Պոոպո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox map.png
Պոոպո
es/Lago Poopó

'
Կոորդինատներ Կոորդինատներ: 18°46′55″ հվ. լ. 67°1′29″ ամ. ե. / 18.78194° հս․. լ. 67.02472° ավ. ե. / 18.78194; 67.02472
Երկիր Բոլիվիա
Տեսակ անհոսք
Հայելու բացարձակ բարձրությունը 3686 մ
Ավազանի մակերեսը մոտ. 1300 կմ²
Ամենամեծ խորությունը 3 մ
Միջին խորությունը 1,5 մ
Աղիությունը 15-125 ‰
Ջրահավաքի մակերեսը 27700 կմ²
Թափվող գետերը Դեսագուադերո՝ մինչև 1962 թ.

Պոոպո (իսպ.՝ Lago Poopó), ցամաքող[1][2], անհոսք, աղի լիճ կենտրոնական Անդերում, Բոլիվիայում, 3690 մ բարձրության վրա։ Գտնվում է Оրուրո դեպարտամենտի կենտրոն Օրուրո քաղաքից 130 կմ հեռավորության վրա:

Լճի դինամիկան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերջին սառցե դարաշրջանի ավարտի ժամանակ Անդերում (11—13 հազար տարի առաջ) Պոոպոն Բալիվյան (իսպ.՝ Ballivián) խոշոր սառցադաշտային լճի մասն էր կազմում: Հսկայական այս լիճն իր մեջ ընդգրկում էր ժամանակակից աղուտները՝ Սալար դե Կոյպասի և Սալար դե Ույունի, ինչպես նաև Տիտիկակա լիճը[3]: Լճի բարձր ջրագծի (ծովի մակարդակից 3686 մ բարձրություն), փոքր խորության (3 մետրից պակաս) և շատ չոր, ցամաքային կլիմայի պատճառով, տեղումների քանակի ամենաքիչ փոփոխությունը շրջակա ավազանում խիստ է անդրադառնում ջրի մակարդակի վրա:

Երկրաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լճի բարձրադիր ափերը կազմված են քարածխային շրջանի կրաքարերից, իսկ հարթավայրային հատվածները կարմիր ավազաքարից և կոնգլոմերատներից: Գետի ափամերձ հատվածը եղեգնուտ է[4]: Ափերը ճահճացած են: Պոոպո լճից սկիզբ է առնում միայն մի փոքր առվակ (հարավում), որը հոսում է արևմուտք և ավարտվում Սալար դե Կոյպաս աղուտում: Պոոպո լճի ջրի մակարդակը մշտապես ընկնում էր, որը պայմանավորված էր բազմաթիվ պատճառներով: 1962 թվականին Դեսագուադերո գետը փոխեց իր հունը և ջրերը հոսեցին Ուրու Ուրու լիճ, որն Էլ պակասեցրեց Պոոպո լճի ջրի մակարդակը: Մեծ քանակությամբ ջուր կորչում է ուժեղ գոլորշիացման և տեղական քամիների պատճառով, որի շնորհիվ թե գետը և թե լիճերը ծանծաղում են[5]: Անձրևային սեզոնում ջրերի մի մասը Լակախաուիրա գետի հունով հոսում է դեպի արևմուտք՝ պարբերաբար ցամաքող Կոյպասա աղի լիճը։

Աղիություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ձկնորսությունը Պոոպո լճում զարգագած չէ, իրականացվում է փոքր նավակներով և ցանցերով

Լճի մակերեսը տատանվում է 1100-ից մինչև 2500 կմ2, որն էլ նրան դասում է Հարավային Ամերիկայի խոշորագույն աղի լճերի շարքում: Միջինում նրա մակերեսը կազմում է 1340 կմ2: Դիտարկումների արդյունքում լիճն ամենամեծ չափերի հասել է 1940-ական թվականներին: Մինչև 1962 թվականը Պոոպոյի մեջ էր թափվում Տիտիկակա լճից սկիզբ առնող Դեսագուադերո միակ գետը: Գետը հոսում է աղով հագեցած ապարներով, որի արդյունքում Պոոպո լճին բերում է աղի ջուր: Պոոպոյի ջրավազանի հիմնական մասը լրացվում է (մոտավորապես 92% ջուր) Դեսուագադերո գետից: Թթվայնությունը պայմանավորվում է ջրի ծավալով: 2006 թվականի հոկտեմբերին և նոյեմբերի լճի հյուսիսային հատվածում աղիությունը (15-30000 մգ/լ) է: Լճի հարավային հատվածում ջրի աղիությունը ավելի բարձր է (105000-125000 մգ/լ): Ջրի տեսակը Na-(Mg)-Cl-(SO4): Դրենաժային տարածքում առկա են նատրիումի քլորիդի (NaCl) երկրաբանական աղբյուրներ, որոնք նպաստում են Պոոպո լճի աղտոտմանը:

Հանքարդյունաբերություն և ծանր մետաղներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պոոպո լճի ավազանում հանքարդյունաբերության երկար ավանդույթ կա: Մետաղների արդյունահանումը սկսվել է 13-րդ դարից՝ դեռ ինկերի կողմից: 16-րդ դարում իսպանացիների գաղութացումից հետո հանքարդյունաբերական գործունեությունը ավելի աճեց: Այս պահին տարածաշրջանը դարձավ Բոլիվիայի հանքարդյունաբերական կենտրոններից մեկը: 19-րդ դարի վերջից հանքարդյունաբերությունը պատկանում է «Քոլոն Պոոպո» արդյունահանման ընկերությանը:

Աղի բյուրեղներ ոտնահետքում, Պոոպո լճի ափ

Հանքարդյունաբերական շրջանները գտնվում են Անդերի կենտրոնական հատվածի՝ Արևելյան Կորդիլիերների ստորոտներում, Պոոպո լճի արևելյան ափի երկայնքով: Արդյունահանման մեջ ամենամեծ մասնաբաժին ունեցող հանքանյութերն են արծաթն ու անագը:

Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ Պոոպոյի ավազանի մակերեսային և ստորերկրյա ջրերում բարձր են ծանր մետաղների մնագորդները: Այս մետաղները, բնականաբար, գտնվելում են հատակում, քանի որ նրանք առաջանում են քայքայման արդյունքում: Հանքարդյունաբերական գործունեության հետևանքով տարածքը հետագայում աղտոտվում է ծանր մետաղներով: Հանքավայրերի թթվային կազմության մնացորդները և հանքանյութի մեխանիկական մշակումը արագացնում են լճի աղտոտման գործընթացը: Լճի ջրի մեջ մկնդեղի, կապարի և կադմիումի մնացորդները գերազանցում են Բոլիվիայի և Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության սահմանային թույլատրելի խտությունը խմելու ջրի համար:

Ֆլորա և ֆաունա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ձկնատեսակներից չորսից երեքը լճի բնիկներն են՝ մաուրի ( Trichomycterus catfish), քարաչ և իսպի (Orestias spp.) տեսակները: 20-րդ դարում լիճ են բերվել երկու էկզոտիկ ձկնատեսակներ՝[6] 1942 թվականին՝ թռաչան՝ ծիածանափայլ իշխանը և պեժերեյը 1955 թվականին: Այս խոշոր ձուկն այժմ ամենաառաջին վաճառվող ձկնատեսակն է: Ջրային թռչունների կյանքը բավականին բազմազան է, ընդհանուր առմամբ հաշվում է 34 տեսակներ: Ֆլամինգոյի ամենատարածված տեսակներից են՝ Անդյան, Ջեյմս և Չիլիական տեսակները: Թռչունների շատ տեսակներ սպառնալիքի տակ են: Դրանց թվում են Անդյան ֆլամինգոն և Անդյան կոնդորը: Պոոպո լիճը չված թռչունների հանգստի վայր է: Պոոպոյում և նրա շրջակայքում հայտնաբերվել են 17 բույսերի և 3 ջրիմուրների տեսակներ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. [1]
  2. [2]
  3. Clapperton, C.M., 1993, Quaternary Geology and Geomorphology of South America. Elsevier Science, Amsterdam. 779 pp.
  4. Гаврилюк В. С. Фізична географія Південної Америки. — Київ: Вища школа, 1993. — ISBN 5-11-003965-8 (ուկր.)
  5. «Bolivia’s Lake Poopó Disappears»։ NASA 
  6. «Aquaculture Development in Sistan-Baluchestan 2005 - 2008»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2007-09-29-ին։ Վերցված է 2007-07-20 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 378 CC-BY-SA-icon-80x15.png