Ջաբա Իոսելիանի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ջաբա Իոսելիանի
վրաց.՝ ჯაბა იოსელიანი
Ծնվել էհուլիսի 10, 1926(1926-07-10)
ԾննդավայրԽաշուր, Շիդա Քարթլիի մարզ, Վրաստան
Մահացել էմարտի 4, 2003(2003-03-04) (76 տարեկանում)
Մահվան վայրԹբիլիսի, Վրաստան
ՔաղաքացիությունFlag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Flag of Georgia.svg Վրաստան
Ազգությունվրացի
ԿրթությունԹբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան թատերական ինստիտուտ
Կոչումպրոֆեսոր և լրիվ պրոֆեսոր
Մասնագիտությունքաղաքական գործիչ և գրող
Զբաղեցրած պաշտոններՎրաստանի խորհրդարանի պատգամավոր[1]
Պարգևներ և
մրցանակներ
Վախթանգ Գորգասալի շքանշան

Ջաբա Իոսելիանի (վրաց.՝ ჯაბა კონსტანტინეს ძე იოსელიანი, հուլիսի 10, 1926(1926-07-10), Խաշուր, Շիդա Քարթլիի մարզ, Վրաստան - մարտի 4, 2003(2003-03-04), Թբիլիսի, Վրաստան), վրացի քաղաքական, զինվորական, քրեական գործիչ, օրենքով գող (մականունը՝ «Дюба»): Եղել է Զվիադ Գամսախուրդիայի իշխանությունը տապալելուց հետո պետության կոլեկտիվ ղեկավարի պարտականությունները կատարող ժամանակավոր զինվորական խորհրդի անդամ (1992 թվականի հունվարի 6-ից մարտի 10-ը), մինչև այդ խորհրդի փոխարինվելը Էդուարդ Շևարդնաձեի գլխավորած պետական խորհրդով:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջաբա Իոսելիանին ծնվել է 1926 թվականի հուլիսի 10-ին, վրացական Խաշուրի քաղաքում: 1943 թվականին գողության համար դատապարտվել է 5 տարվա ազատազրկման, 1948-ին վաղաժամկետ ազատվել, 1951-ին խուլիգանության համար դատապարտվել 1 տարվա ազատազրկման[2], երրորդ անգամ ազատազրկման է դատապարտվել՝ արդեն 25 տարով՝ զինված ավազակության և սպանության համար; Գտնվել է Նովաչերկասկի բանտում[3], որտեղ զբաղվել է գրական աշխատանքով: Վրաց մշակույթի գործիչների խնդրանքով վաղաժամկետ՝ 1965 թվականին ազատվել է բանտից, ավարտել երեկոյան դպրոցը, թատերական ինստիտուտը, պաշտպանել թեկնածուական և դոկտորական ատենախոսություններ, դասախոսել Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան թատերական ինստիտուտում: Ինչպես նշել է «Власть» («Իշխանություն») ամսագիրը, Իոսելիանին վրացի անվանի արձակագիր Նոդար Դումբաձեի «Սպիտակ դրոշներ» վեպի (1973 թ.) հերոս, ազնիվ գող Լիմոնա Դևդարիանիի նախատիպն է (Դումբաձեն ու Իոսելիանին մանկության ընկերներ են եղել)[4];

1989 թվականին Ջաբան կազմակերպել է «Մխեդրիոնի» ռազմականացված ազգայնական միավորումը, որը մասնակցել է Վրաստանի տարածքում տեղի ունեցած բազմաթիվ զինված բախումների և առանցքային դեր է խաղացել Էդուարդ Շևարդնաձեի իշխանության գալու գործում: Զվիադ Գամսախուրդիան բանտարկել է Իոսելիանիին, բայց մի քանի ամիս անց «Մխեդրիոնին» գրոհով գրավել է բանտն ու ազատել իր պարագլխին: Իոսելիանին ու մասնագիտական կրթությամբ նկարիչ Թենգիզ Կիտովանին ընդգրկվել են Վրաստանի նորաստեղծ Պետական խորհրդի կազմում, որի նախագահը Շևարդնաձեն էր: Այդ առթիվ Իոսելիանին ասել է, թե՝ «իշխանության են եկել հայտնի գողն ու անհայտ նկարիչը»[5];

Գամսախուրդիային տապալելուց հետո «Մխեդրիոնին» մեծ ազդեցություն է ձեռք բերել. Իոսելիանին նշել է, որ իր տրամադրության տակ եղել են մինչև անգամ զրահամեքենաներ ու տանկեր; 1992 թվականի հուլիսի 6-ին զվիադականների ջոկատը շրջապատել ու գրոհել է այն գիշերօթիկ դպրոցը, որտեղ Ջաբա Իոսելիանիի 80 մարտիկներ կային, բայց պարտություն է կրել[6]: 1995 թվականին Շևարդնաձեն Իոսելիանիին մեղադրել է հայրենիքին դավաճանելու, նախագահի նկատմամբ մահափորձ կազմակերպելու և մի շարք սպանությունների մեջ: «Մխեդրիոնի»-ի գործունեությունը արգելվել է: Իսկ 1998 թվականի նոյեմբերին էլ Վրաստանի գերագույն դատարանը Ջաբա Իոսելիանիին դատապարտել է 11 տարվա ազատազրկման[7], բայց 2000 թվականի ապրիլի 20-ին Շևարդնաձեն ներում է շնորհել նրան [8]:

Ջաբա Իոսելիանին մահացել է 2003 թվականի մարտի 4-ին, ուղեղում արյան զեղումից[9]: Թաղվել է Դիդուբեի պանթեոնում՝ Վրաստանի գրողների, հասարակական գործիչների շիրիմների կողքին: Նրա գերեզմանը երկու անգամ՝ 2012 թվականի հունվարին[10]և 2017 թվականի հուլիսին պղծել են անհայտ անձինք[11]:

Գրական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջաբա Իոսելիանին հեղինակել է 100-ից ավելի գիտական աշխատություն, այդ թվում՝ երեք մենագրություն: Բացի այդ, գրել է չորս վեպ, վեց թատերգություն, որոնք բեմադրվել են վրացական թատրոններում: Արժանացել է Թբիլիսիի՝ վրացական թատրոնի ու կինոյի պետական ինստիտուտի պրոֆեսորի կոչման: Ինքնակենսագրական «Երկիր Լիմոնիա» վեպում նա պատմում է իր կյանքի կարևոր իրադարձությունների ու դեպքերի մասին: Այդ գրքի ռուսերեն թարգմանության շնորհանդեսի առիթով 2002 թվականին հեղինակն այցելել է Մոսկվա[12]: Լև Անինսկին «Дружба народов» ամսագրում էսսե է լույս ընծայել Իոսելիանիի ստեղծագործության մասին[13]: Վրաստանում Ռուսաստանի լիազոր դեսպան Վյաչեսլավ Կովալենկոն վեպի հրատարակության առթիվ նշել է. «Երևում է՝ նա հետաքրքիր մարդ է, մեծ կրքերի, հակասությունների մարդ, արտասովոր անձնավորություն»[14]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. http://www.parliament.ge/en/parlamentarebi/wina-mowvevis-parlamentebi/saqartvelos-parlamenti-1992-1995-ww/jaba-ioseliani-45164.page
  2. «ИОСЕЛИАНИ Джаба Константинович - БД "Лабиринт"» (ռուսերեն)։ База данных "Лабиринт 
  3. Новочеркасская тюрьма
  4. Новиков В. Ушел учёный, вор и полководец // Коммерсантъ-Власть, № 9 (512), 10 марта 2003
  5. У меня не было иной дороги — или тюрьма, или комсомол (интервью) // Коммерсантъ-Власть, № 9 (512), 10 марта 2003
  6. ИВАН Ъ-ДРОЗДОВ, ВЛАДИМИР Ъ-МИРОШНИЧЕНКО (13.07.1992)։ «Школа жизни Джабы Иоселиани» (ռուսերեն)։ Журнал «Коммерсантъ» 
  7. «Приговор врагам Шеварнадзе»։ Коммерсантъ (ռուսերեն)։ 12 ноября 1998 года։ Վերցված է 2018-07-17 
  8. «Помилованный лидер "Мхедриони" требует с властей два миллиона долларов»։ Lenta.ru (ռուսերեն)։ 21 апреля 2000 года։ Վերցված է 2018-07-17 
  9. «Джаба Иоселиани: «Демократия — это вам не лобио кушать»»։ НТВ (ռուսերեն)։ 4 марта 2003 года։ Վերցված է 2018-07-17 
  10. «В Грузии осквернена могила Джабы Иоселиани»։ Кавказский узел (ռուսերեն)։ 10 января 2012 года։ Վերցված է 2018-07-17 
  11. «Могила лидера "Мхедриони" осквернена в Тбилиси»։ Кавказский узел (ռուսերեն)։ 10 июля 2017 года։ Վերցված է 2018-07-17 
  12. Кавказские хроники // Радио Свобода, 2 января 2002
  13. Аннинский Л. Ад Лимонии // Дружба народов, № 12, 2001
  14. Я думаю, что я получу в Тбилиси, от Грузии, массу впечатлений и массу удовольствия — Коваленко // Официальный сайт посольства России в Грузии, 10 марта 2007

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]