Ջոն Դիքսոն Քարր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ջոն Դիքսոն Քարր
Ծնվել էնոյեմբերի 30, 1906(1906-11-30)[1][2][3][4][5][6][5][7]
ԾննդավայրՖայետ շրջան, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ
Վախճանվել էփետրվարի 27, 1977(1977-02-27)[1][4][5][6][5][7] (70 տարեկանում)
Վախճանի վայրԳրինվիլ, Հարավային Կարոլինա, ԱՄՆ
ԳերեզմանSpringwood Cemetery
Մասնագիտությունգրող, սցենարիստ, վիպասան և գիտաֆանտաստիկ գրող
Լեզուանգլերեն[1]
ՔաղաքացիությունFlag of the United States.svg ԱՄՆ
ԿրթությունThe Hill School?
Ուշագրավ աշխատանքներThe Hollow Man?, The Burning Court? և The White Priory Murders?
ՊարգևներԷդգար Ալան Պոյի մրցանակ

Ջոն Դիքսոն Քարր (անգլ.՝ John Dickson Carr; նոյեմբերի 30, 1906(1906-11-30)[1][2][3][4][5][6][5][7], Ֆայետ շրջան, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ - փետրվարի 27, 1977(1977-02-27)[1][4][5][6][5][7], Գրինվիլ, Հարավային Կարոլինա, ԱՄՆ), ամերիկացի գրող, դետեկտիվ վեպերի հեղինակ: Հայտնի է նաև «Քարտեր Դիքսոն», «Քարր Դիքսոն» և «Ռոջեր Ֆեյրբերն» կեղծանուններով։ Նրան համարում են «Դետեկտիվ ժանրի ոսկե դարաշրջանի» լավագույն ներկայացուցիչներից մեկը՝ Ագաթա Քրիստիի, Գիլբերտ Կիտ Չեսթերտոնի, Գաստոն Լեռուի և ուրիշների հետ միասին։ Քարրի ստեղծագործական ոճի վրա մեծ ազդեցություն է թողել նրա հետաքրքրությունը դեպի Արթուր Կոնան Դոյլի, Գաստոն Լեռուի և Չեսթերտոնի ստեղծագործությունները:

Ջոն Դիքսոն Քարրն ամենամեծ մասնագետն է համարվում դետեկտիվ գրականության սպանություն փակ սենյակում ժանրի մեջ, ինչպես քննադատներն էին անվանում դրանք՝ վկայակոչելով «Ուրվական մարդը» վեպում հայտնի դասախոսությունը: Տուժածը մտնում է փակ դռնով դատարկ սենյակ, որտեղ հետո, խորհրդավոր կերպով, հայտնաբերվում է նրա դիակը, ինչպես, օրինակ, դա տեղի է ունենում «Գիշերները թափառողը» ստեղծագործության մեջ։ Ինքը՝ գրողը, դետեկտիվը սահմանում է որպես «վարժություն մարդկային հնարամտության համար, ծուղակ և կրկնակի ծուղակ, խաղ, որ հեղինակը գլխից գլուխ խաղում է ընթերցողի հետ»։ «Այն, որ մենք հետաքրքրությամբ կարդում ենք հորինված դետեկտիվ պատմություններ,- գրել է նա,- մեծամասամբ բխում է անհավատալիի հանդեպ մեր սիրուց»։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազգությամբ շոտլանդացի Ջոն Դիքսոն Քարրը ծնվել է 1906 թվականի նոյեմբերի 30-ին Փենսիլվանիա (ԱՄՆ) նահանգի Յունիոնթաուն քաղաքում, հաջողակ իրավաբանի և քաղաքական գործչի ընտանիքում: Նա ընդունվել է Փենսիլվանիայի լավագույն դպրոցներից մեկը՝ The Hill School, որտեղ նա իրեն ոպես սովորական ուսանող է դրսևորել: Քսանմեկ տարեկան հասակում մեկնել է Փարիզ և ընդունվել Սորբոնի համալսարան: Այնտեղ գրել է իր առաջին դետեկտիվ վեպը՝ «Գիշերները թափառողը», որտեղ առաջին անգամ հայտնվել է Փարիզի ոստիկան Անրի Բենկոլնը՝ դառնալով սերիական հերոսներից մեկը: 1931 թվականին Քարրը ամուսնացել է անգլիացի Կլարիսա Քլևիսի հետ և բնակություն հաստատել Անգլիայում:

1933 թվականին Քարրը գրել է «Վհուկի որջը» վեպը, որի մեջ ընթերցողին է ներկայացնում իր ամենահայտնի կերպարին՝ բառարանագետ-պրոֆեսոր դոկտոր Գիդեոն Ֆելլին: Համալսարանական սիրողական հետախույզի արտաքինի նկարագրությունն արտագրված է, ինչպես հետագայում գրողն է խոստովանում, Գիլբերտ Կիտ Չեսթերտոնից՝ դետեկտիվ ժանրի մեկ այլ ներկայացուցչից, ում հետ հեղինակն անձամբ էր ծանոթ: Քարրի հետագա ստեղծագործություններում հայտնվում է մեկ այլ սերիական հերոս՝ պարոն Հենրի Մերիբեյլը՝ զավեշտալի գիրուկ, որի նախատիպը Ուինսթոն Չերչիլն էր: Այս շարքի վեպերը լույս են տեսել Քարթեր Դիքսոն կեղծանվամբ: Այս շրջանի շատ վեպեր համարվում են լավագույնները Քարրի ստեղծագործությունների մեջ: Հատկապես ճանաչված է «Հուդայի պատուհանը» (The Judas Window) վեպը, որը գրվել է 1938 թվականին:

1936 թվականին Քարրը մտել է Դետեկտիվ ակումբ։ Տարիների ընթացքում Ջոն Դիքսոն Քարրը եղել է BBC «Մահվան հետ հանդիպում» ծրագրի հեղինակ։ Այդ հաղորդումը հետագայում դարձել է շատ հայտնի սերիալների նախատիպ։ Պատերազմի ժամանակ Քարրը աշխատել է ռադիոյի պրոպագանդայի բաժնում։

1948 թվականին Ջոն Դիքսոն Քարրը վերադարձել է ԱՄՆ, և այնտեղ ապրել մի քանի տարի, որից հետո կրկին վերադարձել է Անգլիա։ Գրողը պատիվ է ունեցել գրելու Արթուր Կոնան Դոյլի կենսագրությունը, որը լույս է տեսել 1949 թվականին։

1950 թվականից հետո Քարրը գրել է տասնյակ պատմական դետեկտիվներ, ըստ էության պատմական վեպեր, որոնցում հորինված կերպարների հետ հանդես են գալիս նաև իրական կերպարներ: Մի շարք վեպերի գործողություններ կատարվել են անցյալում կամ ոչ վաղ անցյալում։ «Սատանան թավշի մեջ» ստեղծագործությունն ընթերցողին տեղափոխում է տասնյոթերորդ դար՝ Ստյուարդների միապետության վերականգնման դարաշրջան, «Դիվահարները»՝ Անգլիա, տասնութերորդ դար, «Կրակ, այրվի՛ր», «Սկանդալ Հայ-Չիմնիզում» և «Մակընթացության կախարդը» վեպերը պատմում են Սքոթլենդ Յարդի գործունեության մասին 19-րդ դարում և 20-րդ դարի սկզբին, «Կարմիր այրու սպանությունների» դրվագներում ի հայտ են գալիս Ֆրանսիայում յակոբինյան տեռորի սահմռկեցուցիչ տեսարաններ։

1954 թվականին լույս է տեսել Շերլոկ Խոլմսի մասին «Շերլոկ Խոլմսի սխրագործությունները» (The Exploits of Sherlock Holmes) ժողովածուն, որի համահեղինակն է Արթուր Կոնան Դոյլի կրտսեր որդին՝ Ադրիան Կոնան Դոյլը։

1960-ական թվականներին Քարրն ապրել է Մարոկկոյում, հետո նորից ԱՄՆ-ում: Նա մահավցել է թոքերի քաղցկեղից 1977 թվականի փետրվարի 27-ին:

Մատենագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեպեր, որոնք գրված են Ջոն Դիքսոն Քարր անվան տակ

Անրի Բենկոլին

  1. 1930 թվական, Գիշերները թափառողը (It Walks By Night) (Այլ անվանումներ՝ Գիշերվա քողի տակ, Նա քայլում է գիշերը):
  2. 1931 թվական, Ամրոց «Մեռած գլուխ» (Castle Skull):
  3. 1931 թվական, Սպանության ստվեր (The Lost Gallows):
  4. 1932 թվական, Սպանություն մոմերի թանգարանում (The Waxworks Murder):
  5. 1938 թվական, Սպանության չորս գործիքներ (The Four False Weapons):

Դոկտոր Գիդեոն Ֆելլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1933 թվական, Վհուկի որջը (Hag’s Nook):
  2. 1933 թվական, Խենթ գլխարկակարի առեղծվածը (The Mad Hatter Mystery):
  3. 1934 թվական, Սափրիչի որս (The Blind Barber):
  4. 1934 թվական, Սրերի ութնյակ (The Eight Of Swords):
  5. 1935 թվական, Մահվան ժամերը (Death-Watch):
  6. 1935 թվական, ՈՒրվական մարդ (Hollow Man)
  7. 1936 թվական, Սպանություն արաբական գիշերներին (The Arabian Nights Murder):
  8. 1938 թվական, Արթնացնել մահը (To Wake The Dead):
  9. 1938 թվական, Թեքված օղակ (The Crooked Hinge):
  10. 1939 թվական, Մութ ակնոցներ (The Black Spectacles)
  11. 1939 թվական, Վանդակ պարզամիտի համար (The Problem Of The Wire Cage):
  12. 1940 թվական, Մարդն առանց վախի (The Man Who Could Not Shudder):
  13. 1941 թվական, Անվերջ ինքնասպանությունների գործը (The Case of the Constant Suicides) (Մյուս անվանումը՝ Ինքնասպանությունների շարք):
  14. 1942 թվական, Մուկն ու կատու խաղ (The Seat Of The Scornful) [Գրքի անունն ԱՄՆ-ում՝ Death Turns The Tables]:
  15. 1944 թվական, Մինչև մահը չի բաժանի մեզ (Till Death Do Us Part):
  16. 1946 թվական, Չարագործ շշուկ (He Who Whispers):
  17. 1947 թվական, Քնած Սֆինքս (The Sleeping Sphinx):
  18. 1949 թվական, Կասկածից վեր (Below Suspicion) (երկրորդ գլխավոր հերոսը՝ Պատրիկ Բատթեր):
  19. 1958 թվական, Մահացածի թակոցը (The Dead Man’s Knock):
  20. 1960 թվական, Հակառակ ամպրոպների (In Spite Of Thunder):
  21. 1965 թվական, Տուն սատանայի արմունկին (The House At Satan’s Elbow):
  22. 1966 թվական, Խուճապ օթյակ B-ում (Panic In Box C):
  23. 1967 թվական, Լուսնի մութ անկյունը (Dark Of The Moon):

Պատրիկ Բաթլեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1949 թվական, Կասկածից դուրս (Below Suspicion) (երկրորդ գլխավոր հերոսը՝ դոկտոր Գիդեոն Ֆելլ):
  2. 1956 թվական, Պաշտպանությունը ղեկավարում է Պատրիկ Բաթլերը (Patrick Butler For The Defence):

Սերիայից դուրս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1932 թվական, Կատակով թունավորում (Poison In Jest):
  • 1936 թվական, Պարոն Էդմունդ Գոդֆրիի սպանությունը (The Murder of Sir Edmund Godfrey) (վավերագրական դետեկտիվ):
  • 1937 թվական, Այրվող դատարան (The Burning Court):
  • 1942 թվական, Կայսրի ծխախոտատուփը (The Emperor’s Snuffbox):
  • 1950 թվական, Նյուգեյթի հարսնացուն (The Bride Of Newgate) (պատմական դետեկտիվ):
  • 1951 թվական, Սատանան թավշի մեջ (The Devil In Velvet) (պատմական դետեկտիվ):
  • 1952 թվական, Ինը սխալ պատասխան (The Nine Wrong Answers):
  • 1955 թվական, Կապիտան «Կտրել կոկորդը» (Captain Cut-Throat) (պատմական դետեկտիվ):
  • 1957 թվական, Բոցավառվի՛ր կրակ (Fire, Burn!) (պատմական դետեկտիվ):
  • 1959 թվական, Սկանդալ Հայ-Չիմնիզում (Scandal At High Chimneys: A Victorian Melodrama) (պատմական դետեկտիվ):
  • 1961 թվական, Մակընթացության կախարդը (The Witch Of The Low-Tide: An Edwardian Melodrama) (պատմական դետեկտիվ):
  • 1962 թվական, Դիվահարները (The Demoniacs) (պատմական դետեկտիվ):
  • 1964 թվական, Most Secret (Վերափոխված նովել Карра Devil Kinsmere):
  • 1968 թվական, Papa La-Bas (պատմական դետեկտիվ):
  • 1970 թվական,The Ghosts' High Noon (պատմական դետեկտիվ):
  • 1971 թվական, Տուն, որտեղ ապրում է մահը (Deadly Hall) (պատմական դետեկտիվ):
  • 1972 թվական, Սոված գոբլին (The Hungry Goblin: A Victorian Detective Novel):

Նովել, որը գրված է Ռոջեր Ֆեյերբերն կեղծանունով[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1934 թվական, Devil Kinsmere:

Վեպ, որը գրված է Քարր Դիքսոն կեղծանունով[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1934 թվական, Սպանություն Բաուստրինգի ամրոցում (The Bowstring Murders):

Վեպեր, որոնք գրված են Կարտեր Դիքսոն կեղծանունով[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարոն Հենրի Մերիվեյլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1934 թվական, Սպանություն Փլեյգ Կորտում (The Plague Court Murders) (Մեդիումն իր տիրապետության տակէ վերցնում ծեր կնոջը և երիտասարդ աղջկան, մեծ խումբ է հավաքում լքված տանը, որտեղ՝ փակ սենյակում, տեղի է ունենում մահը):
  2. 1934 թվական,The White Priory Murders:
  3. 1935 թվական, Կարմիր այրու առեղծվածը (The Red Widow Murders) (Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակների կահավորանքով կահավորված փակ սենյակը, հնարավոր է, որ թաքցնում է թույնավոր ծուղակը):
  4. 1935 թվական, Միաեղջյուրի սպանությունը (The Unicorn Murders) (Լրտեսական վեպի հետ միահյուսված: Բրիտանացի հետախույզ պարոնները в խառնվել են ֆրանսիացի սուպեր հանցագործի և սուպեր ոստիկանի մենամարտին Լուարի ափին գտնվող ամրոցում):
  5. 1936 թվական, The Punch And Judy Murders (Գրքի անվանումը ԱՄՆ՝ The Magic Lantern Murders):
  6. 1937 թվական, Սպանություն սիրամարգի փետուրով (The Ten Teacups) (Գրքի անվանումը ԱՄՆ՝ The Peacock Feather Murders):
  7. 1938 թվական, Մահը հինգ արկղերում (Death In Five Boxes):
  8. 1938 թվական, Հուդայի պատուհանը (The Judas Window):
  9. 1939 թվական, Ընթերցողը զգուշացնում է (The Reader Is Warned):
  10. 1940 թվական, Իսկ հետո՝ սպանություն (And So To Murder):
  11. 1940 թվական, Ինը գումարած մահ հավասար է տասը (Murder In The Submarine Zone) (Գրքի անվանումը ԱՄՆ՝ Nine — And Death Makes Ten, կրում է նաև Murder in the Atlantic անվանումը):
  12. 1941 թվական, Seeing Is Believing (կրում է նաև Cross of Murder անվանումը):
  13. 1942 թվական, Մահը և ոսկե մարդը (The Gilded Man):
  14. 1943 թվական, Նա մահացավ ինչպես տիկին (She Died A Lady):
  15. 1944 թվական, Նա երբեք չէր սպանի Պեյշնսին, կամ սպանություն կենդանաբանական այգում (He Wouldn’t Kill Patience):
  16. 1945 թվական, Բրոնզե լամպի անեծքը (Lord Of The Sorcerors) (Գրքի անվանումը ԱՄՆ՝ The Curse Of The Bronze Lamp):
  17. 1946 թվական, Իմ հանգուցյալ կանայք (My Late Wives):
  18. 1948 թվական, The Skeleton In The Clock:
  19. 1949 թվական, Գերեզմանատունը տրվում է վարձով (A Graveyard To Let):
  20. 1950 թվական, Գիշերը ծաղրվող այրու մոտ (Night At The Mocking Widow):
  21. 1952 թվական, Կարմիր փեղկի հետևում (Behind The Crimson Blind):
  22. 1953 թվական, Կավալերի գավաթը (The Cavalier’s Cup):

Սերիայից դուրս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1934 թվական, Բաուստրինգ ամրոցի սպանությունը (The Bowstring Murders) (Վեպը սկզբնապես հրապարակվել է Քարր Դիքսոն կեղծանունով, սակայն հրատարակիչները այդ անունը համարել են շատ նման Քարրի իսկական անվանը, և գրողն ընտրել է նոր կեղծանուն՝ Քարտեր Դիքսոն):
  • 1938 թվական, Drop To His Death (Ջոն Ռոուդի համահեղինակությամբ):
  • 1956 թվական, Հենց նույն վախը (Fear Is The Same) (մյուս անվանումը՝ միևնույն վախը) (պատմական դետեկտիվ):

Պատմվածքների ժողովածու[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Կենսագրություն / Մոլեգինները: Վհուկի որջը: Պաշտպանությունը ղեկավարում է Պատրիկ Բաթլերը: — Հր. Լենիզդատ, 1992 թ., էջ 608, ISBN 5-289-01316-4

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 SNAC — 2010.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 5,9 NooSFere — 1999.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 VIAF ID
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Vegetti Catalog of Fantastic Literature

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]