Ջեյմս Բաղյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox astronaut.png
Ջեյմս Բաղյան
James Philipp Bagian
James Philipp Bagian.jpg
Ջեյմս Բաղյան
Բնօրինակ անուն ազգանուն James Philipp Bagian
Ի ծնե Ջեյմս Ֆիլիպի Բաղյան
Պետություն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Մասնագիտություն ՆԱՍԱ ՆԱՍԱՏիեզերագնաց,
բժիշկ կենսաբան
Զինվորական կոչում ԱՄՆ-ի Ռազմա-օդային ուժերի Գնդապետ Գնդապետ,
ԱՄՆ-ի Ռազմա-օդային ուժեր Ռազմա-օդային ուժեր,
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Առաքելություն 1980 NASA Group,
«Դիսքավերի» (STS-29) «Դիսքավերի» (STS-29),
«Կոլումբիա» (STS-40) «Կոլումբիա» (STS-40)
Տիեզերքում անցկացրած ժամանակը 14 օր, 1 ժամ, 53 րոպե
Ծնվել է փետրվարի 22, 1952 (64 տարեկան)
Ծննդավայր Ֆիլադելֆիա, Պենսիլվանիա նահանգ,
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Ազգություն հայ
Կրթություն Drexel University (Մասնավոր հետազոտական ​​համալսարան),
Թոմաս Ջեֆերսոնի համալսարան
Ամուսին Թանդ Մ. Բենսոն
Պարգևներ «Տիեզերական թռիչք»-ի մեդալ «Տիեզերական թռիչքի համար» մեդալ «Բացառիկ նվաճումների համար» մեդալ

Ջեյմս Ֆիլիպ Բաղյան (անգլ.՝ James Philipp Bagian, ծնված՝ 1952, փետրվարի 22, Ֆիլադելֆիա, Փենսիլվանիա նահանգ, ԱՄՆ), ամերիկահայ ինժեներ, մարզիկ, բժշկագիտության դոկտոր, հայազգի առաջին տիեզերագնացը։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջեյմս Ֆիլիպի Բաղյանը ծնվել է 1952 թվականի փետրվարի 22-ին՝ ԱՄՆՓենսիլվանիա նահանգի Ֆիլադելֆիա քաղաքում։ Նրա նախնիների ազգանունը եղել է Քունդեբաղյան, որն ԱՄՆ-ի ներգաղթային ծառայության աշխատակիցները կրճատել և դարձրել են Բաղյան[1]։

Ջեյմս Բաղյանի հորական պապը՝ Նազարեթ Քունդեբաղյանը, ԱՄՆ է գաղթել 1913 թվականին Արաբկիրից։ ԱՄՆ-ում նա ամուսնացել է Մալաթիայից ավելի վաղ՝ 1908-ին, գաղթած Սաթենիկի հետ։ Ջեյմս Բաղյանի հայրը՝ Ֆիլիպը, ինչպես նաև նրա եղբայրներն ու քույրերը հարյուր տոկոսով հայ են, որոնք ծնվել են ԱՄՆ-ում։ Ջեյմսի մայրը գերմանուհի է[1]։ Հայրը նույնպես օդաչու է եղել։

Կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հաճախել է Ֆիլադելֆիայի կենտրոնական միջնակարգ դպրոցը։ 1969-73 թթ. սովորել է «Drexel» համալսարանում՝ ստանալով ինժեներ-մեխանիկի բակալավրի որակավորում։ Ապա ուսումը շարունակել է «Thomas Jefferson» համալսարանում և 1977 թ., պաշտպանելով թեզը, ստացել բժշկական գիտությունների դոկտորի կոչում։

Աշխատանքային գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1974-78 թթ. մասնակցել է բազմաթիվ ավիացիոն մրցույթների, իսկ 1982 թվականից ընդգրկվել է ԱՄՆ տիեզերագնացների խմբի կազմում։

1973 թ. որպես ինժեներ աշխատանքի է անցել Բրիստոլ քաղաքի «3Մ» գործարանում։ 1976-78 թթ. ԱՄՆ ռազմածովային ավիացիոն փորձարարական կենտոնի (Մերիլենդ նահանգ) ինժեներ մեխանիկն է եղել։ 1978 թ որպես վիրաբույժ և բժիշկ հետազոտող, աշխատել է Լեոնիդ Ջեքսոնի անվան կենտրոնում՝ միաժամանակ ուսանելով Տեխասի ԱՄՆ Ռազմական ուժերի թռիչքային վիրաբուժության և ԱՄՆ Ռազմական ուժերի ավիացիոն-տիեզերական բժշկության դպրոցներում։

1986 թ. ստացել է պրոֆեսիոնալ ինժեների, իսկ 1987 թ.՝ տիեզերանավի բժշկի վկայագրեր։ 1980 թ հուլիսից որպես տիեզերագնաց սկսել է աշխատել ՆԱՍԱ-ում (Ամերիկյան ազգային ավիա–տիեզերական գործակալություն)։

Բաղյանը եղել է Տիեզերական բժշկության ասոցիացիայի, ՆԱՍԱ-ի Օդաչու-վիրաբույժների միության, Ամեիկացի ինժեներ-մեխանիկների միության, Ալֆա և օմեգա, Տիեզերագնացների ասոցիացիայի և այդ ոլորտի բազմաթիվ այլ կազմակերպությունների անդամ։

Թռիչք «Դիսքավերի» տիեզերանավով[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1989 թ. մարտի 13-18-ը, որպես բժշկակենսաբանական հետազոտությունների մասնագետ, առաջին անգամ թռիչք է կատարել ամերիկյան «Դիսքավերի» տիեզերանավով։

Նա մարդկային գործոնների, շրջակա միջավայրի և տիեզերանավի բժշկության վերաբերյալ բազմաթիվ աշխատությունների հեղինակ է։ Ջեյմսը 337 ժամ է անցկացրել տիեզերքում։

Այժմ Բաղյանը զբաղվում է պրոֆեսիոնալ կենսաբժշկական հետազոտական աշխատանքներով և ղեկավարում է «Վետերանների առողջության պահպանման» ազգային կենտրոնը։

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայ տիեզերագնացն ամուսնացած է ամերիկացի Թանդ Բենսոնի հետ։ Նրանք 4 երեխա ունեն։

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իր գործունեության համար Բաղյանը պարգևատրվել է ՆԱՍԱ-ի մեդալով, տիեզերագնաց Կամարովի անվան տիեզերագնացության միջազգային ֆեդերացիայի տիեզերագնացի դեպլոմով, տիեզերական հիվանդությունների բուժման մեթոդների մշակման, ինչպես նաև 1989 թ և 1991 թ տիեզերք կատարած թռիչքների համար՝ ՆԱՍԱ-ի մրցանակներով։

«Դիսքավերի» (STS-29) «Դիսքավերի» (STS-29),
(ձախից-աջ՝) Ջեյմս Բաղյան (Թռիչքի ծրագրի N1 մասնագետ), Ջ. Բլահա, Ռ. Սպինգեր, Մ. Քոուտս և Ջ. Բաքլի

«Դիսքավերի» (STS-29) «Դիսքավերի» (STS-29)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թռիչք՝ մարտի 13, 1989 թ. 14։57։00 UTC
Վայրէջք՝ մարտի 18, 1989 թ. 14։35։51 UTC

Անձնակազմ
  • Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Մայքլ Քոուտս (2) — հրամանատար;
  • Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Ջոն Բլահա (1) — օդաչու;
  • Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Ջեյմս Բաղյան (1) — թռիչքի ծրագրի մասնագետ - №1;
  • Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Ջեյմս Բաքլի (3) — թռիչքի ծրագրի մասնագետ - №2;
  • Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Ռոբերտ Սպինգեր (1) — թռիչքի ծրագրի մասնագետ - №3.

STS-29 ի անձնակազմը լրիվ համնկնում էր 61-H արշավախմբի կազմին, բայց 1988 թ. մարտի 17-ին, Երբ ՆԱՍԱ-ն հայտարարեց անձնակազմի անդամներին, Աննա Ֆիշերի փոխարեն թռիչքի ծրագրի №1 մասնագետ նշանակվեց Ջեյմս Բաղյանը։

«Կոլումբիա» (STS-40) «Կոլումբիա» (STS-40)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Կոլումբիա» (STS-40) «Կոլումբիա» (STS-40),
(ձախից-աջ՝) Է, Գեֆֆնի, Բ. Օ' Քոննոր, Մ. Հյուզ-Ֆուլֆորդ, Թ. Ջերնիգան, Մ. Սեդդոն, Ս. Գուտիերրես և Ջեյմս Բաղյան

Թռիչք՝ հունիսի 5, 1991 թ. 13։24։51 UTC
Վայրէջք՝ հունիսի 14, 1991 թ. 15։39։11 UTC

Անձնակազմ
  • Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Բրայան Օ' Քոննոր (2) — հրամանատար;
  • Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Սիդնի Գուտիերրես (1) — օդաչու;
  • Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Ջեյմս Բաղյան (2) — թռիչքի ծրագրի մասնագետ - №1;
  • Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Թամարա Ջերնիգան (1) — թռիչքի ծրագրի մասնագետ - №2;
  • Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Մարգարետ Սեդդոն (2) — թռիչքի ծրագրի մասնագետ - №3;
  • Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Էնդրյու Գեֆֆնի (1) — օգտակար բեռնվածության մասնագետ - №1;
  • Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Միլլի Հյուզ-Ֆուլֆորդ (1) — օգտակար բեռնվածության մասնագետ - №2;

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]