Jump to content

Պոեզիայի համաշխարհային օր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Պոեզիայի համաշխարհային օր

Տեսակմիջազգային օր
ԱմսաթիվՄարտի 21[1]
Հաստատված2000[2][3]
Անվանված էպոեզիա
Ի հիշատակպոեզիա[1]
Կայքunesco.org/en/days/poetry-day(անգլ.)

Պոեզիայի համաշխարհային օր, ամենամյա տոն, որը նշվում է մարտի 21-ին։ Այս տոնը հռչակվել Է 1999 թվականի նոյեմբերի 15-ին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից՝ Գլխավոր կոնֆերանսի 30-րդ նստաշրջանի բանաձևում[4]։ Ինչպես նշվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի որոշման մեջ, տոնի ստեղծման նպատակն է «նոր լիցք և ճանաչում հաղորդել ազգային, տարածաշրջանային և միջազգային բանաստեղծական շարժումներին»։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պաշտոնապես պոեզիայի օր սահմանելու առաջին նախաաձեռնությունը թվագրվում է 1930-ական թվականներին։ 1938 թվականին Միացյալ Նահանգների Օհայո նահանգում Տեսսա Սուիզի Ուեբբ բանաստեղծուհու նախաձեռնությամբ[5] պոեզիայի օր հռչակվել է հոկտեմբերի 15-ը՝ հին հռոմեացի պոետ Վերգիլիոսի ծննդյան օրը[6]։ Մինչև 1951 թվականն այդ օրն ավանդույթի էր վերածվել Միացյալ Նահանգների ութ նահանգներում, ինչպես նաև Մեքսիկայում[7] և նշվում էր որպես պոեզիայի ազգային օր։ Այնուհետև այդ օրը՝ որպես պոեզիայի միջազգային օր, սկսել են նշել նաև այլ երկրներում[8]։

1998 թվականին Մարոկկոյի առաջարկով ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Գլխավոր ասամբլեայի գործադիր կոմիտեն քննարկել է Պոեզիայի համաշխարհային օրը տոնելու հարցը և առաջարկել, որ նմանատիպ միջոցառումներ անցկացվեն տարբեր երկրներում։ Այնպես որ, պոեզիայի առաջին օրերն անցկացվել են դեռևս նախքան ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից տոնի հռչակումը[9]։ Մոսկվայում, ինչպես Փարիզում, Բրյուսելում և աշխարհի մի շարք այլ մայրաքաղաքներում, Պոեզիայի առաջին օրն անցկացվել է 1999 թվականի մարտի 21-ին Պետրովկայի Պետական գրականագիտական թանգարանում։ Նախաձեռնողը «ДООС» բանաստեղծական միությունն էր։ Ծրագիրը վարել է Անատոլի Կուդրյավիցկին, հրավիրված և ներկայացրած բանաստեղծների թվում էին Հենրիխ Սապգիրը, Իգոր Խոլինը, Կոնստանտին Կեդրովը, Տատյանա Շչերբինան, Միխայիլ Այզենբերգը և այլք։ 2000 թվականին պոեզիայի օրվա տոնակատարությունը տեղի է ունեցել Տագանկայի թատրոնում, որտեղ ելույթ են ունեցել Անդրեյ Վոզնեսենսկին, Կոնստանտին Կեդրովը, Ելենա Կացյուբան, Ալինա Վիտուխնովսկայան, Յուրի Լյուբիմովը և այլք։ 2001 թվականին Կեդրովայի և «ДООС»-ի միջոցառմանը զուգահեռ Տագանկայի թատրոնում անցկացվել է նաև «О. Г. И.» գրական խմբակի երեկույթը, որին մասնակցել են Միխաիլ Այզենբերգը, Սերգեյ Գանդլևսկին, Իվան Ախմետևը, Վերա Պավլովան և «Բաբելոն» ալմանախի հեղինակները[10]։ 2001 թվականից Կեդրովի ղեկավարությամբ երաժշտական-բանաստեղծական ծրագիրը, ինչպես նաև երկօրյա երիտասարդական բանաստեղծական փառատոնը, դարձել են ավանդական[11]։

Պոեզիայի համաշխարհային օրվա՝ Մոսկվայի ծրագիրն աստիճանաբար վերաճել է պետական գրական թանգարանի հովանու ներքո անցկացվող տարբեր միջոցառումների միամսյակի[12]։ Ռուսաստանի այլ քաղաքներում ևս տոնին նվիրված այլ նախաձեռնություններ են անցկացվել[13][14]։

Տոնը Հայաստանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայաստանում պոեզիայի համաշխարհային օրը սկսել է նշվել 2010 թվականից, որին տարեցտարի միանում են նոր մշակութային օջախներ՝ իրականացնելով տարաբնույթ միջացառումներ։ Դպրոցներում, թանգարաններում, գրադարաններում, մշակույթի կենտրոններում և այլուր կազմակերպվում են հանդիպումներ պոետների հետ, գրքերի շնորհանդեսներ, ընթերցումներ, հանրային քննարկումներ և այլ միջոցառումներ[15][16]։

Տոնի առթիվ Գրողների միության հրատարակչության տնօրեն, բանաստեղծ Շանթ Մկրտչյանը ասել է[15]

Ամեն անգամ այս դահլիճում մենք նորից բարձրացնում ենք պոեզիան ի տես բոլորին։ Պոեզիան, միևնույն է, հաղթանակելու է։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 https://www.unesco.org/en/days/poetry
  2. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000118514.page=70
  3. https://www.elmostrador.cl/cultura/2019/03/21/hoy-se-conmemora-el-dia-de-la-poesia-con-actividades-en-todo-el-mundo/
  4. «О провозглашении 21 марта Всемирным днем поэзии». Վերցված է 2012 թ․ մարտի 21-ին. {{cite web}}: Invalid |url-status=404 (օգնություն)
  5. Tessa Sweazy Webb, Founder of Ohio Poetry Day Արխիվացված 2017-02-28 Wayback Machine // Historical Marker Database(անգլ.)
  6. Shereen Gertel Rutman. Let’s celebrate!: A year’s worth of holiday projects. — Troll Associates, 1992. — P. 15.(անգլ.)
  7. International Who’s Who in Poetry. — International Biographical Centre, 1977. — P. 522 ff.(անգլ.)
  8. A World Poetry Day function in Sydney, 1963 // National Archives of Australia(անգլ.)
  9. Документы 157-й сессии исполкома ЮНЕСКО
  10. Всемирный день поэзии в Москве: на Таганке — Витухновская и Борзов, в ОГИ — Гандлевский и Павлова Արխիվացված 2017-02-11 Wayback Machine // Лента.ру, 21.03.2001.
  11. Ю. Идлис. Третий фестиваль молодой поэзии (Москва, 21—23 марта 2003 года) // «Новое литературное обозрение», 2003, № 62.
  12. Год литературы // «Книжное обозрение», 2015, № 3-4 (2405—2406), с. 4.
  13. Всемирный форум поэзии стартовал в Магнитогорске // «КоммерсантЪ», 20.03.2002.
  14. В День поэзии в Петербурге восемь часов будут читать Лермонтова // «Бумага», 14.03.2014.
  15. 15,0 15,1 «Պոեզիայի համաշխարհային օրը նշվում է նաև Հայաստանում». «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 20-ին.
  16. «Հայաստանում Պոեզիայի համաշխարհային օրը նշվում է բացառիկ ընդգրկմամբ». armenpress.am. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 20-ին.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]