Ջարաշ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բնակավայր
Ջարաշ
Jerash City.jpg
Կոորդինատներ: 32°16′20″ հս․ լ. 35°53′29″ ավ. ե. / 32.27222° հս․. լ. 35.89139° ավ. ե. / 32.27222; 35.89139
Երկիր Հորդանան Հորդանան
Մակերես 410 կմ²
ԲԾՄ 600±1 մետր
Բնակչություն 50 745 մարդ (2015)
Ժամային գոտի UTC+2
Պաշտոնական կայք jerash.gov.jo
##Ջարաշ (Հորդանան)
Red pog.png
Դեկապոլիսի քարտեզը
Ադրիանոս կայսեր հաղթակամարը
Արտեմիսի տաճարը
,,Ջրահարսարան,,-ը՝ շատրվաններով
Հարավային թատրոնը

Ջարաշ կամ Ջերաշ (հնագույն ժամանակներում՝ Գերասա կամ Ոսկեգետի Անտիոք, (արաբերեն՝ جرش‎, հին հունարեն՝ Γέρασα)՝ քաղաք Հորդանանի Թագավորության հյուսիսում՝ մայրաքաղաք Ամմանից 45 կիլոմետր դեպի հյուսիս, Յաբոք գետի ափին, ծովի մակերևույթից 527 մետր բարձրության վրա[1]:

Գերասան համարվել է հունա-հռոմա-բյուզանդական կարևորագույն քաղաքներից մեկը Միջին Արևելքում, ընդգրկված է եղել Դեկապոլիսի (10 քաղաքների) մեջ: Ներկայումս այստեղ մեծ ծավալի հնագիտական աշխատանքներ են կատարվում, որոնց ընթացքը դժվարանում է այն պատճառով, որ հին քաղաքի շինությունների զգալի մասը գտնվում է ներկայիս Ջարաշի կառույցների տակ:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ենթադրվում է, որ Գերասան դեռևս բրոնզեդարյան ժամանակներում բնակեցված է եղել՝ ունենալով սեմական ծագման բնակիչներ, որոնք կառուցած են եղել Դաշուրայի տաճարը այնտեղ, ուր ներկայումս Զևսի տաճարի ավերակներն են:

Ըստ մի ավանդազրույցի՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացին է կառուցել այս քաղաքը, նվիրել իր զորավարներից մեկին, և այնտեղ բնակություն է հաստատել նրա զորքի վետերանների մի մասը: Մեր թվականությունից առաջ առաջին դարում այս քաղաքի մերձակայքում ճակատամարտ են տվել հասմոնիցիներն ու նաբաթեացիները, որոնց երկուսին էլ Ք. ծ. ա. 63 թվականին պարտության են մատնել հռոմեացիները և քաղաքն ընդգրկել Սիրիա պրովինցիայի կազմում: Մեր թվականության 90 թվականին այն ներառվել է Արաբիա պրովինցիայում:

Առաջին և երկրորդ դարերը ծաղկման ժամանակաշրջան են եղել քաղաքի համար: Տրայանոս կայսրը ճանապարհներ է անցկացրել այստեղ: Նրան հաջորդած Ադրիանոսը 126-130 թթ. ձմռանը այցելել է այստեղ, և, ամենայն հավանականությամբ, այդ այցի կապակցությամբ է կառուցվել Ադրիանոսի հաղթակամարը:

614 թվականին Գերասան նվաճվել է պարսից սասանյան արքա Խոսրով Երկրորդի, քսաներկու տարի անց՝ Յարմուքի 636 թ. ճակատամարտից հետո՝ մահմեդական արաբների կողմից: Ումայադների արքայատոհմի ներկայացուցիչ կառավարիչները մի քանի մզկիթ են կառուցել այստեղ: 749 թվականին Գերասայի շատ շինություններ ավերվել են ուժեղ երկրաշարժի պատճառով: Շուրջ հարյուր տարի անց՝ 847 թվականին քաղաքը կրել է ևս մեկ ավերիչ երկրաշարժի հասցրած հարվածը: 1120 թվականին Դամասկոսի աթաբեկ Զահիր ադ դին Թողտեկինի կարգադրությամբ Ջերաշում 40 զինվորով մի կայազոր է կարգվել, ամրոց է կառուցվել. այդ նպատակով օգտագործվել են Արտեմիսի ավերված տաճարի քարերը: Մեկ տարի անց Երուսաղեմի արքա Բոլդուին Երկրորդը գրավել է այդ ամրոցը. խաչակիրները ամբողջովին ավերել են այն[2][3] և ետ քաշվել՝ ամրանալով մերձակա Սաքիբում[4][5]: Քաղաքը մի քանի դար մնացել է գրեթե ամայի: 1596 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ այստեղ բնակվելիս են եղել մահմեդական 12 ընտանիք[6]: Պեղումների արդյունքում՝ ներկայիս հնավայրի հյուսիսարմտյան հատվածում բացահայտվել է մամլյուկների մի փոքրիկ գյուղակ[7]: Այդտեղ հայտնաբերվել են մի շարք կառույցների մնացորդներ, մեծ թվով խեցեղեն[8]:

1806 թվականին գերմանացի ճանապարհորդ, հնագետ Ուլրիխ Յասպեր Զետցենը եղել է այս կողմերում, ճանաչել ավերակները որպես հնամյա Գերասայի մնացորդներ և գրել այդ մասին[9]: 1925 թվականից սկսվել են հնավայրի հանգամանալի պեղումներն ու հետազոտությունները, որոնք շարունակվում են առ այսօր[10]:

Ներկա վիճակը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժամանակակից Ջարաշը ընկած է հնավայրից արևելք: Նրա բնակիչների մեջ մեծ է չերքեզների թիվը, ովքեր տասնիններորդ դարի վերջերին եկել են Կովկասից:

Ամեն տարի ամռանն այստեղ անց է կացվում ջարաշյան փառատոնը, որին աշխարհի տարբեր ծայրերից մասնակցելու են գալիս թատերախմբեր, բանաստեղծներ, երաժիշտներ, որոնք ելույթներ են ունենում քաղաքի հնագույն թատրոններում:

Փառատոնի և հնավայրի առկայության շնորհիվ Ջարաշը դարձել է Հորդանանի այն վայրերից մեկը, որը դեպի իրեն է ձգում հազարավոր զբոսաշրջիկների:

Անվանի ջարաշցիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Նիկոմաքոս Գերասացի - հին հույն փիլիսոփա
  • Մուդար Բադրան - հորդանանցի անվանի քաղաքական գործիչ, Հորդանանի Թագավորության վարչապետ
  • Ադնան Բադրան - Մուդար Բադրանի եղբայրը, գիտնական, ակադեմիկոս, քաղաքական գործիչ

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Густерин П. Джераш — Помпеи Востока // Азия и Африка сегодня. — 2006. — № 10.
  • S. Applebaum, A. Segal: Gerasa. In: E. Stern (Hrsg.): The New Encyclopedia of Archaeological Excavations in the Holy Land II. New York u. a. 1993, S. 470–479.
  • A. R. Bellinger: Coins from Jerash, 1928-1934. In: Numismatic Notes and Monographs 81. New York 1938.
  • John Winter Crowfoot: Churches at Jerash. A Preliminary Report on the Joint Yale-British School Expeditions to Jerash 1928-1930. London 1931.
  • Adolf Hoffmann, Susanne Kerner (Hrsg.): Gadara – Gerasa und die Dekapolis. Zabern, Mainz 2002, ISBN 3-8053-2687-4. (Antike Welt, Sonderheft; Zaberns Bildbände zur Archäologie)
  • David Kennedy: Gerasa and the Decapolis. A 'virtual island' in northwest Jordan. London 2007, ISBN 978-0-7156-3567-4.
  • R. G. Khoury: Jerash. A Frontier City of the Roman East. London/ New York 1986, ISBN 0-582-78384-4.
  • C. H. Kraeling: Gerasa. City of the Decapolis. An account embodying the record of a joint excavation conducted by Yale University and the British School of Archaeology in Jerusalem (1928-1930), and Yale University and the American Schools of Oriental Research (1930-1931). New Haven 1938.
  • Achim Lichtenberger, Rubina Raja: Ǧeraš in the Middle Islamic Period. Connecting Texts and Archaeology through New Evidence from the Northwest Quarter, in: Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins 132 (2016), S. 63–81, Tafeln 7–10.
  • Frank Rainer Scheck: Jordanien. Völker und Kulturen zwischen Jordan und Rotem Meer. 5. Auflage. Dumont, Ostfildern 2010, ISBN 978-3-7701-3979-8, S. 104–137.
  • Maurice Sartre - D'Alexandre à Zénobie. Histoire du Levant antique, |année=2001|éditeur=Fayard|isbn=978-2-213-60921-8|pages=1194|présentation en ligne=http://www.editions-fayard.fr/livre/fayard-140090-D-Alexandre-a-Zenobie-Maurice-Sartre-hachette.html}}.
  • Jacques Seigne - Jerash, Jordanie. Sanctuaire de Zeus et matériaux de construction|périodique=Revue archéologique du centre de la France|année=2000|numéro=18 (supplément)|pages=91-101|url=http://www.persee.fr/doc/sracf_1159-7151_2000_act_18_1_1092}}

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Jarash, Jordan Page» (անգլերեն)։ Fallingrain Global Gazetteer։ Վերցված է 2014-01-15 
  2. Boulanger Robert (1965)։ The Middle East: Lebanon, Syria, Jordan, Iraq, Iran (English)։ Paris: Hachette։ էջեր 541, 542 
  3. Heath Ian (1980)։ A wargamers' guide to the Crusades. (English)։ էջ 133 
  4. Brooker Colin H., Knauf Ernst Axel (1988)։ «Review of Crusader Institutions»։ Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins (1953–) 104: 187։ JSTOR 27931345 
  5. Schryver James G (2010)։ Studies in the archaeology of the medieval Mediterranean (English)։ Leiden [Netherlands]; Boston: Brill։ էջեր 86։ ISBN 9789004181755 
  6. Hütteroth Wolf Dieter, Abdulfattah Kamal (1977)։ Historical geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria in the late 16th [sixteenth] century (անգլերեն)։ Fränkische Geographische Ges.։ էջ 164։ ISBN 9783920405414 
  7. Hütteroth Wolf Dieter, Abdulfattah Kamal (1977)։ Historical geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria in the late 16th [sixteenth] century (անգլերեն)։ Fränkische Geographische Ges.։ էջ 164։ ISBN 9783920405414 
  8. Peterson Alex։ «Medieval Pottery from Jerash: The Middle Islamic Settlement»։ Gerasa/Jerash: From the Urban Periphery (անգլերեն) 
  9. Reisen, ed. Kruse, 4 vols, Berlin, 1854
  10. «Touristic Sites – Jerash»։ www.kinghussein.gov.jo 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]