Պուրեպեչա (ժողովուրդ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Պուրեպեչա
Ձկնորս-պուրեպեչան Պացկուարո լճի ափին (2005)
Ընդհանուր քանակ

127,318[1] (2010)

Բնակեցում
ՄեքսիկաՄեքսիկա
Միչոական
Լեզու(ներ)
պուրեպեչա
իսպաներեն
Հավատք(ներ)
կաթոլիկություն, ավանդական կրոն


Պուրեպեչա (իսպ.՝ P’urhépecha, հնդկացիական անվան գրադարձություն), երբեմն կոչվում են տարասկի կամ տարասկո (իսպ.՝ tarasco), Մեքսիկայի հնդկացիական ժողովուրդ, որը բնակվում է Միչոական նահանգի հյուսիս-արևմուտքում, հիմնականում Ուրուապան և Պացկուարո քաղաքների մոտ: Պուրեպեչա մեկուսացված լեզվով խոսում է մոտ 100 000 մարդ: Վերջին ժամանակահատվածում փորձեր են ձեռնարկվում տեղական դպրոցներում պուրեպեչա լեզվի դասընթացների կազմակերպումը:

Գոյություն ունի մի քանի վարկած, թե ինչպես պետք է անվանել տվյալ ժողովրդին: «Պուրեպեչա» անվանումը դա նրանց ինքնանունն է, մինչդեռ «տարասկո» անվանումը՝ բառ է նրանց լեզվից, որը թարգմանաբար նշանակում է «աներ» կամ «աներորդի»: Նրանց հարևան և վաղ մրցակիցներ՝ ացտեկները, նրանց անվանում են «միչվակե», Michhuàquê («ձկնորսներ»), այստեղից էլ առաջածել է Միչոական նահանգի անվանումը:

Պուրեպեչաները պահպանում են բազմաթիվ հին ավանդույթներ, այդ թվում իրենց Նոր Տարին, որը նրանք նշում են փետրվարի 1-ին: Այդ տոնում միահյուսվել են տեղական և կաթոլիկական ավանդույթները:

Պուրեպեչաների օրացույցը նման է ացտեկների օրացույցին նրանով, որ նրանում տարին բաղկացած է 18 ամսից, որոնք իրենց հերթին ներառում են 20 օր (veintenas) գումարած լրացուցիչ 5 տոնական օր: Նոր Տարին սովորաբար նշում են այն օրը, երբ երևում է Օրիոնի համաստեղությունը[2]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պուրեպեչա տղամարդիկ ձկնորսական ցանց են հյուսում, 1899 թվական:

20-րդ դարի հնէաբանները պուրեպեչան նույնացնում էին Հանքահորային գերեզմանների ավանդույթի հետ: Ավելի ուշ հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այդ մշակույթը գոյություն է ունեցել պուրեպեչաների գալուց առաջ և ոչնչացվել է վերջիններիս կողմից, որոնք արևմտյան Մեքսիկայի տարածքում ստեղծել են Տարասկո պետությունը:

Պուրեպեչա ժողովուրդների կողմից ստեղծված Տարասկո պետությունն եղել է Մեզոամերիկայի խոշորագույն նախակոլումբյան քաղաքակրթություններից մեկը: Պետության մայրաքաղաքը Ցինցունցան քաղաքն էր: Տարասկոյի ճարտարապետության համար բնորոշ էր «T» տառի տեսքով աստիճանակերպ բուրգերի կառուցումը: Պուրեպեչայի նախակոլումբյան արհեստավորները փետուրներից խճանկար էին պատրաստում, ինչի համար օգտագործում էին կոլիբրիի փետուրներ, որոնք տարածաշրջանում ճոխություն էին համարվում: Ացտեկական կայսրությունը չկարողացավ հպատակեցնել պուրեպեչաներին, չնայած բազմաթիվ փորձերի, ներառյալ 1479 թվականի դաժան պատերազմը: Հնարավոր է, որ դա բացատրվում է նրանով, որ պուրեպեչաները տիրապետում էին մետաղի՝ հատկապետ պղնձի մշակման արվեստին, և մինչ օրս չեն կորցրել այն: Չնայած մրցակցությանը, պուրեպեչաների հետ առևտրային կապեր էին հաստատում հարևան հին մեքսիկական պետությունները: Հիմնականում առանձնահատուկ պահանջարկ ունեին պղնձե կացինները:

Իմանալով այն մասին, որ Ացտեկական կայսրությունը հպատակվել է իսպանացիներին, իսկ տեղական բնակչությունը նվազել է ծաղկախտի պատճառով, թագավոր Տանգախուան II1525 թվականին կամավոր երդվել է որպես իսպանական թագի վասալ: Ըստ լեգենդի, 16-17 տարեկան Էրենդիրա արքայադուստրը գլխավորել է պուրեպեչա ժողովրդի ապստամությունը, ընդ որում պուրեպեչաները սովորեցին հակառակորդից գրավված ձիերին հեծնելու ընտելացնել և դրանք օգտագործել պատերազմում:

1530 թվականին Մեքսիկայի նահանգապետ Նունյո Բերտրան դե Գուսմանը թալանել է տարածաշրջանը և հրամայել մահապատժի ենթարկել Տանգախուան II-ին, ինչը քաոս և բռնության ալիք է բարձրացրել:

1533 թվականին իսպանացի թագավորը Միչոականում դատավոր և եպիսկոպոս է նշանակել Վասկո դե Կիրոգային, որը կարգուկանոն է հաստատել և կազմակերպել գաղութային վարչակազմ:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Purépecha»։ Secretaría de Educación Pública։ Վերցված է 21 September 2015 
  2. Quintanar Hinojosa Beatriz (February 2008)։ [www.mexicodesconocido.com.mx «Breves»] ։ México Desconocido 372: 9 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]