Պյոտր Կրոպոտկին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Պյոտր Կրոպոտկին
Пётр Кропоткин
Peter Kropotkin circa 1900.jpg
Kropotkin1.jpg
Ծնվել է նոյեմբերի 27 (դեկտեմբերի 9), 1842 Մոսկվա[1]
Մահացել է փետրվարի 8, 1921({{padleft:1921|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:8|2|0}}) (78 տարեկանում) Դմիտրով[1]
Գերեզման Նովոդեվիչյե գերեզմանոց
Քաղաքացիություն Flag of Russia.svg Ռուսաստանի կայսրություն
Flag of Russia.svg Ռուսական հանրապետություն
Flag of Russian SFSR (1918-1937).svg Խորհրդային Ռուսաստան
Մասնագիտություն աշխարհագրագետ, գրող, ճանապարհորդ հետազոտող, գիտնական, փիլիսոփա և ինքնակենսագիր
Peter Kropotkin Վիքիպահեստում

Պյոտր Ալեքսեևիչ Կրոպոտկին (ռուս.՝ Пётр Алексеевич Кропоткин, դեկտեմբերի 9, 1842, Մոսկվա - փետրվարի 8, 1921, Դմիտրով, Սովետական Ռուսաստան), ռուս մանր բուրժուական հեղափոխական, անարխիզմի տեսաբան, աշխարհագրագետ-երկրաբան։

Անդամակցել է չայկովականների նարոդնիկական կազմակերպությանը, 1874 թվականին բանտարկվել է, երկու տարի անց փախել արտասահման։ Մասնակցել է անարխիստական կազմակերպությունների գործունեությանը։ 1917 թվականին վերադարձել է Ռուսաստան։ Ընդունելով անարխիզմի հիմնադիրների հիմնական սկզբունքները, Կրոպոտկինը, ի տարբերություն Պ. Ժ. Պրուդոնի, կողմնակից էր սոցիալական հեղափոխությանը, որն ըմբռնել էր ոչ որպես տարերային խռովություն, ինչպես Մ. Ա. Բակունինը, այլ ժողովրդի գիտակցական գործունեություն։ Հանդես գալով ընդդեմ հասարակության կենտրոնացված կազմակերպության և ժխտելով պետության անհրաժեշտությունը, ապագա «կոմունիստական» հասարակությունը Կրոպոտկին պատկերացրել է բազմաքանակ ինքնուրույն համայնքների ` կոմունաների միություն։ Նրա անարխիստական իդեալը արտահայտել է մանր արտադրողների շահերը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ունեցել է պաշտպանողական, շովինիստական կողմնորոշում, որի համար քննադատել է Վլադիմիր Իլյիչ Լենինը։ Կրոպոտկինն ընդունել է Հոկտեմբերյան հեղափոխության պատմական նշանակությունը, բարձր գնահատել սովետների դերը։ 1920 թվականին միջազգային պրոլետարիատին կոչ է արել խոչընդոտել Սովետական Ռուսաստանի դեմ ինտերվենցիան։

Ուսումնասիրել է Հյուսիսային Մանջուրիայի և Սիբիրի առանձին շրջաններ, Ֆինլանդիայի և Շվեդիայի սառցադաշտային նստվածքները։ Մշակել է Արևելյան Սիբիրի լեռնագրական սխեման, զբաղվել Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի յուրացման հարցերով և տեսականորեն հիմնավորել Ֆրանց Իոսիֆի երկրի գոյությունը։ 1903-04 թթ. Կրոպոտկինն առաջ է քաշել «Եվրասիա մայր ցամաքի չորացման» մասին հիպոթեզը։ Կրոպոտկինի անունով են կոչվում՝ լեռնաշղթա Պատոմի բարձրավանդակում, լեռնաշղթա և հրաբուխ Արևելյան Սայաններում, քաղաք Կրասնոդարի երկրամասում և Իրկուտսկի մարզում և այլն։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. 1,0 1,1 Record #118567055 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 10-ին 2014:
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png