այլն,
  5. օրիգինալություն-հայտնիություն (օրիգինալ համարվում են հազվադեպ պատասխաններ, իսկ հայտնի այն պատասխանները, որոնք հայտնվում են ավելի քան 30 % հետազոտողների մոտ).

Պատասխանների բովանդակությունը նշանակվում է հետևյալ սիմվոլներով.

  • Н - մարդկային կերպարներ, ամբողջական կամ գրեթե ամբողջական
  • (Н) - մարդկային կերպարներ, զրկված իրականությունից, այսինքն ներկայացված որպես նկարներ, ծաղրանկարներ, քանդակագործություն կամ առասպելաբանական կերպարներ
  • (Hd) - մարդկային կերպարների մասեր
  • А - այլ կենդանու կերպար, ամբողջական կամ գրեթե ամբողջական
  • (А) - առասպելաբանական կենդանիներ, հրեշ, ծաղրանկար, կենդանու նկար
  • Ad - կենդանու մասեր, սովորաբար գլուխ կամ թաթեր
  • At - մարդու ներքին օրգաններ
  • Sex —հղումներ սեռական օրգաններին, կամ սեռական գործունեությանը
  • Obj — առարկաներ, ստեղծված մարդկանց կողմից
  • Aobj — առարկաներ, ստեղծված կենդանի նյութից
  • Aat — կենդանիների ներքին օրգաններ
  • Food —սնունդ, օրինակ միս, պաղպաղակ, ձու (Մրգերը և բանջարեղենը պատկանում են բույսերին)
  • N — բնապատկերներ, տեսարան երկնքից, մայրամուտ
  • Geo — քարտեզներ, կղզիներ, ծովածոցեր, գետեր
  • Pl — բոլոր տեսակի բույսեր, այդ թվում ծաղիկներ, ծառեր,
  • Arch — ճարտարապետական կառույցներ՝ տներ, կամուրջներ, եկեղեցիներ և այլն
  • Art — մանկական նկար, ջրաներկ, որտեղ նկարվածները հատուկ բովանդակություն չունեն
  • Abs — վերացական հասկացություններ՝ «իշխանություն», «ուժ», «սեր» և այլն:
  • Вl — արյուն
  • Fi — կրակ

Քննադատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թեստը բանավեճ է առաջացնում, 1999 թվականին մորատորիում էր պահանջվում թեստը կլինիկական և դատական նշանակման ժամանակ օգտագործման համար:


Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]