Ռիչարդ Արքրայթ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ռիչարդ Արքրայթ
Դիմանկար
Ծնվել էդեկտեմբերի 23, 1732(1732-12-23)[1] կամ 1732[2][3][4][…]
ԾննդավայրՊրեստոն, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն[5]
Մահացել էօգոստոսի 3, 1792(1792-08-03)[1][6][7][…]
Մահվան վայրCromford, Derbyshire Dales, Դերբիշիր, Դերբիշիր, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն
ԳերեզմանԴերբիշիր
ՔաղաքացիությունFlag of Great Britain (1707–1800).svg Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն
Մասնագիտությունճարտարագետ, ձեռնարկատեր և գյուտարար
ԱմուսինPatience Holt?[8] և Margaret Biggins?[8]
Ծնողներհայր՝ Thomas Arkwright?[8], մայր՝ Ellen Hodgkinson?[8]
ԵրեխաներRichard Arkwright junior?[8] և Susanna Arkwright?[8]
Ստորագրություն
Signature of Richard Arkwright (4672389).png
Richard Arkwright Վիքիպահեստում

Սըր Ռիչարդ Արքրայթ (անգլ.՝ Richard Arkwright,դեկտեմբերի 23, 1732(1732-12-23)[1] կամ 1732[2][3][4][…], Պրեստոն, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն[5] - օգոստոսի 3, 1792(1792-08-03)[1][6][7][…], Cromford, Derbyshire Dales, Դերբիշիր, Դերբիշիր, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն), անգլիական խոշոր տեքստիլ արդյունաբերող, գյուտարար, մանող ոլորտի բազմաթիվ արտոնագրերի սեփականատեր, Ռիչարդ Արքվրայթ կրտսերի հայր։ Հանդիսանում է արդյունաբերական հեղափոխության դարաշրջանի նշանավոր ձեռնարկատեր։ Համարվում է արտադրության արդյունաբերական մեթոդի նախահայր[9]։

Արքրայթը համատեղել է էներգիայի աղբյուրները, հաստոցները, էժան աշխատուժը և իր ժամանակի համար նոր հումքը՝ բամբակը մեկ ամբողջության մեջ, ինչը նրան թույլ է տվել պատմության մեջ առաջին անգամ ստեղծել մանվածքների զանգվածային արտադրություն։ Կրոմֆորդի Արքրայթ ֆաբրիկան համարվում է աշխարհի առաջին ժամանակակից գործարանը։

Արքրայթ գործարան Կրոմֆորդում

Վաղ տարիներին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արքրայթը ծնվել է Պրեստոնում, 1732 թվականի դեկտեմբերի 22-ին։ Նա ընտանիքի 13 երեխաներից փոքրն էր։ Նրա հայրը՝ դերձակ Թոմաս Արքրայթը, Պրեստոնյան (անգլ.՝ Preston Guild burgess) գիլդիայի բուրժեսի ղեկավարն էր։ Ֆինանսական միջոցների բացակայության պատճառով տղան դպրոց չի հաճախել։ Նրան զարմիկն է գրել ու կարդալ սովորեցրել[10]։

Ռիչարդը սկսել է իր աշխատանքային կյանքը՝ որպես վարսահարդարների աշակերտ մոտակա Քըրքհեմում։ 1750 թվականին Բոլթոնում նա բացել է վարսավիրանոց և կեղծամների սեփական արհեստանոց, որտեղ նա կատարել է իր առաջին գյուտը՝ ջրակայուն կեղծամների ներկ։ Ներկերի հաջող վաճառքից ստացված առաջին միջոցներն ուղղվեցին մանող մեքենաների նախատիպը ստեղծելու հետագա աշխատանքի վրա։

Գյուտեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արքրայթի ջրի շրջանակ, որը պատրաստվել է 1775 թվականին:
Մանող մեքենա Արքրայթի «Waterframe»

1769 թվականին Արքրայթը հայտնագործել է «Waterframe» մանող մեքենան և դրա համար արտոնագիր է ներկայացրել։ Երկու գործընկերները ֆինանսավորել են արտոնագրի հայտ ներկայացնելու համար անհրաժեշտ գումարը և ստեղծել են մանող մեքենայի արդյունաբերական կիրառումը։ Կրոմֆորդում բացվել է մանող մեծ գործարան՝ որպես շարժիչ օգտագործելով ջրային անիվները։ 1790 թվականից նա վերակառուցել է իր մանող մեքենաները գոլորշու շարժիչների համար։ Բացի պտտվող մեքենայից, Արքրայթը հայտնագործել է մի քանի այլ հեղափոխական սարքեր և մեքենաներ, որոնք բարձրացնում էին տեքստիլ արտադրանքի արդյունավետությունը։ Չնայած արտոնագրին, Արքվրիտի մանող մեքենան ընդօրինակել է գերմանացի Յոհան Գոտֆրիդ Բրյուգելմանը, ինչը դրել է արդյունաբերական հեղափոխության սկիզբը եվրոպական մայրցամաքում։

Արքրայթի համբավը ստվերվում էր ուրիշ մարդկանց գյուտերը գողանալու մեղադրանքներով։ Մի շարք դատական ​​գործընթացներ ցույց են տվել, որ իր կողմից արտոնագրված բոլոր մեքենաները իրականում նրա կողմից չեն հորինվել։ Այսպիսով, պարզվել է, որ ժամագործ Ջոն Քեյը հորինել է մանող վատեռ-մեքենան, սանդերքամեքենան՝ Դենիել Բորնը, սնուցող սարքը՝ Ջոն Լիզը։ 1785 թվականին Արքրայթի բոլոր արտոնագրերը չեղյալ հայտարարվեցին, բայց այդ ժամանակ նա արդեն դարձել էր անգլիական ամենահարուստ արտադրողներից մեկը։

Վաստակի ճանաչում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արքրայթի դիմանկարը՝ Մեթր Բրաունի,(անգլ.՝ Mather Brown), 1790

Արքրայթի ձեռքբերումները լայնորեն ճանաչվել են և թույլ են տվել նրան բարձր դիրքեր զբաղեցնել հասարակության մեջ։ Նա եղել է Դերբիշիրի կոմսության գլխավոր շերիֆ (անգլ.՝ high sheriff) և ազնվականության կոչում է ստացել 1786 թվականին։

Aquote1.png Նրանք, ովքեր ծանոթ են Արքրայթի կենսագրությանը, երբեք չեն տա այս փայլուն վարսավիրին «ազնվական» անունը։ Տասնութերորդ դարի բոլոր մեծ գյուտարարներից նա անվիճելիորեն ուրիշի գյուտերի ամենամեծ գողն էր ու ամենացածր սուբյեկտը։
- Կարլ Մարքս
Aquote2.png


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Encyclopædia Britannica
  2. 2,0 2,1 Լորդ Բայրոնը և իր ժամանակները
  3. 3,0 3,1 Lundy D. R. The Peerage
  4. 4,0 4,1 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  5. 5,0 5,1 5,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #118939580 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  6. 6,0 6,1 6,2 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
  7. 7,0 7,1 7,2 Proleksis enciklopedija (хорв.) — 2009.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 8,7 8,8 Kindred Britain
  9. «Sir Richard Arkwright | British industrialist and inventor»։ Encyclopedia Britannica (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-09-04 
  10. «Sir Richard Arkwright»։ www.lordbyron.org։ Վերցված է 2020-09-04 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]