Ջենթլմեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
«Օսման» սիգարետներ` ջենտլմենի երազանքը: Ռուսական գովազդ, 1914

Ջենտլմեն (անգլ.՝ gentleman), տղամարդու կերպար, Անգլիայում՝ բուրժուա-արիստոկրատական հասարակության վարվեցողության կանոններն ու վարքի նորմաները խստորեն պահպանող մարդ:

Սկզբնապես «ջենտլմեն» բառը նշանակել է ազնվաբարո ծագմամբ (դա արիստոկրատի հիմնական բնորոշումն էր), այնուհետև այդպես սկսեցին անվանել կրթված և դաստիարակված, հարգված և հավասարակշռված տղամարդուն:

Քլայվ Սթեյփլս Լյուիսն իր «Պարզապես քրիստոնեություն» (Mere Christianity) տրակտատում նշել է, որ 19-րդ դարում «ջենտլմեն» են անվանել այն տղամարդուն, որն ուներ կապիտալ, եկամուտ և չաշխատելու հնարավորություն` անկախ իր անձնական որակներից:

Հասարակական գիտակցության մեջ ձևավորված կերպարի տեսակետից ջենտլմենն առանձնանում է բարեկրթությամբ, անթերի շարժուձևերով ու կանանց նկատմամբ սիրալիր վերաբերմունքով: Մասնավորապես, նա ոչ մի դեպքում կոպիտ չի վարվի կանանց հետ, կանանց շրջապատում կպահպանի էթիկայի կանոնները:

Միջնադարում «ջենտլմեն» են անվանել անտիտղոսավոր ազնվականությանը, որոնց շարքում են ասպետները և ֆեոդալների փոքր որդիների սերունդները:

Ծագումնաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջենտլմեն բառը ծագում է ֆր.՝ gentil «ազնիվ, ազնվաբարո», լատ.՝ gentilis, «պատկանում է ցեղին, ցեղական» և անգլ.՝ man, տղամարդ բառերից: Անգլերեն gentleman բառը իմաստով համապատասխանում է ֆրանսերեն gentilhomme, իսպաներեն gentilhombre և իտալերեն gentil uomo կամ gentiluomo արտահայտություններին: Բոլոր նշված լեզուներով ջենտլմեն բառը նշանակում է լավ դաստիարակված մարդ, լավ ընտանիքից, որի անդամներն ունեն առանձնահատկություններ: Այս իմաստով անգլերեն gentleman տիտղոսը, ինչպես նաև ֆրանսերեն gentilhomme-ը նախապես պատկանել են բրիտանական համակարգին: Իմաստով մոտ բառ է ջենտրին (հին ֆրանսերեն genterise), որն ունի ավելի արտահայտված նշանակություն` պատկանելիությունն այս կամ այն սոցիալական դասին, ֆրանսերեն անվանվում է noblesse, գերմաներեն` Adel, իսկ հայերեն` ազնվաբարո, այսինքն պալատական` առանց նախնիների ցեղական տիտղոսի խիստ հաշվման: Այդ իմաստով ջենտլմեն բառը հիշատակվում է, օրինակ, 14-րդ դարում հայտնի Ջոն Բոլլի հայտնի արտահայտության մեջ.

Aquote1.png Երբ Ադամը վարում էր, իսկ Եվան հավաքում
Ո՞վ էր այն ժամանակ ջենտլմենը:
Aquote2.png


19-րդ դարում գործնականում ջենտլմեն անվանում էին այն մարդուն, որն ապրում էր իր ժառանգության եկամուտներով և ապագայում ապահովված էր, չուներ աշխատելու անհրաժեշտություն: Հետագայում այդ բառի օգտագործումն ավելի լայն տարածում գտավ և փոխարինվեց որպես ցանկացած տղամարդուն ուղղված բարեկիրթ դիմելաձև, հայտնի արտահայտություն կար` «լեդիներ և ջենտլմեներ» («ladies and gentlemen»):

Ժամանակակից կիրառում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրիտանիկա հանրագիտարանում տրված է ջենտլմեն բառի նշանակությունների փոփոխությունը: 1815 թվականի 5-րդ հրատարակության մեջ ասվում է, որ ջենտլմենն այն մարդն է, որը չունենալով տիտղոս, ունի սեփական զինանշան, կամ էլ, որ նախնիները եղել էն ազատ մարդիկ, այսինքն ստրուկներ չեն եղել: 1845 թվականի 7-րդ հրատարակության մեջ` բոլորը, որոնց կարգավիճակը բարձր է յոմենից (թիկնապահ): 1856 թվականի 8-րդ հրատարակության մեջ ավելացվեց նաև «բարեկրթությունից ելնելով այդպես են դիմում նրանց, որոնց կարգավիճակը բարձր է սովորական առևտրականից, եթե խելացի է և բարեկիրթ»:

Լավագույն դեպքում ջենտլմենից սպասում են վարքի բարձր նորմերի պահպանում, համաձայն Բրիտանիկայի 8-րդ հրատարակության, մակարդակի և ինտելեկտի համապատասխանություն:

Ջենտլմեն լինել նշանակում է մարդկանց, առավելապես կանանց վերաբերվել հարգանքով և չստիպել նրանց անել այն, ինչ չեն ցանկանում:

Ջենտլմեն բառի ժամանակակից տարբերակներից մեկն անգլերենում հանդիսանում է այն մարդը, որն ունի բավական միջոցներ և ազատ ժամանակ, որպեսզի հետաքրքրվի ինչ-որ առարկայով` չլինելով մասնագետ և չօգտագործելով իր սիրողական կարողություններն ու գիտելիքները: Այդ դեպքերում այս բառը դառնում է նախածանց` en:Gentleman scientist, en:Gentleman farmer, Gentleman architect[1], նաև` gentleman pirate.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. American Art: : History and Culture, Thomas Jefferson, Gentleman Architect, Craven, ISBN 0-07-141524-6

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Муравьёва М. Г. Джентльмен / М. Г. Муравьёва // Словарь гендерных терминов / Под ред. А. А. Денисовой ; Рег. общ. орг-ция «Восток-Запад: Женские Инновационные Проекты». — М. : Информация XXI век, 2002. — 256 с.