Պարեկող զինամթերք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
IAI Harop — դռոն-կամիկաձե, որը նախատեսված է ՀՕՊ միջոցների դեմ պայքարի համար
Ուկրաինական արտադրության «Տիխիյ գրոմ» դռոն-կամիկաձե
Հայկական արտադրության AURS DEV-3 պարեկող զինամթերք

Պարեկող զինամթերք (անգլ.՝ loitering munition), ինչպես նաև դռոն-կամիկաձե (անգլ.՝ kamikaze drone) ինտեգրված մարտագխիկով անօդաչու թռչող սարքի տեսակ, որն ունակ է երկար ժամանակ օդում մնալ թիրախի գտնվելու հատվածում սպասողական ռեժիմում և օպերատիվորեն հարձակում իրականացնել նրա վրա՝ օպերատորից համապատասխան հրաման ստանալուց հետո կամ խնդիրներ կատարել ներկառուցվածով նախատեսված ալգորիթմով[1][2][3]։

Այս տեսակի համալիրներն, ըստ իրենց բնույթի, պետք է համատեղեն անօդաչու թռչող սարքի (ԱԹՍ) և ավիացիոն ռումբի մարտական մասի առավելությունները։

Պարեկող զինամթերքի ստեղծման գաղափարը ծագել է 1970-ական թվականներին։

Ժամանակակից պարեկող զինամթերքը հաճախ պաշտպանված է հակառակորդի ռադիոէլեկտրոնային պայքարի ազդեցությունից՝ արհեստական բանականության համակարգերի կիրառման շնորհիվ նրանք կարող են ինքնուրույն գտնել և ոչնչացնել տվյալ թիրախները, ինչը հատկապես արդյունավետ է հակառակորդի հակաօդային պաշտպանության համակարգերը նրա պաշտպանության խորքում ոչնչացնելու համար։ Կամիկաձե անօդաչու սարքերի փոքր չափի, ցածր արագությամբ թռչելու հնարավորությունը, կոմպոզիտային նյութերը թույլ են տալիս շրջանցել հակաօդային պաշտպանության բազմաթիվ համակարգեր, որոնք նախատեսված են շատ ավելի մեծ մարտական ինքնաթիռների և թևավոր հրթիռների դեմ օգտագործելու համար։ Պարեկող զինամթերքի լրացուցիչ առավելությունն այն է, որ դրանք շատ ավելի էժան են, քան հակառադիոլակացիոն հրթիռները[4]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ի սկզբանե պարեկող զինամթերքը հիշատակվում էր ոչ թե որպես այդպիսին, այլ որպես «մահապարտ անօդաչու թռչող սարք»։ Տարբեր աղբյուրներ նշում են տարբեր նախագծեր՝ որպես զենքի կատեգորիայի ծագում։ 1980-ականների սկզբին հիշատակվում են Delilah սկզբնական իսրայելական տարբերակները կամ ամերիկյան անհաջող AGM-136 Tacit Rainbow ծրագիրը[5][6]։

Էվոլյուցիան լրացուցիչ դերերում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2000-ական թվականներից ի վեր պարեկող զենքը մշակվել է լրացուցիչ դերերի համար՝ SEAD-ի սկզբնական դերից դուրս՝ սկսած համեմատաբար հեռահար հարվածներից և կրակի ապահովումից[7][8][9][10][11] մինչև մարտավարական, մարտադաշտում շատ կարճաժամկետ օգտագործումը, ինչպիսին է AeroVironment Switchblade-ը, որը տեղակայված է դասակի մակարդակում և տեղավորվում է ուսապարկի մեջ։

Պարեկող զինամթերքի փաստագրված կիրառումը եղել է 2016 թվականին Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունում, որի ժամանակ IAI Harop-ը կիրառվել է հայ զինվորների համար որպես փոխադրամիջոց ծառայող ավտոբուսի դեմ[12]։

Կիրառող և արտադրող երկրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2023 թվականի դրությամբ պարեկող զինամթերքները կիրառվում են մի քանի երկրների զինված ուժերի կողմից, այդ թվում՝

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Loitering Munition Availability Expanding Internationally, Aviation Week, April 2016
  2. Loitering Weapon Systems – A Growing Demand, h-ils, December 2016
  3. Watch This Drone Turn Into A Missile, Popular Science, August 2015
  4. «Iran’s Shahed 136 Drone is Now Russia’s Primary Strike Aircraft in Ukraine: Unprecedented Attacks Near Odessa»։ Military Watch Magazine (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2022-09-24-ին։ Վերցված է 2022-09-25 
  5. An Introduction to Autonomy in Weapon Systems, pages 13–14, By: Paul Scharre and Michael C. Horowitz, CNAS Working paper, Feb 2015
  6. Canan, James W. "Unmanned Aerial Vehicles." Air Force Magazine (1988)., page 87
  7. British Army Sets to Deploy Fire Shadow Loitering Weapons to Afghanistan by Early 2012 Defense Update, September 2011
  8. Military Investigates Killer Drones That Can Fit in Rucksacks National Defense, July 2011
  9. A Tiny Missile That Waits Overhead—Silent, Patient and Deadly, WarIsBoring, January 2014
  10. AeroVironment producing Switchblade missiles for Army UPI, October 2016
  11. Loitering Autonomous Weapons Archived 2013-02-05 at the Wayback Machine., Defense Update, January 2007
  12. 12,0 12,1 Israeli-made kamikaze drone spotted in Nagorno-Karabakh conflict, Washington Post, April 2016
  13. «Armenian manufacturer boasts cutting-edge multifunctional combat UAVs and loitering munitions»։ Armen press։ AM։ Վերցված է 2020-07-19 
  14. A drone with a can-doom attitude. C4ISRNet. 5 June 2019.
  15. «STM'nin yerli kamikaze İHA'sı Kargu Azerbaycan'da görüldü» (թուրքերեն)։ 29 October 2020 
  16. «İlk kez Libya'da kullanılmıştı! Bu kez Azerbaycan'da görüntülendi» (թուրքերեն)։ CNN Türk։ 28 September 2020 
  17. «ADEX 2022: Smart Point unveils 'attack' UAVs»։ Janes Information Services։ 10 September 2022։ Արխիվացված է օրիգինալից 11 September 2022-ին 
  18. «Belarus-made armed drone shot down in Ukraine»։ Defence blog։ 11 July 2022 
  19. DSA 2016: China details CH-901 UAV and loitering munition, Jane’s, April 2016
  20. Idex 2017: Catic reveals details about Harpy-type loitering munition, Jane’s, March 2017
  21. «Gelar soft launching munition Bernama Rajata»։ Dahana 
  22. Harop Loitering Munitions System for the IAF, India Defence Review, January 2014
  23. «Laser weapons, swarm drones on DRDO menu»։ The Hindu (en-IN)։ 2019-08-12։ ISSN 0971-751X։ Վերցված է 2020-08-11 
  24. Pubby Manu (2022-09-22)։ «Indigenous loitering munition successfully hits target at Pokhran»։ The Economic Times (New Delhi)։ Վերցված է 2022-09-23 
  25. Iran Tests 'Kamikaze' Suicide Drone, The National Interest Papers Offer a Peek at ISIS' Drones, Lethal and Largely Off-the-Shelf, New York Times, January 2017
  26. Portable Attack Drones or Loitering Munitions, SPS Landforces, September 2016
  27. US Switchblade Drone ‘Knock Off’ Meraj-521 Unveiled By Iran; Comes After Grand Success Of Its UAVs In Ukraine. EurAsian Times. 21 October 2022.
  28. Yaakov Lappin, 8 September 2016, Elbit announces new SkyStriker loitering munition Tel Aviv: IHS Jane's Defence Weekly
  29. AI-driven combat drone can search buildings and execute suicide attacks. New Atlas. 20 November 2022.
  30. Israel Aerospace Industries unveils Point Blank – a hand-launched electro-optical guided missile. European Defence Review. 19 January 2023.
  31. «'First in the world': Lithuania signs contract to acquire Switchblade combat drones from US»։ LRT։ 22 December 2022։ Վերցված է 22 December 2022 
  32. Warmate expendable UAV in production for two customers, Flight Global, April 2016
  33. Под крышей дрона: ВМФ усиливается БПЛА-камикадзе, Izvestia, 20 October 2021
  34. Russian Naval Ships to Be Armed With Kamikaze Drones, The Defense Post, 2 November 2021
  35. «Russia Attacked U.S. Supplied Howitzers in Ukraine With Kamikaze Drones and Rockets»։ 19 May 2022 
  36. Serbia may become biggest operator of military drones in Balkans. Defense News. 21 November 2022.
  37. South Korea's Kamikaze UAV Could Scare the Ojom Out of Kim Jong-un, Gizmodo, October 2012
  38. South Korea developing 'kamikaze' attack drone, Fox News, October 2012
  39. Wong Kelvin։ «TADTE 2019: Taiwan's NCSIST rolls out indigenous anti-radiation loitering munition»։ Jane’s։ Վերցված է 21 October 2019 
  40. IAI Gets $100 Million Contract for HAROP Killer Drones Archived 20 July 2017 at the Wayback Machine., Defense Update, 2009
  41. «Turkey's STM delivering Kargu loitering munitions to TSK»։ Jane's 360։ Վերցված է 2020-03-23 
  42. «ALPAGU® Fixed Wing Loitering Munition System»։ STM։ TR 
  43. «Turkish firms develop kamikaze drone designed to neutralise drone-borne threats»։ Unmanned air space։ 29 October 2021 
  44. «Lentatek Unveils Kargi Anti-Radiation UAV For the First Time»։ Turkish 0defence news։ 6 June 2022 
  45. «STM and Roketsan from Türkiye unveil new Alpagut loitering munition»։ Army recognition։ 28 October 2022 
  46. Turkish firms unveil a new loitering munition. Defense News. 28 October 2022.
  47. ADASI EDGE presents QX-1 new loitering munition fully developed in UAE. Army Recognition. 9 April 2021.
  48. Edge Group unveils kamikaze drones at Idex. Defense News. 22 February 2021.
  49. Halcon Edge from UAE has designed Shadow jet-engine powered UAVs loitering munitions. Army Recognition. 9 April 2021.
  50. As UAV tech spreads, Gulf firms bet on upgrades with drone-to-satellite links. Breaking Defense. 3 June 2022.
  51. HALCON from UAE unveils RW-24 Smart Loitering Precision Attack munitions. Army Recognition. 10 May 2021.
  52. Surface Navy 2017: Coyote earmarked for ISR and offensive roles, Jane’s, January 2017
  53. Suicide Drones Have Migrated to The Conflict in Yemen, The Warzone, March 2017