Ռեզին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Gummitwist-1998Kinder1.jpg
Gummitwist-1998Kinder2.jpg
Coiled Chinese jump rope.jpg

Ռեզին (չինական ցատկապարան, նաև ֆրանսիական ցատկապարան, չինարեն հեշտ. 跳皮筋 , պինին: tiào píjīn, պալլ.: տյաո պիցզին), տարբեր բարձրությունների վրա ձգված երկու նեղ պարանների կամ ռեզինների (նրանից հետո, երբ այն հորինվել է) վրայով ցատկելով մանկական խաղ: Չինաստանում, որտեղից խաղը սկիզբ է առնում, և բազմաթիվ այլ երկրներում խաղն ուղեկցվում է հատուկ երգերի կատարումով, որոնք սահմանում են ցատկերի ռիթմն ու դրանց կատարման կարգը:

Ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խաղն սկիզբ է առել Չինաստանում 7-րդ դարում՝ Թան կայսրության ժամանակաշրջանում և աստիճանաբար տարածվել ամբողջ Հարավարևելյան Ասիայում: Ֆրանսիա է հասել Ֆրանսիական Հնդկաչինից, որտեղից էլ այն տարածվել է եվրոպական մյուս երկրներում: Խորհրդային Միություն, ըստ երևույթին, հասել է նույն շրջանից մոտավորապես 1960-1970-ական թվականներին, երբ ԽՍՀՄ-ը սկսել է ակտիվ կապեր հաստատել Վիետնամի հետ: Միևնույն ժամանակ, ըստ Սամսոն Գլյազերի, այդ խաղը խորհրդային դպրոցականներին սովորեցրել են չեխ պիոներները, որոնք հանգստանալու էին գնացել Ղրիմ՝ «Արտեկ» ճամբար[1]. դրա շնորհիվ խաղին տրվել է «չեխական ցատկապարան» անվանումը: ԽՍՀՄ-ում խաղն իր ժողովրդականության գագաթնակետին է հասել 20-րդ դարի 80-ական թվականներին: Այնտեղ ռեզին խաղում էին բացառապես աղջիկները: Խաղը կազմակերպվում էր բոլոր հնարավոր առիթներով՝ դպրոցներում, ընդմիջումների ժամանակ, բակերում և այլուր:

Հնարավոր է, որ խաղը Մեծ Բրիտանիա է անցել Բելգիայից՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի փախստականների միջոցով[2]:

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինվենտար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խաղի համար անհրաժեշտ է սպիտակեղենի ռեզինի նեղ կտոր՝ մի քանի մետր երկարությամբ և ծայրերը կապված: Կարելի է գնել նաև ավելի անվտանգ բազմերանգ ռեզին, որը հատուկ նախատեսված է այս խաղի համար:

Կանոններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մասնակիցների լավագույն քանակը՝ 3-4 մարդ, նվազագույնը՝ 2 (այդ դեպքում ռեզինի մի ծայրն ամրացնելու համար օգտագործվում է ինչ-որ հենարան՝ սյուն, նստարան և այլն): Երկու խաղացողները, կանգնելով իրարից որոշակի հեռավորության վրա, ձգում են ռեզինը՝ այն ոտքերով պահելով կոճերի մակարդակում և ուղղանկյուն դարձնելով՝ երկակի ոստյունապարան: Երրորդ խաղացողը, իր տեղն զբաղեցնելով ուղղանկյան մեջտեղում, պետք է որոշակի հերթականությամբ ցատկի և ոտքերով իրեն քաշի ռեզինի մեկ կամ երկու հատվածները՝ ստեղծելով տարբեր պատկերներ: Սխալվելու դեպքում, երբ նա ոտքերով դիպչում է ռեզինին կամ պատահաբար տրորում այն, խաղն սկսում է հաջորդ մասնակիցը, իսկ սխալը կատարող մասնակիցն զբաղեցնում է նրա տեղը՝ պահելով ռեզինը: Երբ նորից նրա հերթն է գալիս, խաղն սկսում է այնտեղից, որտեղ սխալվել էր[3]:

Այն բանից հետո, երբ մասնակիցն անցնում է բոլոր կոմբինացիաները, ռեզինն ավելի են բարձրացնում՝ ծնկների մակարդակ, այնուհետև մինչև ազդրերի մեջտեղ, մինչև գոտկատեղ և այլն: Հարավարևելյան Ասիայում երեխաները ռեզինը պահում են նաև թևատակերի, պարանոցի և ականջների մակարդակում: Գոյություն ունի նաև վերին դիրք, երբ ռեզինը պահում են գլխից վերև բարձրացված ձեռքերի մատներով:

Ցատկերը կատարվում են մեկ կամ երկու ոտքերով, կողքով կամ դեմքով դեպի ռեզինը, ցատկելով մեկ կամ երկու գծերի վրայով կամ էլ թռիչքները բարդացնելով 180°, 360° և ավելի պտույտներով, ոտքերով տրամախաչելով ռեզինը և այնուհետև՝ ցատկի ժամանակ, այն բաց թողնելով, ցատկեր կատարելով մեջքով դեպի ռեզինը կանգնած՝ առանց տեսողական վերահսկողության: Ավանդական «ռեզին» խաղում ռեզինը պետք է ձգված լինի գետնին զուգահեռ, սակայն այն կարելի է ձգել նաև ոչ ուղիղ անկյունով՝ համատեղելով տարբեր մակարդակների բարձրություններով:

Ցանկության դեպքում կարելի է ցատկել նաև զույգով, ինչը պահանջում է շարժումների համաժամանակություն և լիովին համաձայնացվածություն: Շատ մասնակիցների առկայության դեպքում ռեզինը պահող խաղացողներից երկուսը կամ ավելի շատ զույգեր կարող են կազմել շրջան այնպես, որ ձգված ռեզինով կազմեն խաչ՝ հատելով մեջտեղում կամ այլ պատկերներ:

Խաղում խաղթում է նա, ով առաջինն է անցնում պայմանավորված բոլոր մակարդակները:

Երգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չինաստանում, Ճապոնիայում և ասիական այլ երկրներում խաղն ուղեկցվում է հատուկ երգերի կատարումով, որոնք ցատկերին ռիթմ են հաղորդում: Դրանց տարածման հետ մյուս երկրներում ևս հնարել են երգերի իրենց տարբերակները: Օրինակ՝ Անգլիայում երեխաները երգում են «2, 4, 6, 8», «England, Ireland, Scotland, Wales. Inside, outside, turn around tails» և նրա տարբերակները. «Ice cream, soda, Pa-va-lo-va» և այլն[4]:

Նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խաղը նպաստում է երեխայի ֆիզիկական զարգացմանը, մշակում է ճարպկություն և կոորդինացիա շնորհիվ այն բանի, որ բաղկացած է բոլոր հնարավոր ցատկերից ու փոքր ոստյուններից, օգնում է ոսկորների ամրացմանը: Խաղն օգտագործվում է ավանդական երգերի միջոցով երեխաներին ուղիղ և հետհաշվարկ, այբուբեն, ինչպես նաև օտար լեզուներ, առաջին հերթին ֆրանսերեն սովորեցնելու համար[5]:

Տարբերակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիետնամում տարածված է նաև նմանատիպ խաղ, որի ժամանակ ռեզինի փոխարեն օգտագործվում է հնդկեղեգի երկու ձող. երկու մասնակիցները, յուրաքանչյուր ձեռքով բռնելով հնդկեղեգի մի ձողի ծայրից, դրանք միաժամանակ հեռացնում և մոտեցնում են հատակին զուգահեռ՝ աստիճանաբար արագացնելով և բարդացնելով ռիթմը, այդ ժամանակ երրորդը պետք է հասցնի ճիշտ կարգով ցատկել երկու ձողերից մեկի վրայով՝ պահպանելով համապատասխան ռիթմը:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Глязер, 1975, Чешская прыгалка, էջ 22
  2. Roud, 2010, էջ 167
  3. «16 лучших игр нашего детства, которые мы потеряли»։ Газета.Ru։ Վերցված է 2016-11-12 
  4. Drew, Atter, 2008
  5. Rice-Jones, 2009

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Глязер С. В. Ларчик с играми. — М.: Детская литература, 1975. — 250 с. — (Библиотечка пионера «Знай и умей»).
  • Anne Johnson Chinese Jump Rope. — Klutz, 1997. — 66 с. — ISBN 978-1570540981
  • Maria Rice-Jones Hexagonie, Year 8: An innovative way to teach French. — Brilliant Publications, 2009. — 224 с. — ISBN 978-1905780396
  • Sharon Drew and Elizabeth Atter Can't Play Won't Play. — 2008. — 176 с. — ISBN 978-1-84310-601-2
  • Steve Roud The Lore of the Playground: One Hundred Years of Children's Games, Rhymes & Traditions. — Random House UK, 2010. — 576 с. — ISBN 978-1905211517
  • Claire Ridley French Skipping and other traditional skipping games from around the world. — Ivy Press, 2011. — 128 с. — ISBN 978-1907332890

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]