Պատվի սպանություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բռնություն կանանց նկատմամբ
Խնդիրներ
Սպանություն
Սեռական հանցագործություն և բռնաբարություն
Առնչվող թեմաներ

Պատվի սպանություն կամ խայտառակության սպանություն[1], ընտանիքի՝ առավել հաճախ (բայց ոչ պարտադիր) իգական սեռի անդամի սպանություն, որը կատարվել է հարազատների կողմից, ընտանիքի վրա անպատվություն բերելու համար: Անպատվության տակ սովորաբար ենթադրում են տվյալ մշակույթում արգելված սեռական բնույթի գործողությունները, ինչպիսիք են ամուսնական դավաճանությունը, մինչամուսնական սեքսը, բռնաբարությունը, համասեռական հարաբերությունները, ինչպես նաև կրոնափոխությունը[2][3][4][5][6]։

ՄԱԿ-ի 2010 թվականի գնահատականներով՝ աշխարհում տարեկան տեղի է ունենում պատվի շուրջ 5 հազար սպանություն, մինչդեռ մի շարք կանացի կազմակերպություններ, The Independent-ի տվյալների համաձայն, նույն թվականին հաշվել են, որ նման սպանությունների թիվը կազմում է մոտ 20 հազար:

Հորդանանում տարեկան 15-20 նման դեպք է գրանցվում, սակայն 2016 թվականին, ըստ Human Rights Watch կազմակերպության, նկատելի աճ է գրանցվել։

Սահմանումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Human Rights Watch-ը սահմանում է «պատվի սպանությունը» հետևյալ կերպ․

Պատվի հանցագործությունները բռնության ակտեր են, սովորաբար ընտանիքի արական սեռի անդամների կողմից կատարված ընտանիքի այն իգական սեռի անդամների սպանությունները, որոնք իրենց կարծիքով անպատվություն են բերել ընտանիքին: Կինը կարող է թիրախ դառնալ իր ընտանիքի համար մի շարք պատճառներով, այդ թվում՝ պայմանավորվածության համաձայն ամուսնանալուց հրաժարվելը, սեռական բռնության զոհ դառնալը, ամուսնալուծության հասնելը՝ նույնիսկ դաժան ամուսնուց, դավաճանություն կատարելը։ Պարզ գիտակցումը, որ կինը գործել է այնպես, որ «անպատվություն» բերի ընտանիքին, բավական է հարձակում կատարելու համար[7]:

Տղամարդիկ նույնպես կարող են դառնալ պատվի սպանությունների զոհեր կնոջ ընտանիքի կողմից, որի հետ նրանք գտնվում են ոչ անպատշաճ հարաբերությունների մեջ, կամ՝ համասեռական գործունեությամբ զբաղվելով[8][9]։

Որոշ պատվի սպանությունների դեպքում, որոնք փոխանցվել են գերմանական դատարաններին, սպանության մեղադրանքները հասցվել են ոչ կանխամտածված սպանության: Սա կոչվում է «պատվի պաշտպանություն»[10]։

Ընդհանուր բնութագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շատ պատվի սպանությունները ծրագրվում են ընտանիքի մի քանի անդամների կողմից, երբեմն պաշտոնական «ընտանեկան խորհրդի» միջոցով: Սպանության սպառնալիքն օգտագործվում է որպես վարքագծի վերահսկողության միջոց, հատկապես սեռականության և ամուսնության նկատմամբ։ Ընտանիքի անդամները կարող են իրենց ստիպել գործել, որպեսզի պահպանեն ընտանիքի հեղինակությունը հասարակության մեջ, հատկապես համախմբված համայնքներում[11]: Հանցագործները հաճախ չեն բախվում իրենց համայնքներում բացասական ստիգմատիզմին, քանի որ նրանց վարքագիծը համարվում է արդարացված[12]:

Մեծահասակ զոհերի պատվի սպանությունները հաճախ կատարվում են ամուսնու կողմից, սակայն 44% դեպքերում մարդասպանները լինում են կամ զոհի, կամ ամուսնու ընտանիքից։

Ավելի երիտասարդ կանանց պատվի սպանությունների 81%-ը կատարվել է իրենց ընտանիքների կողմից, իսկ երիտասարդ զոհերի 53%-ը մահվանից առաջ տանջանքների է ենթարկվել։

Աստիճան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատվի սպանությունների թիվը շատ դժվար է որոշել։ Շատ երկրներում պատվի սպանությունների մասին տվյալները պարբերաբար չեն հավաքվում, և այդ սպանություններից շատերը գրանցվում են ընտանիքների կողմից որպես ինքնասպանություն կամ դժբախտ պատահար[13][14][15]: Թեև պատվի սպանությունները հաճախ ասոցացվում են Ասիական մայրցամաքի՝ հատկապես Մերձավոր Արևելքի և Հարավային Ասիայի հետ, դրանք տեղի են ունենում ամբողջ աշխարհում[16][17]: 2000 թվականին Միավորված ազգերի կազմակերպությունը հաշվարկել է, որ ամեն տարի պատվի սպանությունների զոհ են դառնում ավելի քան 5000 կանայք[18]։ Ըստ BBC-ի՝ «Կանանց իրավապաշտպան խմբերը, սակայն, կասկածում են, որ ամեն տարի ամբողջ աշխարհում ավելի քան 20 հազար կանանց են սպանում»[19]։ Սպանությունը պատվի հանցագործության միակ ձևը չէ, տեղի են ունենում նաև այլ հանցագործություններ, ինչպիսիք են թթվով հարձակումները, առևանգումը կամ ծեծի կիրառմամբ հարձակումները։ 2010 թվականին Մեծ Բրիտանիայի ոստիկանությունը գրանցել է առնվազն 2,823 նման հանցագործություն[20]:

Մեթոդներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սպանության մեթոդները ներառում են քարկոծումը, դանակի հարվածները, ծեծումը, այրումը, գլխատումը, կախումը, կոկորդի կտրումը, մահացու թթվով հարձակումները, գնդակահարումը և խեղդումամահությունը[21]: Սպանությունները երբեմն կատարվում են հրապարակայնորեն, որպեսզի համայնքի այլ մարդկանց նախազգուշացնեն արգելված վարքագիծ համարվող գործունեությամբ զբաղվելու հնարավոր հետևանքների մասին[21]:

Անչափահասների օգտագործումը հանցագործության մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հաճախ անչափահաս աղջիկները և տղաները ընտրվում են ընտանիքի կողմից որպես մարդասպաններ, որպեսզի մարդասպանը կարողանա օգտվել առավել բարենպաստ իրավական արդյունքից: Տղաներին և երբեմն կանանց խնդրում են վերահսկել իրենց քույրերի կամ ընտանիքի իգական սեռի այլ անդամների պահվածքը համոզվելու համար, որ նրանք «պատիվը» ստորացնող և ընտանիքի «հեղինակությանը» վնասող գործունեությամբ չեն զբաղվում։ Տղաներին հաճախ խնդրում են սպանություն կատարել, և եթե նրանք հրաժարվեն, ապա կարող են լուրջ հետևանքներ ունենալ ընտանիքի և հասարակության կողմից՝ իրենց «պարտքը» չկատարելու համար[21][22]։

Հարկադիր ինքնասպանությունը որպես փոխարինող միջոց[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարկադիր ինքնասպանությունը կարող է պատվի սպանությունը փոխարինող միջոց լինել։ Այդ դեպքում ընտանիքի անդամներն անձամբ չեն սպանում զոհին, այլ ստիպում են նրան ինքնասպանություն գործել՝ պատժից խուսափելու համար։ Նման ինքնասպանությունները տարածված են Թուրքիայի հարավ-արևելքում[13][23]։ Հաղորդվում է, որ 2001 թվականին Իրանի Իլամ քաղաքում 565 կին է սպանվել պատվի պաշտպանության հետ կապված հանցագործությունների հետևանքով, որոնցից 375-ը, ինչպես հաղորդվում է, ներկայացվել են որպես ինքնահրկիզում[24][25]: 2008 թվականին ինքնահրկիզումը «տեղի է ունեցել քրդական բնակավայրի բոլոր շրջաններում (Իրանում), որտեղ այն ավելի տարածված էր, քան Իրանի այլ մասերում»[24]։ Նշվում է, որ Իրաքի Քուրդիստանում մահվան շատ դեպքեր գրանցվում են որպես «կանանց ինքնասպանություններ»՝ պատվի հետ կապված հանցագործությունները թաքցնելու համար[26]:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «SECRETARY-GENERAL, IN ADDRESS TO "WOMEN 2000" SPECIAL SESSION, SAYS FUTURE OF PLANET DEPENDS UPON WOMEN»։ United Nations 
  2. «Ethics: Honour Crimes»։ BBC։ 1970-01-01։ Վերցված է 2013-12-23 
  3. «Honor killing: Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary»։ merriam-webster.com։ 2012-08-31։ Վերցված է 2013-12-23 
  4. «Honor killing definition»։ dictionary.reference.com։ Վերցված է 2013-12-23 
  5. «Shocking gay honor killing inspires movie - CNN.com»։ Edition.cnn.com։ Վերցված է 2013-08-16 
  6. «Iraqi immigrant convicted in Arizona 'honor killing' awaits sentence - CNN.com»։ Edition.cnn.com։ 2011-02-23։ Վերցված է 2013-08-16 
  7. «Violence Against Women and "Honor" Crimes»։ Human Rights Watch։ Վերցված է 6 April 2001 
  8. Razzall Katie, Khan Yasminara (2017-04-11)։ «Male 'honour' cases 'underreported'» (en-GB)։ Վերցված է 2019-01-28 
  9. Afghan couple stoned to death – Central & South Asia. Al Jazeera English (16 August 2010). Retrieved 1 October 2011.
  10. Foblets Marie-Claire, Renteln Alison Dundes (2009-01-16)։ Multicultural Jurisprudence: Comparative Perspectives on the Cultural Defense։ Bloomsbury Publishing։ ISBN 978-1-84731-481-9 
  11. «FAQ»։ Hbv-awareness.com։ Վերցված է 2015-02-15 
  12. «Introduction – Preliminary Examination of so-called Honour Killings in Canada»։ Justice.gc.ca։ 2013-09-24։ Վերցված է 2015-02-15 
  13. 13,0 13,1 «UNICEF Turkey: Protective Environment for Children; Honour Crimes and Forced Suicides»։ unicef.org.tr։ Արխիվացված է օրիգինալից 2 December 2013-ին։ Վերցված է 23 December 2013 
  14. Mayell Hillary (12 February 2002)։ «Thousands of Women Killed for Family "Honor"»։ National Geographic News (National Geographic Society)։ Վերցված է 22 August 2019  Pdf via unl.edu
  15. Holt Gerry (2014-05-29)։ «BBC News – Why do families kill their daughters?»։ BBC News (Bbc.com)։ Վերցված է 2015-02-15 
  16. http://www1.umn.edu/humanrts/svaw/advocacy/modelsessions/what_is_GBV.PDF
  17. «Honor Killings: Amnesty USA»։ webcache.googleusercontent.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 14 November 2014-ին։ Վերցված է 23 December 2013 
  18. «"Honor killing" under growing scrutiny in the U.S. – Crimesider»։ CBS News։ Վերցված է 16 August 2013 
  19. Maher Ahmed (20 June 2013)։ «Many Jordan teenagers 'support honour killings'»։ bbc.co.uk։ Վերցված է 23 December 2013 
  20. «'Honour' attack numbers revealed by UK police forces»։ bbc.co.uk։ 3 December 2011։ Վերցված է 23 December 2013 
  21. 21,0 21,1 21,2 «Femicide: A Global Issue that demands Action»։ Genevadeclaration.org։ Academic Council on the United Nations System։ էջ 60։ Վերցված է 20 May 2018 
  22. «Honour Related Violence»։ Humanrights.ch։ Kvinnoforum։ 2005։ Արխիվացված է օրիգինալից 5 March 2016-ին։ Վերցված է 20 May 2018 
  23. «UN probes Turkey 'forced suicide'»։ BBC News։ 24 May 2006։ Վերցված է 23 December 2013 
  24. 24,0 24,1 Amnesty International (July 2008). Human Rights Abuses against the Kurdish Minority. London: Amnesty International. Available at https://www.amnesty.org/en/library/asset/MDE13/088/2008/en/d140767b-5e45-(չաշխատող հղում) 11dd-a592-c739f9b70de8/mde130882008eng.pdf [downloaded 15 July 2009]
  25. «Document»։ www.amnesty.org 
  26. Kurdish Human Rights Project European Parliament Project: The Increase in Kurdish Women Committing Suicide Final Report «Archived copy»։ Արխիվացված է օրիգինալից 10 December 2008-ին։ Վերցված է 2008-12-18 

Մատենագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]