Ռաբիս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Ռաբիս կամ Ռաբիզ. երաժշտության ոճ։

Անվան ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվան ծագման մասին համաձայնություն չկա։ Ըստ տարածված ստուգաբանության, այն ծագել է ռուսերեն «рабочее искусство» արտահայտությունից (կարդացվում է՝ ռաբոչեե իսկուստվո), որը նշանակում է բանվորական արվեստ։ Այլ տեսությունների համաձայն, ունի թուրքական կամ արաբական ծագում։ «Ռաբ» բառը արաբերենում նշանակում է ստեղծող կամ աստված, իսկ «ազիզ» բառը՝ սիրելի[1]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռաբիս հասկացությունը գործածության մեջ է մտել Խորհրդային Միության ժամանակաշրջանում։ Արվեստի աշխարհն ի մի բերելու և արվեստագետներին մեկ կազմակերպության մեջ միավորելու նպատակով, 1920-ական թվականների սկզբին ստեղծվեց ՍՍՀՄ արվեստի աշխատողների արհմիությունը և, համապատասխանաբար, ռաբիսի հայաստանյան տարածքային բաժինը։ Որոշ ժամանակ անց ստեղծագործական միություններ կազմավորվեցին, իսկ դրանից հետո արվեստագետներն ու գրողները ըստ ոլորտների առանձնացան և ռաբիսը աստիճանաբար վերածվեց հարսանիք և հուղարկավորություն սպասարկող սիրողական երաժիշտների հիմնարկի ու կարճ ժամանակում դարձավ այստեղ-այնտեղ թափառող, քոչվորական երգի հավաքագրման ու զարգացման կենտրոն[2]:

Խորհրդային Միության փլուզումից հետո, ռաբիսն իբրև հանրաամատչելի մի երաժշտություն լայն տարածում գտավ Հայաստանում, որտեղից տարածվեց նաև հայկական սփյուռքի համայնքներում, հատկապես՝ Լոս Անջելեսի (այս երաժշտության որոշ սիրահարների մոտ հայտնի որպես Լոսանջելնոց) շրջանում, որտեղ և ներկայում արտադրվում է ռաբիս երաժշտության մեծ մասը[1]:

Երաժշտական բնութագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներկա ռաբիս երաժշտությունը, ըստ քննադատությունների, արաբական կամ թուրքական ծագում ունի։[փա՞ստ] Հատուկ են կլկլակոկորդ ձայները [թուրք - արաբական մելիզմներ], ոչ հայեցի հնչերանգները և շեշտադրությունները[2]: Դա ընդհանրապես հիմնված է հանրամատչելի բալադի վրա՝ սիրո թեմայով։ Ռաբիսի երգիչները, մի քանի բացառություններով, տղամարդիկ են։ Ռաբիսի ներկա հայտնի երգիչներից են՝ Արամ Ասատրյանը, Թաթուլ Ավոյանը (Թաթուլ) և Հայկ Ղևոնդյանը (Սպիտակցի Հայկո)։

Ռաբիսը համեմատելի է թուրքական արաբեսկ ոճի հետ, որը նաև պատկանում է բանվոր դասակարգի, և իր առավել հայտնի երգիչներից են Օրհան Քենջեբայ և Իբրահիմ Թաթլիսեսը (Իբո)[3]: Արաբեսկն էլ, ինչպես ռաբիսը Հայաստանում, քննադատվել է Թուրքիայում իր արաբական ոճի համար։

Կենցաղակարգի կարծրատիպեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռաբիս երգիչների և այդ երգերի սիրահարների մասին տարածված են մի շարք կարծրատիպեր, որոնք վերաբերում են այդպիսի մարդկանց արտաքին տեսքին, կենսաոճին և մտածելակերպին[1]:

Դրանց շարքում են՝[փա՞ստ]

  • Նյութականի մեծ կարևորություն,
  • Բացառապես սև հագուստ, մասնավորապես նեղ, բարձրակրունկ և սուր ծայրով («ծիծակ») կոշիկներ,
  • Ժարգոնային լեզու՝ մեծ թվով ռուսերեն բառերի խառնուրդով
  • Դոմինանտ արական սեռի հատկանիշներ կամ ընդգծված կանացիություն

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Քրիստիան Կարպիս (2007-12-11)։ «Ռաբիս երևույթը (անգլերեն)»։ Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 28 
  2. 2,0 2,1 Բերդ Բաբայան (2007-10-06)։ «Ազգ օրաթերթ - մշակույթ - Ազգային մշակույթը հարկավոր է պահպանել ինչպես Երկրի պետական սահմանը»։ Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 28 
  3. «Թրքական երաժշտություն և արվեստագետներ (անգլերեն)»։ Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 28 

.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]