Պարաշքևի Քիրիազի

Պարաշքևի Քիրիազի; ալբ․՝ Parashqevi Qiriazi
Ծնվել է	հունիսի 2, 1880
Ծննդավայր	Բիտոլա, Օսմանյան կայսրություն
Մահացել է	դեկտեմբերի 17, 1970 (90 տարեկան)
Մահվան վայր	Տիրանա, Ալբանիա
Քաղաքացիություն	Ալբանիա և Օսմանյան կայսրություն
Կրթություն	Ռոբերթ քոլեջ
Մասնագիտություն	լեզվաբան և կոմպոզիտոր
	Ստորագրություն;
	Parashqevi Qiriazi Վիքիպահեստում

Պարաշքևի Քիրիազի (ալբ․՝ Parashqevi Qiriazi, հունիսի 2, 1880(1880-06-02), Բիտոլա, Օսմանյան կայսրություն - դեկտեմբերի 17, 1970(1970-12-17), Տիրանա, Ալբանիա), կանանց կրթության ալբանացի ռահվիրա, լուսավորիչ և մանկավարժ։

Կենսագրություն

Ծնվել է 1880 թվականին Օսմանյան կայսրության Մանաստիր քաղաքում, ներկայիս Մակեդոնիայի Բիտոլա քաղաքում, Քիրիազիների ընտանիքում։ Ունեցել է երկու եղբայր և երկու քույր։

Տասնմեկ տարեկանում սկսել է օգնել եղբորը՝ Գերասիմին և քրոջը՝ Սևաստիին, աղջիկների դասավանդման գործում Ալբանիայի աղջիկների առաջին դպրոցում, որը բացվել է 1891 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Կորչա քաղաքում^[1]։ Հետագայում սովորել է Կոստանդնուպոլսի Robert College-ում, որն ավարտելուց հետո տեղափոխվել է Կորչա, 1887 թվականին բացված առաջին ալբանական տարրական դպրոցում աշխատել որպես ուսուցչուհի։

Նա միակ կինն էր, որը 1908 թվականին մասնակցել է Մանաստիրյան կոնգրեսին (ալբ․՝ Kongresi i Manastirit), որտեղ որոշում է ընդունվել նոր ալբանական այբուբենի մասին։ Հայտնի է եղել նաև Ալբանիայի գյուղերում երեխաների ուսուցման և երեկոյան դպրոցների կազմակերպման հարցերով, որտեղ օժանդակել է տեղական գրադարանների ստեղծմանը։ Իր ներդրումն է ունեցել 1909 թվականին Yll'i Mengjesit միության հիմնադրման գործում: 1917 թվականին քրոջ և նրա ամուսնու հետ գաղթել է Միացյալ Նահանգներ, որտեղ շարունակել է նույն անվանումով պարբերական հրատարակել (մինչև 1920 թվականը)։ Ամսագիրը լույս է տեսել երկու շաբաթը մեկ և պարունակել է նյութեր Ալբանիայի քաղաքականության, հասարակության, պատմության, բանասիրության, գրականության և բանահյուսության վերաբերյալ։

1914 թվականին հարազատների հետ գաղթել է Ռումինիա, այնուհետև Ամերիկա, որտեղ դառնրձել է ալբանա-ամերիկյան ընկերակցության անդամ, որի անունից մասնակցել է 1919 թվականին Փարիզում կայացած [աղաղության կոնֆերանսին, որտեղ էլ պաշտպանել է ալբանացիների իրավունքները։ Ալբանիա է վերադարձել 1921 թվականին և շարունակել մասնակցել տեղի հասարակական և քաղաքական կյանքին։ Դարձել է Տիրանայի «Kyrias» կոչվող Կանանց ինստիտուտի համահիմնադիրը (քրոջ հետ), հետագայում՝ տնօրենը: 1928 թվականի հոկտեմբերին Տիրանայում հիմնել է «Gruaja Shqiptare» («Ալբանուհի») կազմակերպությունը, որը գործել է մայր թագուհու և Զոգու թագավորի քրոջ՝ արքայադուստր Քսենիայի հովանավորությամբ և մասնաճյուղեր է ունեցել ամբողջ երկրում։ Կազմակերպության նպատակն է եղել զարգացնել կրթությունը, հիգիենան և բարեգործական գործունեությունը, ինչպես նաև բարձրացնել կանանց դերը ալբանական հասարակության մեջ: Լինելով կրթված անձնավորություն՝ Պարաշքևին ղեկավար պաշտոն է ստացել։ 1929-1931 թվականներին կազմակերպությունը հհիմնել է իր սեփական հրատարակությունը «Shqiptarja»-ն, որտեղ ակտիվորեն աշխատել են Պարաշքևին և նրա քույրը՝ Սևաստին։

1939 թվականին Ալբանիա իտալական ներխուժումից հետո Քիրիազին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում հակաֆաշիստական դիրքորորոշում է զբաղեցրել։ Իրենց հայացքների համար նա և իր քույրը կալանավորվել և տեղավորվել են Բելգրադի մոտակայքում գտնվող Բանիցա համակենտրոնացման ճամբար, պատերազմից հետո նրանք ազատ են արձակվել և վերադարձել Տիրանա։ Զոգու թագավորի հետ իրենց կապերի համար քրոջ ողջ ընտանիքը ռեպրեսիայի է ենթարկվել։ Ալբանացի գիտնական և հակաֆաշիստ Սկանդեր Լյուարասիի ջանքերով, ինչպես նաև քաղաքական գործիչ Վիտո Կապոյի միջամտությամբ քույրերը մասամբ ռեաբիլիտացիայի են ենթարկվել։

Բանտարկության տարիներն իրենց ազդեցությունն են թողել Պարաշքևի առողջության վրա։ Մահացել էր 1970 թվականին Տիրանայում։

Հիշատակ

Քիրիազի քույրերը համարվում են «Ալբանական կրթության մայրեր»^[2]: Ալբանական բնակավայրերի բազմաթիվ ուսումնական հաստատություններ կրում են նրանց անունները։
Նյու Յորքի ալբանա-ամերիկյան կանանց կազմակերպությունը կրում է Քիրիազի քույրերի անունը։

Ծանոթագրություններ

↑ Elsie, Robert Historical Dictionary of Albania. — Scarecrow Press Inc., 2010. — С. 377—378. — ISBN 978-0810861886(անգլ.)
↑ «Nënat e kombit, historia e motrave Sevasti dhe Parashqevi Qiriazi». Bota Sot (անգլերեն). Վերցված է 2025 թ․ մարտի 16-ին.

Արտաքին հղումներ

Parashqevi Qiriazi, e vetmja grua e Kongresit të Manastirit Արխիվացված 2023-04-12 Wayback Machine(ալբ.)
A Biographical Dictionary of Albanian History(անգլ.)

Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Պարաշքևի Քիրիազի» հոդվածին։

[1] Elsie, Robert Historical Dictionary of Albania. — Scarecrow Press Inc., 2010. — С. 377—378. — ISBN 978-0810861886(անգլ.)

[2] «Nënat e kombit, historia e motrave Sevasti dhe Parashqevi Qiriazi». Bota Sot (անգլերեն). Վերցված է 2025 թ․ մարտի 16-ին.

[1]

[2]