Ռիչարդ Արքրայթ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ռիչարդ Արքրայթ
Դիմանկար
Ծնվել էդեկտեմբերի 23 1732 (հունվարի 3 1733)[1] կամ 1732[2][3][4][…]
ԾննդավայրՊրեստոն, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն[5]
Մահացել էօգոստոսի 3, 1792(1792-08-03)[1][6]
Մահվան վայրCromford, Derbyshire Dales, Դերբիշիր, Դերբիշիր, Արևելյան Միդլենդ, Միացյալ Թագավորություն
ԳերեզմանԴերբիշիր
ՔաղաքացիությունFlag of Great Britain (1707–1800).svg Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն
Մասնագիտությունճարտարագետ, ձեռնարկատեր և գյուտարար
ԱմուսինPatience Holt?[7] և Margaret Biggins?[7]
Ծնողներհայր՝ Thomas Arkwright?[7], մայր՝ Ellen Hodgkinson?[7]
ԵրեխաներRichard Arkwright junior?[7] և Susanna Arkwright?[7]
Ստորագրություն
Signature of Richard Arkwright (4672389).png
Richard Arkwright Վիքիպահեստում

Սըր Ռիչարդ Արքրայթ (անգլ.՝ Richard Arkwright,դեկտեմբերի 23 1732 (հունվարի 3 1733)[1] կամ 1732[2][3][4][…], Պրեստոն, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն[5] - օգոստոսի 3, 1792(1792-08-03)[1][6], Cromford, Derbyshire Dales, Դերբիշիր, Դերբիշիր, Արևելյան Միդլենդ, Միացյալ Թագավորություն), անգլիական խոշոր տեքստիլ արդյունաբերող, գյուտարար, մանող ոլորտի բազմաթիվ արտոնագրերի սեփականատեր, Ռիչարդ Արքվրայթ կրտսերի հայր: Հանդիսանում է արդյունաբերական հեղափոխության դարաշրջանի նշանավոր ձեռնարկատեր: Համարվում է արտադրության արդյունաբերական մեթոդի նախահայր[8]:

Արքրայթը համատեղել է էներգիայի աղբյուրները, հաստոցները, էժան աշխատուժը և իր ժամանակի համար նոր հումքը՝ բամբակը մեկ ամբողջության մեջ, ինչը նրան թույլ է տվել պատմության մեջ առաջին անգամ ստեղծել մանվածքների զանգվածային արտադրություն: Կրոմֆորդի Արքրայթ ֆաբրիկան համարվում է աշխարհի առաջին ժամանակակից գործարանը:

Արքրայթ գործարան Կրոմֆորդում

Վաղ տարիներին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արքրայթը ծնվել է Պրեստոնում, 1732 թվականի դեկտեմբերի 22-ին: Նա ընտանիքի 13 երեխաներից փոքրն էր: Նրա հայրը՝ դերձակ Թոմաս Արքրայթը, Պրեստոնյան (անգլ.՝ Preston Guild burgess) գիլդիայի բուրժեսի ղեկավարն էր: Ֆինանսական միջոցների բացակայության պատճառով տղան դպրոց չի հաճախել: Նրան զարմիկն է գրել ու կարդալ սովորեցրել[9]:

Ռիչարդը սկսել է իր աշխատանքային կյանքը՝ որպես վարսահարդարների աշակերտ մոտակա Քըրքհեմում: 1750 թվականին Բոլթոնում նա բացել է վարսավիրանոց և կեղծամների սեփական արհեստանոց, որտեղ նա կատարել է իր առաջին գյուտը՝ ջրակայուն կեղծամների ներկ: Ներկերի հաջող վաճառքից ստացված առաջին միջոցներն ուղղվեցին մանող մեքենաների նախատիպը ստեղծելու հետագա աշխատանքի վրա:

Գյուտեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արքրայթի ջրի շրջանակ, որը պատրաստվել է 1775 թվականին:
Մանող մեքենա Արքրայթի «Waterframe»

1769 թվականին Արքրայթը հայտնագործել է «Waterframe» մանող մեքենան և դրա համար արտոնագիր է ներկայացրել: Երկու գործընկերները ֆինանսավորել են արտոնագրի հայտ ներկայացնելու համար անհրաժեշտ գումարը և ստեղծել են մանող մեքենայի արդյունաբերական կիրառումը: Կրոմֆորդում բացվել է մանող մեծ գործարան՝ որպես շարժիչ օգտագործելով ջրային անիվները: 1790 թվականից նա վերակառուցել է իր մանող մեքենաները գոլորշու շարժիչների համար: Բացի պտտվող մեքենայից, Արքրայթը հայտնագործել է մի քանի այլ հեղափոխական սարքեր և մեքենաներ, որոնք բարձրացնում էին տեքստիլ արտադրանքի արդյունավետությունը: Չնայած արտոնագրին, Արքվրիտի մանող մեքենան ընդօրինակել է գերմանացի Յոհան Գոտֆրիդ Բրյուգելմանը, ինչը դրել է արդյունաբերական հեղափոխության սկիզբը եվրոպական մայրցամաքում:

Արքրայթի համբավը ստվերվում էր ուրիշ մարդկանց գյուտերը գողանալու մեղադրանքներով: Մի շարք դատական ​​գործընթացներ ցույց են տվել, որ իր կողմից արտոնագրված բոլոր մեքենաները իրականում նրա կողմից չեն հորինվել: Այսպիսով, պարզվել է, որ ժամագործ Ջոն Քեյը հորինել է մանող վատեռ-մեքենան, սանդերքամեքենան՝ Դենիել Բորնը, սնուցող սարքը՝ Ջոն Լիզը: 1785 թվականին Արքրայթի բոլոր արտոնագրերը չեղյալ հայտարարվեցին, բայց այդ ժամանակ նա արդեն դարձել էր անգլիական ամենահարուստ արտադրողներից մեկը:

Վաստակի ճանաչում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արքրայթի դիմանկարը՝ Մեթր Բրաունի,(անգլ.՝ Mather Brown), 1790

Արքրայթի ձեռքբերումները լայնորեն ճանաչվել են և թույլ են տվել նրան բարձր դիրքեր զբաղեցնել հասարակության մեջ: Նա եղել է Դերբիշիրի կոմսության գլխավոր շերիֆ (անգլ.՝ high sheriff) և ազնվականության կոչում է ստացել 1786 թվականին:

Aquote1.png Նրանք, ովքեր ծանոթ են Արքրայթի կենսագրությանը, երբեք չեն տա այս փայլուն վարսավիրին «ազնվական» անունը: Տասնութերորդ դարի բոլոր մեծ գյուտարարներից նա անվիճելիորեն ուրիշի գյուտերի ամենամեծ գողն էր ու ամենացածր սուբյեկտը:
- Կարլ Մարքս
Aquote2.png


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Encyclopædia Britannica
  2. 2,0 2,1 http://www.lordbyron.org/persRec.php?&selectPerson=RiArkwr1792
  3. 3,0 3,1 Lundy D. R. The Peerage
  4. 4,0 4,1 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  5. 5,0 5,1 5,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #118939580 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  6. 6,0 6,1 6,2 Энциклопедия Брокгауз (գերմ.)
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 7,8 Kindred Britain
  8. «Sir Richard Arkwright | British industrialist and inventor»։ Encyclopedia Britannica (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-09-04 
  9. «Sir Richard Arkwright»։ www.lordbyron.org։ Վերցված է 2020-09-04 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]