Ռոբերտո Բոլանո Ավալոս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ռոբերտո Բոլանո Ավալոս
իսպ.՝ Roberto Bolaño Ávalos
Դիմանկար
Ծնվել էապրիլի 28, 1953(1953-04-28)[1][2][3][…]
ԾննդավայրՍանտյագո, Չիլի[4]
Մահացել էհուլիսի 15, 2003(2003-07-15)[1][2][3][…] (50 տարեկան) կամ հուլիսի 16, 2003(2003-07-16)[5] (50 տարեկան)
Մահվան վայրԲարսելոնա, Բարսելոնես[6]
ՔաղաքացիությունFlag of Chile.svg Չիլի[7]
Ազդվել էԽորխե Լուիս Բորխես
Երկեր2666? և The Savage Detectives?
Մասնագիտությունգրող, բանաստեղծ, լրագրող և գրական քննադատ
Պարգևներ և
մրցանակներ
Ռոմուլո Գալյեգոսի մրցանակ Premio Herralde? և Ազգային գրաքննադատների շրջանակի մրցանակ
Roberto Bolaño Վիքիպահեստում

Ռոբերտո Բոլանո Ավալոս(իսպ.՝ Roberto Bolaño Ávalos, ապրիլի 28, 1953(1953-04-28)[1][2][3][…], Սանտյագո, Չիլի[4] - հուլիսի 15, 2003(2003-07-15)[1][2][3][…] կամ հուլիսի 16, 2003(2003-07-16)[5], Բարսելոնա, Բարսելոնես[6]), չիլիացի բանաստեղծ և արձակագիր, Գալիսիայից և Կատալոնիայից գաղթած ընտանիքի զավակ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բոլանոն ծնվել է բեռնատարի վարորդի և ուսուցչուհու ընտանիքում։ Ապագա գրողի և նրա քրոջ մանկությունն անցել է Չիլիի հարավում։ Մանուկ Ռոբերտոն ուներ դիսլեկսիա,որի պատճառով նրան ծաղրում էին դպրոցում։ 1966 թվականից ծնողների հետ ապրել է Մեքսիկայում։ Այնտեղ սկսեց լրագրող աշխատել և ներգրավված էր ձախերի շարժմանը(1960-ական թթ․ Բոլանոն դարձավ տրոցկիստ)[8]։ 1973 թ․ վերադարձավ հայրենի Չիլի,որպեսզի մասնակցի Սալվադոր Ալյենդեի սոցիալիստական ռեֆորմներին(«օգնել հեղափոխություն անելուն»), բայց ներգրավվեց Պինոչետի պետական հեղաշրջման մեջ։ Մասնակցել է նոր ռեժիմի դեմ դիմադրությանը, ձերբակալվել է իբրև «ահաբեկիչ» և ութ օր բանտարկված է եղել, բայց ազատվել է բանտապահ դարձած ազդեցիկ դասընկերոջ խնդրանքով։ 1974 թ․ կրկին վերադառնում է Մեքսիկա, որտեղ վարում է բոհեմական բանաստեղծի կենսաձև և ղեկավարում է «ինֆրառեալիստների» ավանգարդ գրական խումբը, որոնք ոգեշնչվում էին դադաիզմի և սյուրռեալիզմի փորձից։ Որոշ ժամանակ եղել է Սալվադորում՝ Ֆարաբունդո Մարտիի անվան Ազգային ազատագրական ռազմաճակատի կազմում, որտեղ ծանոթացել է գրող-հեղափոխական Ռոկե Դալտոնի հետ։ Ֆրանկոյի մահից հետո արտագաղթել է Իսպանիա, որտեղ արդեն բնակություն էր հաստատել իր մայրը։ Մինչ գրականությանը լիովին նվիրվելը նա Բարսելոնայի այգիներում խաղող հավաքող է աշխատում, գիշերային պահակ, խանութպան, աղբահավաք։ Գիշերները՝ աշխատանքից ազատ ժամանակ, նա զբաղվում էր պոեզիայով, սակայն շուտով անցավ արձակի։ 1980-ական թթ․ սկզբից նա հաստատվում է ծովափնյա կատալոնական Բլանես քաղաքում։ Որդու ծնվելուց հետո հրաժարվեց «բիթնիկ» կենսաձևից։ Բոլանոյի հինգ մասանոց «2666» վեպը, որը համարվում է նրա ստեղծագործության գագաթնակետը, մնաց անավարտ։ Մահացել է թոքերի քաղցկեղից տասնօրյա կոմայից հետո։ Նրա մահից հետո նրա ստեղծագործությունների հանդեպ հետաքրքրությունը զգալի կերպով մեծացավ ոչ միայն իսպանալեզու երկրներում, այլև ամբողջ աշխարհում։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրական ասպարեզ է մտել «Ճնճղուկները գագաթին» (1975) բանաստեղծությունների գրքով։ 1977 թվականից ճանապարհորդել է Եվրոպայում և Հյուսիսային Աֆրիկայում, 1978 թվականից բնակություն է հաստատել Կատալոնիայում, մինչև լիովին լրագրությամբ ու գրականությամբ զբաղվելը մի քանի աշխատանք է փոխել։ Սեփական արձակում, որտեղ քրեական սյուժեն միաձուլվում է երազների ֆանտաստիկ թրիլլերի և գրականության խաղի տարերքի հետ, հաճախ է ներկայանում Արթուրո Բելանո անվամբ։ Բազմաթիվ ստեղծագործություններում, ներառյալ՝ «Չիլիական նոկտյուրն» և «Հեռավոր աստղ», բարձրացնում է Պինոչետի խունտայի ժամանակ բռնաճնշումների խնդիրները։ «Նացիստական գրականությունը Ամերիկայում» գրքում, որը գրվել է հորինված պրո-ֆաշիստական գրողների կենսագրությունների հավաքածուի ձևով, երգիծականորեն ներկայացված են ծայրահեղ աջ բռնապետներին ծառայության անցած միջակ մշակութային գործիչները։


Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Consejos de un discípulo de Morrison a un fanático de Joyce / «Մարիսոնի աշակերտը խորհուրդ է տալիս Ջոյսի երկրպագուին» վեպ (1984 թ․, համահեղինակ՝ Անտոնիո Գարսիա Պարտա)։ La pista de hielo / «Սառցադաշտը» վեպ (1993 թ․, արժանացել է Ալկալա դե Էնարես քաղաքի մրցանակին)։ La literatura nazi en América / «Նացիստական գրականությունը Ամերիկայում» վեպ հանրագիտարանի ձևաչափով (1996 թ․)։ Estrella distante / «Հեռավոր աստղը» պատմվածք (1996 թ․)։ Llamadas telefónicas / «Հեռախոսազանգեր» պատմվածքների ժողովածու (1997 թ․, արժանացել է Սանտյագո դե Կոմպոստելա քաղաքի մրցանակին, Սան-Սեբաստիան քաղաքի Միջազգային գրականության տարվա մրցանակին)։ Los detectives salvajes / «Կատաղած հետախույզները» վեպ (1998 թ․, Ռոմուլո Գալեգոսայի մրցանակ, Վենեսուելայում, իսպանական «Հերրալդե» մրցանակ, Չիլիական Ազգային Խորհրդի գրքի և ընթերցանության մրցանակ)։ Amuleto / «Հմայիլ» պատմվածք (1999 թ․)։ Monsieur Pain / «Պարոն Փեն» վեպ (1999 թ․)։ Nocturno de Chile / «Չիլիական նոկտյուրն» պատմվածք (2000 թ․)։ Los perros románticos. Poemas 1980—1998 / «Ռոմանտիկ շներ․ Բանաստեղծություններ 1980-1998թթ․» (2000 թ․, Իրուն քաղաքի գրական մրցանակ)։ Putas asesinas / «Անառակ մարդասպանները» պատմվածքներ (2001 թ․)։ Amberes / «Ամբերես» վեպ (2002 թ․, էկրանավորվել է 2012 թ․)։ Una novelita lumpen / «Լյումպենյան պատմություն» (2002 թ․, էկրանավորել է Ալիսա Շերսոնը 2013 թ․)։ El gaucho insufrible / «Անտանելի գաուչոն» պատմվածք (2003 թ․)։ Entre paréntesis / «Չակերտներում» էսսեներ, լրագրային գրառումներ, ակնարկներ, հարցազրույցներ (2004 թ․)։ «2666» վեպ (2004 թ․, «Սալամբո» մրցանակ, Բարսելոնա,Ազգային շրջանակի գրաքննադատների մրցանակ)։ El secreto del mal / «Չարի գաղտնիքը» պատմվածքներ (2007 թ․)։ La universidad desconocida / «Անհայտ համալսարան» բանաստեղծություններ (2007 թ․)։ El Tercer Reich / «Երրորդ ռեյխը» վեպ (2010 թ․)։ Los sinsabores del verdadero policía (2011 թ․), վեպ ։

Ռուսերեն թարգմանությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Չիլիական նոկտյուրն»։ Մ․։ Մախաոն, 2006 թ․ (ներառյալ «Հեռավոր աստղը» պատմվածքը)։ «Անառակ մարդասպանները»։ Մ․։ Աստրել, CORPUS, 2011 թ․։ «Երրորդ ռեյխը»։ Մ․։ Աստրել, CORPUS, 2011 թ․։

Ճանաչում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1998 թ․ «Կատաղած հետախույզները» վեպի համար արժանացել է իսպանական «Հերրալդ» մրցանակի, իսկ 1999թ․ նաև Ռոմուլո Գալեգոսայի մրցանակի։ 2004 թ․ «2666» վեպ, հեղինակի մահից մեկ տարի անց, արժանացել է «Սալամբո» մրցանակի՝ Լավագույն իսպանալեզու գիրք անվանակարգում, իսկ 2009 թ․ այդ գիրքը Պորտուգալիայում ճանաչվել է «տարվա գիրք»[9]։ «The New York Times»-ն այն անվանել է «իր սերնդի ամենաազդեցիկ ձայնը լատինամերիկյան գրականության մեջ»[10]։

Գրական կերպարը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որպես գործող հերոս՝ Բոլանոն հանդես է գալիս Խավիեր Սերկասի «Սալամինի զինվորները» և Ռոդրիգո Ֆրեսանի «Մանտրա» վեպերում։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Roberto Bolaño: La escritura como tauromaquia/ Celina Manzoni, ed. Buenos Aires: Corregidor, 2002. Territorios en fuga. Estudios críticos sobre la obra de Roberto Bolaño/ Patricia Espinosa, ed. Santiago: Frasis, 2003. Madariaga Caro M. Bolaño infra 1975-1977: los anos que inspiraron Los detectives salvajes. Santiago de Chile: RIL, 2010

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  4. 4,0 4,1 4,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #120894076 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  5. 5,0 5,1 5,2 Library of Congress AuthoritiesLibrary of Congress.
  6. 6,0 6,1 6,2 El País (իսպ.)Madrid: Grupo PRISA, 1976. — ISSN 1576-3757; 1134-6582
  7. LIBRIS — 2012.
  8. Gustavo Álvarez Núñez: SoloLiteratura.com։ «Roberto Bolaño – Semblanza» 
  9. Importante periódico de Portugal ubica a novela de Bolaño como la mejor de 2009(իսպ.)
  10. «Harvesting Fragments From a Chilean Master»։ The New York Times։ 20 December 2012։ Վերցված է 31 December 2016 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]