Պունիկյան առաջին պատերազմ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Առաջին Պունիկյան պատերազմը, Հռոմի եւ Կարթագենի միջեւ առաջին պատերազմն էր, որը տեւեց 23 տարի եւ ավարտվեց Հռոմի Հանրապետության հաղթանակով:

Նախապայմաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկար ժամանակ Հռոմին և Կարթագենին կապել են դաշնակցային հարաբերությունները, բայց Հռոմի կողմից Իտալիայի նվաճումից հետո նրանց շահերը մտնում են հակասության մեջ, և, վերջապես, Հռոմի փորձերը հաստատվելու Սիցիլիայում`հանգեցնում են պատերազմի: Սիցիլիան բարգավաճող կղզի էր,բացի դրանից `հանդիսանում էր առանցքային ռազմավարական կետ ,այդ պատճառով Հռոմի համար կարեւոր էր նվաճել այն:

Հռոմի հարձակման պատճառը Սիրակուզայի թագավոր Ագաթոկլեսի վարձկան մամերտիներն էին ,որոնք մ.թ.ա 282 թվականին գրավել էին կղզու հյուսիսարեւելյան հատվածը,իսկ արքայի մահից հետո վտարվել էին Սիրակուզայից: Նոր թագավորը, Հիերոն II- ը, ծանր պատերազմից հետո միայն ` նրանց հետ էր շպրտել, իսկ Միլայի ճակատամարտում, Սիրակուզան իր ` 10,000 հետեւակային եւ 1500 հեծելազորով, վճռական պարտության էր մատնել 8000 մամերտիներին: Հայտնվելով անելանելի իրավիճակում` մամերտիների մի մասը,որոշեց օգնություն խնդրել հռոմեացիներից,իսկ մյուսները` Կարթագենից: Հռոմում Սենատը այս հարցը դրեց ժողովրդական ժողովի քննարկմանը,որը որոշեց մամերտիներին ընդունել որպես հռոմեացիներին դաշնակիցներ: Արդյունքում, մամերտիների համայնքը դարձավ հռոմեական պետության մի մասը, որը, ըստ հռոմեական օրենքի, ավտոմատ կերպով պարտավորեցրեց Հռոմին պաշտպանել մամերտիներին բոլոր թշնամիներից:

Այս որոշումը հակասում էր մ.թ.ա. 306 թ. պայմանագրին` ըստ որի, Հռոմը չէր կարող իշխանություն ունենալ Սիցիլիայում, իսկ Կարթագենը `Իտալիայում: Սակայն հռոմեացիները, իրենց արդարացնելու համար, հայտարարեցին, որ Կարթագենն է առաջինը խախտել պայմանագիրը` Պիրրուսի պատերազմի վերջնական փուլում , երբ փյունիկյան նավատորմը մտավ Տարանտոյի նավահանգիստ:

Այս պատերազմի սկզբում, Հռոմը ունեցել է Պիր թագավորին հաղթանակած,փորձառու բանակ,բայց այդ ժամանակ, Հռոմի նավատորմը դեռ թույլ էր: Հռոմեացիները ստիպված էին ամրապնդել իրենց նավատորմը պատերազմի ժամանակ: Կարթագենի բանակի թվաքանակը բավականին քիչ էր, սակայն կարթագենացիները, ի տարբերություն Հռոմի, ունեին հզոր նավատորմ `փորձառու նավաստիների եւ նավատորմի հրամանատարների հետ միասին:

Արդյունքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրները, որոնք փոխանցվել են Հռոմին մ.թ.ա. 241-238-ին:

Կարթագենի կառավարությունը Համիլկար Բարկային տվեց արտակարգ լիազորություններ` խաղաղ բանակցություններ վարելու համար : Կարթագենական կողմի համար դրանք բավականին լավ էին ավարտվել (Հռոմի ժողովրդական ժողովը,սկզբում նույնիսկ հրաժարվում էր դրանք վավերացնել): Ըստ խաղաղության պայմանագրի կետերի , Կարթագենը պարտավոր էր`

  • ամբողջությամբ հրաժարվել Սիցիլիայից, որը մտնելու էր հռոմեական տիրապետության տակ.
  • վճարել 3200 տաղանդ ռազմատուգանք, տասը տարվա ընթացքում
  • փոքրիկ փրկագին վճարել` սեփական ,սիցիլիական բանակի համար

Փախստակներին եւ սիցիլիական բանակի զենքերը հանձնելու պահանջը մերժվեց :

Առաջին պատերազմը չլուծեց բոլոր հակասությունները Հռոմի եւ Կարթագենի միջեւ, դրա ավարտից հետո էլ բոլորի համար պարզ էր, որ այս խաղաղությունը երկար շարունակվել չի կարող ։ Հակամարտությունը երկու գերտերությունների միջեւ ավելի սրվեց, երբ Հռոմը, օգտվելով `Կարթագենի վարձկանների ապստամբությունից, հակառակ խաղաղ պայմանագրի պայմանների`մ.թ.ա 238 թվականին հակառակորդից գրավեց Կորսիկան եւ Սարդինիան , ինչպես նաեւ ստիպեց Կարթագենին վճարել նվաստացուցիչ լրացուցիչ ռազմատուգան` 1200 տաղանդի չափով ,որպես հատուցում` հռոմեական ռազմական ծախսերի,որը Հռոմը կրել է, երբ կարթագենացիները փորձում էին ճնշել այդ կղզիների ապստամբներին:

Հռոմի հաղթանակը հնարավոր է դարձել շնորհիվ իր ռեսուրսների առավելության: Պատերազմի ընթացքում նավերի կորուստների քանակը կազմել Է 700 (Հռոմի) և 500 (Կարթագենի):