Ջոն Կոմոնս
.svg){kind=small}
Ջոն Ռոջերս Կոմոնս (անգլ.՝ John Rogers Commons, հոկտեմբերի 13, 1862[1][2][3], Դարք Քաունթի, Օհայո, ԱՄՆ - մայիսի 11, 1945[4][5][6][…], Ֆորթ Լոդերդեյլ, Ֆլորիդա, ԱՄՆ[5]), ամերիկացի տնտեսագետ, ինստիտուցիոնալիզմի տեսության կողմնակից։
Հայրը եղել է գործարար և մի քանի անգամ վաճառել է իր բիզնեսը։ Որպեսզի իր ընտանիքը կարողանա ապահովել, մայրը ստիպված էր աշխատեցնել հյուրատուն։
Կոմոնսը դպրոցն ավարտելուց հետո փորձել է աշխատել ուսուցիչ, սակայն առաջին իր փորձը առաջացրել է ուժեղ հակակրանք դեպի ուսուցչական աշխատանքը։ Մոր խորհրդով 1882 թ. ընդունվել է Օբերլինի քոլեջը։ Ավարտելուց հետո Կոմոնսը սովորել է Մերիլենդ նահանգում՝ Ջոն Հոպկինսի համալսարանում։
Հետագայում նա աշխատել է մի շարք ամերիկյան համալսարաններում։
1904 թ-ից եղել է Վիսկոնսինյան համալսարանի պրոֆեսոր։ 1917 թ. դարձել է Ամերիկյան տնտեսական ասոցիացիայի նախագահ։
1919 թ. Կոմոնսը գրել է «Արտադրական բարեհաճություն» աշխատությունը։ Այստեղ կար աշխատողների և գործատուների միջև համաձայնության գաղափար «փոխզիջումների» միջոցով։
«Ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտության տեսություն» (Institutional Economics, 1934) աշխատության մեջ գիտնականը հետազոտության է ենթարկել «խմբային գործողությունները» և «գործարքները»։ Խմբային գործողությունները հսկում են անհատների գործողությունները։ Նրանք նախընտրում են որոշակի իրավական դաշտ։ Ջ. Կոմոնսը հետևում է բաժնետիրական ընկերությունների, արհմիությունների և քաղաքական կուսակցությունների դերին անհատների համակարգված գործողությունների ստեղծման գործում։ Նա նաև առանձնացնում է գործարքների 3 հիմնական տեսակ՝ առևտրային, կառավարման և ռացիոնալացման։ Յուրաքանչյուր գործարք ներառում է բանակցություններ, պարտավորությունների ընդունում և կատարում։ Ամերիկացի գիտնականը նաև ներկայացրել է «խմբային ճնշում» կատեգորիայի տնտեսական հետազոտություն (այդպիսի խմբերի մեջ նա ընդգրկում էր աշխատողներին և գործատուներին, գնորդներին և վաճառողներին, ֆերմերներին և գյուղացիներին, վարկատուներին և վարկառուներին և այլն)։
Կոմոնսի վերջին ախատանքներից է «Կոլեկտիվ գործողությունների տնտեսագիտություն» աշխատությունը։
Ջ. Կոմոնսը առաջարկել է «Սոցիալական կոնֆլիկտների տեսություն»։ Ըստ դրա՝ հասարակությունը մասնագիտացված խմբերի ամբողջությունն է (աշխատողներ, կապիտալիստներ)։ Օրենսդրական կանոնները կարգավորում են հավասար գործարքները։ Հաճախ են հասարակության մեջ առաջանում կոնֆիլկտներ։ Գործարքի մասնակիցները ոչ թե անհատներն են, այլ արհմիություները և գործարար միավորումները։ Պետությունը երաշխավորում է պարտավորությունների կատարում պայմանագրով։
Ջ. Կոմոնսին է պատկանում «սեփականության տիտղոս» կատեգորիան։ Ամենից առաջ այն վերաբերում է ոչ նյութական սեփականությանը (օրինակ, արժեթղթերի վաճառքի գործողությունները)։
Կապիտալիստական հասարակության փուլերն ըստ Կոմոնսի.
- առևտրային կապիտալիզմ,
- փեռնարկատիրական փուլ,
- բանկային կապիտալիզմ,
- վարչական կապիտալիզմ։
1935 թ. ընդունվեց «Սոցիալական պաշտպանության ակտը»։ Դրանում մեծ ներդրում ունի Կոմոնսը։ Այդ ակտը արտացոլում էր կենսաթոշակային համակարգի ապահովումը ԱՄՆ-ում։
Հիմնական աշխատանքները
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- 1 2 3 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
- 1 2 Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
- 1 2 Brozović D., Ladan T. Hrvatska enciklopedija (хорв.) — LZMK, 1999. — 9272 p.
- 1 2 Коммонс Джон Роджерс // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
- 1 2 3 4 http://www.britannica.com/EBchecked/topic/128898/John-R-Commons
- 1 2 JSTOR — 1995.
- ↑ Find A Grave — 1996.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 Mathematics Genealogy Project — 1997.
- ↑ https://www.dol.gov/general/aboutdol/hallofhonor/inductees
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Ջ.Ռ Կոմոնսի կենսագրությունը Արխիվացված 2021-07-09 Wayback Machine
 | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ջոն Կոմոնս» հոդվածին։ |
| ||||||||||||||||
- Հոկտեմբերի 13 ծնունդներ
- 1862 ծնունդներ
- Օհայոյում ծնվածներ
- Մայիսի 11 մահեր
- 1945 մահեր
- ԱՄՆ-ում մահացածներ
- ԱՄՆ-ում թաղվածներ
- Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
- Ջոն Հոփքինսի համալսարանի շրջանավարտներ
- Գիտնականներ այբբենական կարգով
- Անձինք այբբենական կարգով
- 19-րդ դարի տնտեսագետներ
- 20-րդ դարի ամերիկացի տնտեսագետներ
- Ամերիկացի սոցիոլոգներ
- Ամերիկացի տնտեսագետներ
- Ինստիտուցիոնալիստ տնտեսագետներ
- Ամերիկացի պատմաբաններ