Պիեռ Սիմոն Լապլաս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Պիեռ Սիմոն Լապլաս
Pierre-SimonLaplace
Pierre-Simon Laplace.jpg
Ծնվել է մարտի 23, 1749({{padleft:1749|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[1]
Բոմոն էն Օժ, Ֆրանսիայի թագավորություն[2]
Մահացել է մարտի 5, 1827({{padleft:1827|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:5|2|0}})[1] (77 տարեկանում)
Փարիզ, Ֆրանսիա
Բնակության վայր(եր) Ներքին Նորմանդիա և Արկեյ
Քաղաքացիություն Ֆրանսիա
Մասնագիտություն մաթեմատիկոս, աստղագետ, ֆիզիկոս, քաղաքական գործիչ, փիլիսոփա և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ) Q3578279?, Bureau des Longitudes և Institut de France
Գործունեության ոլորտ երկնային մեխանիկա, հավանականությունների տեսություն և մաթեմատիկական անալիզ
Պաշտոն(ներ) Ֆրանսիայի պեր, member of the Sénat conservateur և Ֆրանսիայի ներքին գործերի նախարար
Անդամակցություն Լոնդոնի թագավորական ընկերություն, Փարիզի գիտափիլիսոփայական միություն, Ֆրանսիական ակադեմիա, Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա, Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Թագավորական նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների ակադեմիա և Société de Géographie
Ալմա մատեր Ստորին Նորմանդիայի համալսարան և Q2983840?
Տիրապետում է լեզուներին ֆրանսերեն[1]
Գիտական ղեկավար Ժան Լը Ռոն Դ'Ալամբեր[3]
Ազդվել է Լեոնարդ Էյլեր
Պարգևներ Պատվո լեգեոնի Մեծ խաչի ասպետ, Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ և Վերամիավորման շքանշանի մեծ խաչ
Ամուսին(ներ) Marie Anne Charlotte de Courty de Romange
Երեխա(ներ) Charles Émile de Laplace[4]
Ստորագրություն
Pierre-Simon Laplace signature.svg
Քաղվածքներ Վիքիքաղվածքում
Pierre-Simon Laplace Վիքիպահեստում

Պիեռ Սիմոն Լապլաս (ֆր.՝ Pierre-Simon Laplace, մարտի 23, 1749[1], Բոմոն էն Օժ[2] - մարտի 5, 1827[1], Փարիզ), ֆրանսիացի ֆիզիկոս, մաթեմատիկոս, աստղագետ Լապլասը ստեղծել է հավանականությունների տեսությունը։ Նրան է պատկանում ըստ բարձրության մթնոլորտի խտության փոփոխության հաշվման բանաձևը։

Լապլասը ստացել է աստվածաբանական կրթություն, թեև ունեցել է աթեիստական հայացքներ։ 1771 նա դարձել է Փարիզի Ռազմական դպրոցի պրոֆեսոր, 1790 Չափերի և կշիռների պալատի նախագահ, որտեղ ղեկավարել է նոր մետրական ներդրման համակարգի աշխատանքները։ Եղել է նաև Փարիզի գիտությունների ակադեմիայի անդամ։ Մաթեմատիկայում Լապլասը ստացել է հավանականությունների տեսության թեորեմներից պարզագույնը, (Լապլասի թեորեմ), զարգացրել սխալների տեսությունը և փոքրագույն քառակուսիների մեթոդը։ Բարձրագույն մաթեմատիկայում լայնորեն հայտնի են «Լապլասի օպերատոր», «Լապլասի ձևափոխություն», «Լապլասի ինտեգրալ», «Լապլասի հավասարում», «Լապլասի թեորեմ» հասկացությունները։

Նրա ֆիզիկայի բնագավառի հետազոտությունները վերաբերում են մոլեկուլային ֆիզիկային, ջերմության, ձայնագիտության, էլեկտրականության օպտիկայի տարբեր հարցերին։ Նա մշակել է մարզականության տեսությունը, տվել մարզականության ճնշումը որոշելու բանաձևը, «Լապլասի բանաձև», ձևակերպել է նաև գազերում ձայնի արագության բանաձևը։ Քիմիկոս Անտուան Լավուազիե հետ առաջինն են պատրաստել սառցային կալորիմետրը և չափել բազմաթիվ նյութերի այրման ջերմությունները։

Տիեզերական ձգողության օրենքի հիման վրա Լապլասը կարողացավ բացատրել Արեգակնային համակարգի մարմինների շարժումները, ինչը երկար ժամանակ չէր հաջողվում նրա նախորդներին։ Լապլասի անունով են խառնարան՝ Լուսնի վրա, և աստղակերպ թիվ 4628։ Նրա անունը ներառված է Ֆրանսիայի 72 խոշոր գիտնականների ցանկում, որը տեղադրված է Էյֆելյան աշտարակի առաջին հարկում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  2. 2,0 2,1 2,2 Աստղագիտության համառոտ պատմություն
  3. Mathematics Genealogy Project Ստուգված է օգոստոսի 10-ին 2016:
  4. https://www.wikidata.org/wiki/Q2960765

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Դպրոցական մեծ հանրագիտարան։ Գիրք 1, հատոր 1։ Երևան 2008, էջ 379։
Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են