Ջոն Կոմոնս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ջոն Կոմոնս
անգլ.՝ John Rogers Commons
JohnCommons.jpg
Ծնվել էհոկտեմբերի 13, 1862(1862-10-13)[1]
Դարք Քաունթի, Օհայո, ԱՄՆ
Մահացել էմայիսի 11, 1945(1945-05-11)[2][3][4][5][1] (82 տարեկանում)
Ֆորթ Լոդերդեյլ, Ֆլորիդա, ԱՄՆ[3]
ՔաղաքացիությունԱՄՆ[3]
Մասնագիտությունտնտեսագետ, համալսարանի պրոֆեսոր, սոցիոլոգ և labor historian
Հաստատություն(ներ)Վիսկոնսինի համալսարան Մեդիսոնում և Սիրաքյուսի համալսարան
Գործունեության ոլորտտնտեսագիտություն
Պաշտոն(ներ)նախագահ
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն[6]
Գիտական ղեկավարRichard T. Ely[7]
Եղել է գիտական ղեկավարԷլվին Հարվի Հանսեն[8], Edwin E. Witte[9], Calvin B. Hoover[10], Harry A. Millis[11] և Selig Perlman[12]
ՊարգևներLabor Hall of Honor
John R. Commons Վիքիպահեստում

Ջոն Ռոջերս Կոմոնս (անգլ.՝ John Rogers Commons, հոկտեմբերի 13, 1862(1862-10-13)[1], Դարք Քաունթի, Օհայո, ԱՄՆ - մայիսի 11, 1945(1945-05-11)[2][3][4][5][1], Ֆորթ Լոդերդեյլ, Ֆլորիդա, ԱՄՆ[3]), ամերիկացի տնտեսագետ, ինստիտուցիոնալիզմի տեսության կողմնակից։

Հայրը եղել է գործարար և մի քանի անգամ վաճառել է իր բիզնեսը։ Որպեսզի իր ընտանիքը կարողանա ապահովել, մայրը ստիպված էր աշխատեցնել հյուրատուն։

Կոմոնսը դպրոցն ավարտելուց հետո փորձել է աշխատել ուսուցիչ, սակայն առաջին իր փորձը առաջացրել է ուժեղ հակակրանք դեպի ուսուցչական աշխատանքը։ Մոր խորհրդով 1882 թ. ընդունվել է Օբերլինի քոլեջը։ Ավարտելուց հետո Կոմոնսը սովորել է Մերիլենդ նահանգում՝ Ջոն Հոպկինսի համալսարանում։

Հետագայում նա աշխատել է մի շարք ամերիկյան համալսարաններում։

1904 թ-ից եղել է Վիսկոնսինյան համալսարանի պրոֆեսոր։ 1917 թ. դարձել է Ամերիկյան տնտեսական ասոցիացիայի նախագահ։

1919 թ. Կոմոնսը գրել է «Արտադրական բարեհաճություն» աշխատությունը։ Այստեղ կար աշխատողների և գործատուների միջև համաձայնության գաղափար «փոխզիջումների» միջոցով։

«Ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտության տեսություն» (Institutional Economics, 1934) աշխատության մեջ գիտնականը հետազոտության է ենթարկել «խմբային գործողությունները» և «գործարքները»։ Խմբային գործողությունները հսկում են անհատների գործողությունները։ Նրանք նախընտրում են որոշակի իրավական դաշտ։ Ջ. Կոմոնսը հետևում է բաժնետիրական ընկերությունների, արհմիությունների և քաղաքական կուսակցությունների դերին անհատների համակարգված գործողությունների ստեղծման գործում։ Նա նաև առանձնացնում է գործարքների 3 հիմնական տեսակ՝ առևտրային, կառավարման և ռացիոնալացման։ Յուրաքանչյուր գործարք ներառում է բանակցություններ, պարտավորությունների ընդունում և կատարում։ Ամերիկացի գիտնականը նաև ներկայացրել է «խմբային ճնշում» կատեգորիայի տնտեսական հետազոտություն (այդպիսի խմբերի մեջ նա ընդգրկում էր աշխատողներին և գործատուներին, գնորդներին և վաճառողներին, ֆերմերներին և գյուղացիներին, վարկատուներին և վարկառուներին և այլն)։

Կոմոնսի վերջին ախատանքներից է «Կոլեկտիվ գործողությունների տնտեսագիտություն» աշխատությունը։

Ջ. Կոմոնսը առաջարկել է «Սոցիալական կոնֆլիկտների տեսություն»։ Ըստ դրա՝ հասարակությունը մասնագիտացված խմբերի ամբողջությունն է (աշխատողներ, կապիտալիստներ)։ Օրենսդրական կանոնները կարգավորում են հավասար գործարքները։ Հաճախ են հասարակության մեջ առաջանում կոնֆիլկտներ։ Գործարքի մասնակիցները ոչ թե անհատներն են, այլ արհմիություները և գործարար միավորումները։ Պետությունը երաշխավորում է պարտավորությունների կատարում պայմանագրով։

Ջ. Կոմոնսին է պատկանում «սեփականության տիտղոս» կատեգորիան։ Ամենից առաջ այն վերաբերում է ոչ նյութական սեփականությանը (օրինակ, արժեթղթերի վաճառքի գործողությունները)։

Կապիտալիստական հասարակության փուլերն ըստ Կոմոնսի.

  • առևտրային կապիտալիզմ,
  • փեռնարկատիրական փուլ,
  • բանկային կապիտալիզմ,
  • վարչական կապիտալիզմ։

1935 թ. ընդունվեց «Սոցիալական պաշտպանության ակտը»։ Դրանում մեծ ներդրում ունի Կոմոնսը։ Այդ ակտը արտացոլում էր կենսաթոշակային համակարգի ապահովումը ԱՄՆ-ում։

Հիմնական աշխատանքները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Հարստության բաշխում» (անգլ.՝ The Distribution of Wealth, 1893),
  • «Աշխատանքի պատմությունը Միացյալ նահանգներում» (անգլ.՝ History of Labor in the United States, 1918)։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]